Kanser Pada Kanak-Kanak

Gambaran keseluruhan

Kanser adalah satu penyakit di mana sel-sel dalam badan membesar secara luar biasa dan tidak terkawal, lalu membentuk ketulan atau tisu yang tidak normal. Dalam kalangan kanak-kanak, kanser boleh bermula di dalam darah, otak, buah pinggang, atau bahagian tubuh yang lain. Ia bukan penyakit berjangkit dan bukan berpunca daripada kesalahan ibu bapa atau kanak-kanak itu sendiri.

Kanser pada kanak-kanak adalah jarang. Hanya beberapa ratus kanak-kanak di Malaysia disahkan menghidap kanser setiap tahun, tetapi ia tetap menjadi salah satu punca kematian utama dalam kalangan kanak-kanak.

Ia boleh menyerang sesiapa sahaja daripada bayi sehingga remaja. Ia lebih kerap berlaku pada kanak-kanak bawah lima tahun dan kanak-kanak lelaki, tetapi tidak terhad kepada kumpulan ini.

Gejala

Gejala biasa

• Demam berulang atau berterusan tanpa sebab yang jelas.
• Ketulan atau bengkak yang tidak menyakitkan di bahagian leher, ketiak, atau perut.
• Penurunan berat badan tanpa sebab.
• Rasa letih yang melampau atau kelihatan pucat.
• Sakit kepala yang teruk atau berulang, terutamanya pada waktu pagi.
• Muntah tanpa sebab, terutamanya pada awal pagi.
• Lebam atau ruam bintik merah tanpa kecederaan.
• Keluar darah daripada hidung, gusi, atau dalam najis.

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak mungkin menjadi rewel, mudah menangis, atau tidak mahu bermain seperti biasa.
• Kelihatan pucat atau tidak bertenaga walaupun selepas tidur.
• Ketulan yang cepat membesar di mana-mana bahagian badan.
• Gangguan keseimbangan, cara berjalan berubah, atau pandangan mata menjadi juling.
• Mata kelihatan seperti ada cahaya putih dalam gambar bukan dari kilat kamera.
• Sawan yang tidak pernah berlaku sebelum ini.

Punca

Punca utama

• Kebanyakan kanser kanak-kanak berlaku akibat perubahan genetik (mutasi) dalam sel yang berlaku secara rawak.
• Tiada punca yang jelas dan bukan akibat perbuatan ibu bapa.
• Sangat jarang dijangkiti atau berjangkit daripada orang lain.

Faktor risiko

• Sindrom genetik tertentu seperti sindrom Down.
• Sejarah kanser dalam keluarga.
• Pendedahan kepada radiasi yang tinggi, contohnya terapi radiasi untuk kanser sebelumnya.
• Pendedahan kepada bahan kimia berbahaya di persekitaran, walaupun ini sangat jarang.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Hubungi perkhidmatan kecemasan dengan segera jika anak anda mengalami gejala kecemasan seperti kesukaran bernafas, sawan, atau tidak sedarkan diri.
• Jika anda ternampak ketulan baru atau gejala yang semakin teruk, bawa anak ke doktor pada hari yang sama.

Buat temujanji rutin jika:

• Buat temujanji dengan doktor jika anak anda mengalami gejala yang berlarutan seperti demam, keletihan, atau perubahan tingkah laku yang tidak biasa.
• Bincangkan sebarang kebimbangan anda tentang kesihatan anak dengan doktor, walaupun tidak pasti.

Diagnosis

Doktor akan menanya sejarah kesihatan, memeriksa anak secara menyeluruh, dan jika perlu merujuk anak ke hospital pakar. Di hospital, pasukan doktor akan menjalankan beberapa ujian untuk mengesahkan kehadiran sel kanser.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah penuh untuk memeriksa sel darah dan petanda kanser.
• Ujian pengimejan seperti X-ray, ultrabunyi, CT, atau MRI untuk melihat bahagian dalam badan.
• Biopsi – mengambil sedikit tisu atau sumsum tulang untuk diperiksa di bawah mikroskop.
• Ujian air kencing untuk memeriksa sisa darah atau protein.
• Pungsi lumbar (sedutan cecair tulang belakang) untuk melihat jika kanser merebak ke sistem saraf.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis mungkin mengambil masa beberapa hari ke minggu. Anda akan berjumpa dengan ramai doktor dan jururawat. Hospital akan memberikan penasihat atau penyelaras pesakit untuk membantu anda. Jangan malu untuk bertanya atau meminta penjelasan ulangan.

Rawatan

Rawatan kanser kanak-kanak disusun rapi oleh pasukan pakar onkologi (doktor kanser), pakar kanak-kanak, dan pakar bedah. Matlamatnya adalah untuk menghapuskan kanser sambil memelihara kesihatan dan tumbesaran kanak-kanak. Rawatan biasanya dijalankan di pusat rawatan kanser yang lengkap.

Penjagaan diri di rumah

• Pastikan anak anda mendapat rehat yang cukup dan persekitaran yang bersih untuk mencegah jangkitan.
• Bantu anak mengikuti rawatan dan temujanji dengan kerap.
• Catat kesan sampingan seperti loya, demam, atau ruam dan maklumkan kepada pasukan doktor.
• Gunakan teknik gangguan positif seperti bermain atau mendengar cerita untuk menenangkan anak.
• Sentiasa berbincang dengan pasukan perubatan sebelum memberi sebarang ubat atau suplemen.

Rawatan perubatan

Pilihan rawatan bergantung kepada jenis dan tahap kanser. Ia mungkin termasuk pembedahan untuk mengeluarkan tumor, kemoterapi untuk membunuh sel kanser, radioterapi untuk menyinari sel kanser, atau rawatan imun/terapi biologi untuk membantu sistem imun badan melawan kanser. Sesetengah pesakit memerlukan pemindahan sumsum tulang (stem cell). Doktor akan menerangkan setiap pilihan, kebaikan, dan kesan sampingan yang mungkin.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan biasanya digunakan apabila kanser berada di satu tempat dan boleh dibuang dengan selamat. Contohnya, tumor buah pinggang atau otak. Bagi leukemia, pembedahan tidak diperlukan sebagai rawatan utama. Pasukan doktor akan menasihatkan sama ada pembedahan sesuai untuk anak anda.

Hidup dengan keadaan ini

Sepanjang rawatan, jadual harian mungkin berubah. Anak anda mungkin tidak dapat hadir sekolah buat sementara waktu, tetapi hospital atau jabatan pendidikan mungkin menyediakan kelas di hospital. Wujudkan rutin harian yang selesa dan berikan masa untuk bermain serta berehat.

Tip gaya hidup

• Elakkan pergi ke tempat sesak atau berhubung dengan orang yang dijangkiti penyakit berjangkit.
• Pastikan kebersihan tangan dan makanan sentiasa terjaga.
• Bawa mainan atau benda yang menenangkan anak semasa dimasukkan ke hospital.
• Gunakan pelindung matahari dan pakaian longgar jika anak menerima radioterapi.

Diet dan senaman

Makanan berkhasiat membantu badan pulih. Jika anak tidak selera makan, beri makanan dalam bahagian kecil tetapi kerap, misalnya bubur, sup, atau buah. Pakar diet hospital boleh membantu menyusun menu yang sesuai. Aktiviti ringan seperti berjalan bersama atau bermain dalam rumah boleh dilakukan apabila anak berasa cukup bertenaga.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Diagnosis kanser adalah tekanan bagi seluruh keluarga. Kanak-kanak dan ibu bapa mungkin berasa takut, sedih, atau marah – dan itu perkara biasa. Bercakap dengan anak secara jujur dan tenang. Sekiranya anda atau anak mengalami fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan segera talian kecemasan atau pergi ke hospital.

Pencegahan

Kebanyakan kanser kanak-kanak tidak dapat dicegah kerana ia timbul secara rawak daripada perubahan dalam sel. Namun, mengurangkan pendedahan kepada radiasi yang tidak perlu dan bahan kimia berbahaya boleh membantu mengurangkan sedikit risiko.

Vaksin

Vaksin seperti hepatitis B dan vaksin HPV dapat melindungi daripada jenis kanser yang berlaku pada masa dewasa. Program imunisasi Kementerian Kesihatan Malaysia sudah menyediakan vaksin ini. Tanyakan kepada doktor sama ada anak anda sudah mendapat imunisasi yang lengkap.

Program saringan

Tiada ujian saringan yang standard untuk kanser kanak-kanak. Oleh itu, pemeriksaan awal bergantung kepada kesedaran ibu bapa terhadap tanda-tanda luar biasa dan lawatan segera ke doktor.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Sel kanser akan terus membesar dan merebak ke organ lain.
• Boleh menyebabkan kesakitan, kegagalan organ, jangkitan serius, atau kesukaran bernafas.
• Sekiranya tidak dirawat, banyak jenis kanser kanak-kanak boleh membawa maut.

Pandangan jangka panjang

Kabar baiknya, banyak kanser kanak-kanak boleh disembuhkan. Dengan rawatan terkini, kadar kelangsungan hidup melebihi 80% bagi kebanyakan jenis kanser. Setiap kanak-kanak berbeza, dan pasukan doktor akan berusaha sebaik mungkin. Ada banyak harapan.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.