Penyakit Celiac: Panduan Diet Bebas Gluten

Gambaran keseluruhan

Penyakit celiac ialah keadaan di mana sistem imun badan bertindak balas secara tidak normal terhadap gluten, iaitu protein dalam gandum, barli dan rai. Reaksi ini boleh merosakkan lapisan usus kecil dan mengganggu penyerapan nutrien daripada makanan.

Penyakit celiac dianggarkan menjejaskan kira-kira 1 dalam 100 orang di seluruh dunia. Di Malaysia, kesedaran masih rendah, tetapi bilangan kes yang dikesan semakin meningkat.

Penyakit celiac boleh berlaku pada sesiapa sahaja pada sebarang umur. Ia paling kerap didiagnosis pada kanak-kanak berumur 8–10 tahun dan orang dewasa berumur 30–40 tahun. Ia lebih biasa berlaku dalam kalangan mereka yang mempunyai sejarah keluarga atau penyakit autoimun lain seperti diabetes jenis 1.

Gejala

Gejala biasa

• Cirit-birit atau najis berbau busuk
• Kembung dan gas
• Sakit perut
• Keletihan
• Penurunan berat badan tanpa sebab yang jelas
• Anemia (kekurangan zat besi)
• Ruam kulit gatal (dermatitis herpetiformis)

Gejala pada kanak-kanak

• Pertumbuhan terbantut atau gagal tumbuh
• Sentiasa mudah marah
• Muntah
• Kecacatan enamel gigi
• Perut buncit
• Perkembangan yang lambat

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Gejala gastrousus mungkin kurang jelas atau tiada langsung
• Lebih mudah mengalami osteoporosis atau tulang rapuh
• Anemia
• Keletihan
• Kebas atau kesemutan pada tangan dan kaki

Punca

Punca utama

• Gluten dalam makanan adalah pencetus utama. Apabila seseorang yang menghidap penyakit celiac makan gluten, sistem imun menyerang lapisan usus kecil, menyebabkan keradangan dan kerosakan pada vili (tonjolan kecil yang menyerap nutrien).

Faktor risiko

• Mempunyai ahli keluarga terdekat dengan penyakit celiac
• Menghidap diabetes jenis 1
• Menghidap penyakit tiroid autoimun
• Menghidap sindrom Down atau sindrom Turner
• Mempunyai sejarah penyakit autoimun yang lain

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mengalami cirit-birit atau muntah yang teruk sehingga ada tanda dehidrasi
• Jika sakit perut semakin teruk atau berterusan
• Jika berat badan turun dengan cepat tanpa sebab

Buat temujanji rutin jika:

• Dapatkan nasihat doktor jika anda mengalami gejala seperti cirit-birit yang berpanjangan, kembung, keletihan atau penurunan berat badan tanpa sebab yang jelas. Jangan memulakan diet bebas gluten sebelum diagnosis disahkan kerana ia boleh menjejaskan keputusan ujian.

Diagnosis

Penyakit celiac disahkan melalui ujian darah untuk antibodi tertentu, diikuti dengan biopsi usus kecil melalui endoskopi untuk mengesahkan kerosakan pada lapisan usus kecil.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah antibodi tTG-IgA
• Endoskopi dengan biopsi usus kecil
• Ujian genetik (HLA-DQ2/DQ8) dalam kes tertentu

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Jika ujian darah menunjukkan kemungkinan penyakit celiac, doktor akan merujuk anda kepada pakar gastrousus untuk endoskopi. Prosedur biopsi adalah cepat dan dilakukan dengan ubat bius ringan. Selepas diagnosis, anda akan dirujuk kepada pakar dietitian untuk pelan diet bebas gluten.

Rawatan

Rawatan utama untuk penyakit celiac ialah diet bebas gluten yang ketat dan berterusan sepanjang hayat. Dengan mengelakkan gluten, usus kecil dapat sembuh dan gejala akan berkurangan.

Penjagaan diri di rumah

• Baca label makanan setiap kali dan cari perkataan 'gluten', 'gandum', 'barli' atau 'rai'.
• Pilih makanan asli seperti beras, sayur-sayuran, buah-buahan, daging, ikan dan telur.
• Gunakan peralatan dapur yang berasingan untuk mengelakkan pencemaran silang gluten.
• Berhati-hati dengan sos, perasa dan makanan diproses yang mungkin mengandungi gluten tersembunyi.

Rawatan perubatan

Tiada ubat yang boleh menyembuhkan penyakit celiac. Rawatan melibatkan diet bebas gluten dan suplemen nutrisi seperti zat besi, asid folik, kalsium dan vitamin D jika terdapat kekurangan. Doktor juga akan memantau perkembangan anda dan merawat sebarang komplikasi yang berkaitan.

Hidup dengan keadaan ini

Menjalani diet bebas gluten memerlukan perancangan, tetapi ia menjadi lebih mudah dengan amalan. Bawa makanan ringan yang selamat semasa keluar, maklumkan kepada keluarga dan rakan tentang keperluan anda, dan gunakan sumber atau aplikasi di internet untuk mencari produk tanpa gluten yang disahkan.

Tip gaya hidup

• Sentiasa semak label makanan dan kenali istilah gluten pada label.
• Simpan barangan bebas gluten di ruangan berasingan di dapur.
• Elakkan pencemaran silang dengan menggunakan pisau, papan memotong dan pembakar roti yang berasingan.
• Fokus pada makanan segar dan asli yang tidak diproses.

Diet dan senaman

Pilih diet tinggi serat daripada beras, buah-buahan dan sayur-sayuran untuk membantu kesihatan usus. Berunding dengan pakar dietitian untuk memastikan keperluan nutrisi anda dipenuhi. Senaman secara teratur seperti berjalan, berjoging atau berbasikal juga baik untuk kesihatan menyeluruh.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidup dengan penyakit celiac boleh menimbulkan perasaan terasing, cemas atau tertekan, terutamanya dalam situasi sosial yang banyak melibatkan makanan berasaskan gandum. Anda mungkin perlu menangani cabaran dalam kehidupan harian. Sokongan emosi daripada keluarga, rakan, dan kumpulan sokongan boleh membantu anda menghadapinya.

Pencegahan

Pada masa ini, tiada cara yang disahkan untuk mencegah penyakit celiac. Jika anda mempunyai sejarah keluarga, berjumpa doktor untuk pemeriksaan berkala. Bagi mereka yang berisiko, tidak digalakkan memulakan diet bebas gluten tanpa diagnosis yang sah.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kekurangan zat makanan akibat kerosakan usus
• Osteoporosis atau tulang rapuh
• Anemia
• Kemandulan
• Intoleransi laktosa sekunder
• Limfoma usus (jarang berlaku)

Pandangan jangka panjang

Dengan diagnosis awal dan diet bebas gluten yang dipatuhi, simptom biasanya bertambah baik dalam beberapa minggu dan usus boleh sembuh dalam beberapa bulan. Anda boleh menjalani kehidupan yang aktif dan sihat. Walaupun ia memerlukan disiplin, ramai orang berjaya menguruskan penyakit ini dengan baik.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.