Gigi Sumbing

Gambaran keseluruhan

Gigi sumbing ialah keadaan apabila sekeping kecil daripada bahagian luar gigi yang keras patah atau terkupas. Bahagian luar ini dipanggil enamel — iaitu lapisan putih yang keras dan menjadi pelindung gigi. Selalunya serpihan itu kecil sahaja. Tetapi kadangkala gigi boleh sumbing lebih dalam sehingga mendedahkan bahagian dalam gigi yang lebih lembut dan sensitif. Walaupun bunyinya menakutkan, kebanyakan kes gigi sumbing tidak berbahaya dan boleh dibaiki oleh doktor gigi.

Sangat biasa. Doktor gigi melihat kes gigi sumbing hampir setiap hari, daripada serpihan halus di hujung gigi depan sehingga patah yang lebih besar selepas terjatuh atau terhantuk.

Sesiapa sahaja boleh mengalami gigi sumbing. Ia lebih kerap berlaku pada kanak-kanak yang aktif dan suka bermain, atlet dalam sukan berisiko, orang yang menggeretakkan gigi, orang dewasa yang mempunyai tampalan lama, dan warga emas yang giginya sudah haus atau rapuh.

Gejala

Gejala biasa

• Terasa hujung kasar atau lekuk kecil pada gigi apabila disentuh dengan lidah.
• Rasa sensitif terhadap makanan atau minuman sejuk, panas atau manis.
• Sedikit rasa tidak selesa ketika mengunyah di bahagian gigi itu.
• Kadang-kadang langsung tiada rasa sakit.
• Perubahan pada rupa gigi, terutama jika berlaku pada gigi depan.
• Terasa sesuatu yang tajam menggeser lidah atau bahagian dalam pipi.

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak mungkin tidak dapat menjelaskan rasa tidak selesa dengan tepat, jadi perhatikan jika mereka mengelak mengunyah sebelah mulut.
• Selalunya berlaku selepas terjatuh semasa bermain, terhantuk, atau terlanggar benda keras.
• Gigi susu yang sumbing tetap perlu diperiksa kerana ia mempengaruhi gigi kekal di bawahnya.
• Kanak-kanak mungkin menangis, takut, atau enggan membuka mulut untuk diperiksa.
• Kadang-kadang guru atau penjaga yang perasan perubahan pada gigi dahulu.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Tampalan lama yang sudah haus atau longgar melemahkan struktur gigi dan mudah terkupas.
• Mulut kering akibat ubat tertentu boleh meningkatkan risiko kerosakan gigi dan gigi rapuh.
• Gigi yang pernah dirawat akar lebih mudah retak atau sumbing.
• Gusi yang menurun mendedahkan bahagian akar gigi yang lebih lembut dan mudah haus.
• Penglihatan atau kemahiran tangan yang berkurang boleh menyebabkan penjagaan gigi harian kurang sempurna.

Punca

Punca utama

• Menggigit makanan keras seperti ketul ais, tulang, gula-gula keras atau kacang.
• Kecederaan atau kemalangan — terjatuh, terhantuk, terkena bola, atau terlanggar benda keras pada muka.
• Tabiat menggeretakkan atau menggenggam gigi, terutama semasa tidur.
• Gigi yang sudah lemah akibat kaviti (lubang gigi) atau tampalan besar yang lama.
• Tabiat menggigit kuku, pen atau benda keras lain.
• Perubahan suhu secara mendadak pada gigi yang sudah mempunyai retak halus.

Faktor risiko

• Tabiat menggeretakkan gigi atau menggenggam rahang.
• Menyertai sukan berisiko tinggi tanpa pelindung mulut.
• Kerap minum minuman berasid atau bergula.
• Mulut kering kerana kurang air liur atau kesan ubat tertentu.
• Refluks asid atau muntah berulang yang menghakis enamel.
• Mempunyai tampalan besar atau pernah menjalani rawatan akar gigi.
• Peningkatan usia yang menyebabkan gigi lebih haus dan rapuh.
• Jarang pemeriksaan gigi dan penjagaan kebersihan mulut yang kurang baik.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Sakit gigi yang teruk, berdenyut, atau tidak reda.
• Pendarahan dari gusi atau kawasan gigi yang tidak berhenti.
• Bengkak pada gusi, muka atau rahang, atau demam.
• Bintik merah atau merah jambu pada gigi yang patah dengan rasa sakit menusuk.
• Gigi longgar, tenggelam, atau berubah kedudukan selepas kecederaan.
• Sukar membuka mulut, menelan, atau bernafas.

Buat temujanji rutin jika:

• Serpihan kecil yang tidak sakit tetapi hujungnya kasar atau mengganggu lidah.
• Rupa gigi terganggu, terutama pada gigi depan.
• Sensitiviti ringan yang berterusan walaupun tidak teruk.
• Pemeriksaan selepas kecederaan kecil yang tidak disertai pendarahan atau bengkak.
• Ingin mengetahui pilihan rawatan sebelum keadaan menjadi lebih teruk.

Diagnosis

Doktor gigi akan bertanya bagaimana kejadian berlaku, sama ada anda rasa sakit, dan sama ada anda pernah mengalami kecederaan atau tabiat menggeretakkan gigi. Selepas itu, doktor akan memeriksa mulut menggunakan cermin kecil dan alat pemeriksa halus untuk melihat saiz serpihan, keadaan enamel sekeliling, dan sama ada bahagian dalam gigi terdedah.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan visual dan sentuhan dengan alat pemeriksa gigi.
• Ujian gigitan — anda diminta menggigit kertas nipis untuk mengenal pasti kawasan yang tidak selesa.
• Ujian sejuk atau panas untuk menilai tahap sensitiviti gigi.
• X-ray gigi (radiograf) untuk melihat bahagian dalam gigi, akar, dan tulang rahang.
• Kadang-kadang cahaya khas atau pengimejan tambahan jika doktor mengesyaki retak halus yang sukar dilihat.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Pemeriksaan biasanya mengambil masa kira-kira 10 hingga 20 minit dan tidak menyakitkan. Beritahu doktor gigi jika anda risau, berasa tidak selesa, atau pernah mengalami rasa sakit semasa pemeriksaan sebelum ini — mereka boleh menyesuaikan cara pemeriksaan untuk anda.

Rawatan

Rawatan bergantung pada saiz serpihan, sama ada bahagian dalam gigi terdedah, dan kedudukan gigi. Pilihan termasuk melicinkan hujung tajam, menampal dengan bahan warna gigi, memasang salutan atau sarung gigi, atau merawat saraf gigi jika perlu. Doktor gigi akan menerangkan pilihan yang sesuai untuk keadaan anda.

Penjagaan diri di rumah

• Bilas mulut dengan air garam suam (air masak yang disejukkan sedikit dicampur sedikit garam) untuk membersihkan kawasan dan mengurangkan keradangan ringan.
• Berus gigi dengan lembut di kawasan tersebut dan gunakan berus berbulu halus.
• Elakkan makanan keras, melekit, sangat panas atau sangat sejuk pada bahagian itu buat sementara waktu.
• Kunyah di sebelah mulut yang lain supaya gigi yang sumbing tidak menanggung tekanan.
• Jika hujung tajam mengganggu lidah, lilin gigi khas yang dijual di farmasi boleh menutupnya sementara — tanya ahli farmasi terlebih dahulu.
• Untuk rasa tidak selesa, tanya ahli farmasi tentang pilihan ubat tahan sakit yang sesuai untuk anda.
• Jangan cuba mematahkan lagi serpihan itu atau melekatkannya semula dengan gam atau pelekat sendiri.

Rawatan perubatan

Doktor gigi mungkin melicinkan hujung yang tajam, menampal kawasan yang sumbing dengan bahan tampalan warna gigi, memasang salutan nipis atau sarung gigi untuk melindunginya, atau merawat saraf gigi jika bahagian dalam sudah terdedah. Jika kecederaan melibatkan jangkitan, doktor akan membersihkan kawasan tersebut dan membincangkan langkah seterusnya. Jika gigi patah terlalu teruk untuk diselamatkan, doktor gigi akan berbincang tentang pilihan pengganti gigi.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan untuk gigi sumbing biasa. Ia hanya dipertimbangkan jika patahannya sangat teruk, melibatkan tulang rahang, atau jika terdapat jangkitan yang memerlukan rawatan lanjutan. Doktor gigi akan merujuk anda kepada pakar jika keadaan memerlukan.

Hidup dengan keadaan ini

Hari-hari selepas gigi sumbing, jaga kebersihan mulut dengan lebih teliti kerana kawasan yang kasar lebih mudah mengumpul plak dan sisa makanan. Berus dua kali sehari dan gunakan flos atau berus antara gigi. Perhatikan jika ada rasa sakit yang berulang atau perubahan warna pada gigi, dan catat bila ia berlaku supaya mudah dibincangkan dengan doktor gigi.

Tip gaya hidup

• Elakkan menggigit ais, kuku, pen, atau membuka bungkusan dengan gigi.
• Jika anda menggeretakkan gigi semasa tidur, tanya doktor gigi tentang pelindung mulut khas.
• Gunakan pelindung mulut semasa bersukan, terutama sukan yang melibatkan sentuhan atau bola.
• Kurangkan minuman berasid dan bergula, dan minum air kosong selepasnya.
• Hadkan snek manis yang melekit di antara waktu makan.
• Berhenti merokok — ia menjejaskan kesihatan gusi dan penyembuhan.
• Hadiri pemeriksaan gigi secara berkala walaupun tiada rasa sakit.

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang dengan kalsium dan vitamin yang mencukupi untuk kesihatan gigi dan gusi. Pilih makanan yang tidak terlalu keras pada bahagian gigi yang sumbing buat sementara waktu. Bersenam seperti biasa digalakkan — hanya pastikan anda memakai pelindung mulut jika melakukan sukan berisiko. Minum air kosong yang mencukupi membantu mengekalkan air liur yang melindungi gigi.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Gigi sumbing di bahagian depan boleh menjejaskan keyakinan diri — sesetengah orang rasa malu untuk tersenyum, bercakap di khalayak, atau bergambar. Rasa risau tentang sakit atau kos rawatan juga biasa. Jika perasaan ini berlarutan dan mengganggu emosi, tidur, atau kehidupan harian anda, dapatkan bantuan. Sokongan krisis sentiasa ada — sila hubungi perkhidmatan kesihatan mental tempatan atau rujuk nombor kecemasan yang tersenarai di laman ini.

Pencegahan

Banyak kes gigi sumbing boleh dicegah. Kuncinya ialah melindungi gigi daripada tekanan yang tidak perlu dan menjaga kekuatan enamel.

Program saringan

Lakukan pemeriksaan gigi secara berkala — biasanya setiap enam bulan atau mengikut nasihat doktor gigi. Pemeriksaan awal boleh mengesan tampalan lama yang longgar, kaviti kecil, atau retak halus sebelum gigi sumbing. Di Malaysia, perkhidmatan pergigian disediakan di klinik pergigian Kementerian Kesihatan Malaysia dan juga di klinik swasta.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Sensitiviti berterusan yang semakin teruk sehingga mengganggu makan dan tidur.
• Kaviti (lubang gigi) lebih mudah terbentuk pada kawasan yang kasar dan sukar dibersihkan.
• Jika bahagian dalam gigi terdedah, kuman boleh masuk dan menyebabkan jangkitan saraf gigi.
• Jangkitan yang tidak dirawat boleh menyebabkan abses, bengkak, dan dalam kes jarang, merebak ke bahagian lain.
• Gigi boleh patah lebih teruk atau perlu dicabut.
• Hujung tajam boleh terus melukai lidah, bibir atau pipi dan menyebabkan ulser.
• Perubahan pada cara anda mengunyah boleh menyebabkan sakit rahang lama-kelamaan.

Pandangan jangka panjang

Harapan untuk pulih sangat baik. Kebanyakan gigi sumbing boleh dibaiki dengan rawatan yang ringkas dan berkesan, dan gigi itu boleh bertahan bertahun-tahun selepas itu. Semakin awal anda berjumpa doktor gigi, semakin mudah dan murah rawatannya.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.