Sumbing Bibir dan Lelangit

Gambaran keseluruhan

Sumbing bibir dan lelangit ialah keadaan sejak lahir di mana bahagian bibir atas atau bumbung mulut (lelangit) tidak bercantum sepenuhnya semasa bayi dalam kandungan. Ini boleh menyebabkan celah pada bibir, celah pada lelangit, atau kedua-duanya. Ia bukan penyakit berjangkit dan bukan disebabkan oleh salah ibu bapa.

Ya, ia antara kecacatan lahir yang agak biasa. Di seluruh dunia, kira-kira 1 dalam 700 bayi dilahirkan dengan sumbing bibir dengan atau tanpa sumbing lelangit, dan sumbing lelangit sahaja juga berlaku. Angka tepat berbeza mengikut negara dan kumpulan etnik.

Ia menjejaskan bayi sejak lahir, tanpa mengira jantina, bangsa atau status ekonomi. Sumbing bibir lebih kerap berlaku pada bayi lelaki, manakala sumbing lelangit sahaja lebih kerap pada bayi perempuan.

Gejala

Gejala biasa

• Rekahan atau belahan pada bibir atas yang boleh sampai ke hidung.
• Lubang atau celah pada lelangit (bumbung mulut) yang mungkin tidak jelas sehingga diperiksa doktor.
• Masalah menyusu: susu keluar dari hidung, bayi cepat letih, atau berat badan lambat naik.
• Bayi lebih mudah tersedak atau mengalami jangkitan telinga berulang.
• Kemudian, pertuturan mungkin kurang jelas, suara sengau, atau gigi tidak tersusun.

Gejala pada kanak-kanak

• Kesukaran bercakap dengan jelas atau suara yang sengau.
• Masalah gigi, seperti gigi tidak tersusun atau mudah rosak.
• Jangkitan telinga berulang dan kadang-kadang masalah pendengaran.
• Parut pada bibir selepas pembedahan.
• Cabaran keyakinan diri atau perasaan malu kerana penampilan atau suara.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Orang dewasa yang dilahirkan dengan sumbing mungkin mempunyai parut, kesan pertuturan, isu gigi atau pendengaran sisa.
• Sesetengahnya mungkin pernah menghadapi cabaran sosial atau keyakinan diri ketika membesar.
• Ramai menjalani kehidupan normal dengan rawatan susulan dan sokongan yang sesuai.

Punca

Punca utama

• Sumbing berlaku apabila bahagian bibir dan lelangit tidak bercantum sepenuhnya semasa bayi dalam kandungan.
• Puncanya selalunya gabungan faktor genetik dan faktor persekitaran semasa kehamilan.
• Kadang-kadang ia sebahagian daripada sindrom genetik tertentu, tetapi selalunya tiada punca tunggal yang jelas.
• Ia bukan disebabkan oleh salah ibu bapa atau perbuatan ibu semasa mengandung.

Faktor risiko

• Sejarah keluarga dengan sumbing bibir atau lelangit.
• Ibu merokok atau minum alkohol semasa hamil.
• Kencing manis yang tidak terkawal atau obesiti sebelum hamil.
• Kekurangan nutrisi tertentu semasa hamil, atau penggunaan ubat tertentu tanpa nasihat doktor.
• Kelahiran kembar atau faktor kesihatan lain pada ibu bapa.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Bayi tidak menyusu, semakin lemah, atau menunjukkan tanda dehidrasi.
• Sesak nafas, tersedak berulang, atau bunyi nafas abnormal.
• Demam pada bayi baru lahir atau selepas pembedahan.
• Luka pembedahan berdarah, bengkak, merah atau bernanah.

Buat temujanji rutin jika:

• Bila doktor mengesan atau mengesyaki sumbing semasa pemeriksaan kehamilan atau selepas lahir.
• Masalah menyusu, berat badan, pertuturan, gigi atau telinga.
• Sebelum merancang kehamilan jika ada sejarah keluarga sumbing.

Diagnosis

Doktor biasanya mengesan melalui pemeriksaan fizikal selepas lahir. Kadang-kadang imbasan ultrasonografi semasa kehamilan dapat menunjukkan sumbing bibir, tetapi sumbing lelangit selalunya hanya disahkan selepas lahir.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan fizikal mulut, bibir, hidung dan lelangit.
• Penilaian menyusu dan berat badan.
• Ujian pendengaran dan pemeriksaan telinga.
• Rujukan kepada pakar bedah, pakar pediatrik, ahli terapi pertuturan dan doktor gigi.
• Kadang-kadang ujian genetik atau kaunseling genetik jika ada ciri sindrom atau sejarah keluarga.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda akan dirujuk kepada pasukan kleft, biasanya di hospital Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM). Pasukan ini merancang rawatan jangka panjang, termasuk pembedahan, pemakanan, pertuturan, pendengaran dan kesihatan gigi. Setiap kanak-kanak dinilai secara individu.

Rawatan

Rawatan utama ialah pembedahan untuk menutup celah, disokong oleh penjagaan menyusu, terapi pertuturan, penjagaan gigi dan pendengaran, serta sokongan psikologi. Matlamatnya ialah membantu kanak-kanak makan, bercakap dan membesar dengan baik.

Penjagaan diri di rumah

• Ikut teknik menyusu yang diajar: posisi menegak, botol khas jika disyorkan, dan berhenti untuk sendawa.
• Bersihkan kawasan mulut dan luka dengan lembut seperti diarahkan.
• Hadir semua temu janji susulan dan penilaian pertuturan, pendengaran serta gigi.
• Jaga kebersihan gigi anak dan elakkan merokok di sekeliling anak.
• Berikan imunisasi mengikut jadual yang disyorkan KKM.

Rawatan perubatan

Pembedahan bibir dan lelangit dilakukan oleh pakar bedah. Terapi pertuturan membantu sebutan, alat bantu pendengaran atau tiub telinga mungkin diperlukan untuk masalah telinga berulang, dan doktor gigi atau pakar susunan gigi menjaga kesihatan gigi. Pasukan juga memantau pemakanan dan perkembangan. Tiada ubat khas yang boleh menutup sumbing.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan biasanya dirancang dalam tahun pertama kehidupan, bergantung kepada jenis sumbing, kesihatan bayi dan nasihat pasukan pakar. Pembedahan lanjutan mungkin diperlukan kemudian untuk pertuturan, hidung, gigi atau rahang.

Hidup dengan keadaan ini

Hari-hari melibatkan penjagaan menyusu, kebersihan mulut, temu janji hospital dan sokongan pembelajaran. Kanak-kanak perlu digalakkan bercakap, membaca dan bermain seperti biasa.

Tip gaya hidup

• Elakkan asap rokok dan rokok elektronik di rumah.
• Amalkan kebersihan tangan untuk mengurangkan jangkitan.
• Galakkan aktiviti fizikal dan permainan sesuai umur.
• Beri makanan seimbang; jika menyusu, dapatkan bantuan jururawat atau pakar penyusuan susu ibu.
• Sokong keyakinan diri anak dengan pujian dan komunikasi terbuka.

Diet dan senaman

Bayi dengan sumbing mungkin perlu teknik menyusu khas, tetapi susu ibu masih boleh diberikan dengan sokongan. Selepas pembedahan, ikut arahan diet lembut untuk tempoh yang ditetapkan. Kanak-kanak boleh aktif seperti biasa; elakkan aktiviti yang boleh mencederakan mulut sehingga dibenarkan doktor.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Ibu bapa mungkin berasa sedih, bersalah atau cemas. Kanak-kanak mungkin berasa malu atau diganggu. Perasaan ini normal dan bantuan psikologi boleh membantu. Jika anda atau anak anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan kecemasan segera atau hubungi talian sokongan kesihatan mental tempatan.

Pencegahan

Sumbing tidak sepenuhnya boleh dicegah, dan ia bukan salah ibu bapa. Namun, penjagaan kehamilan yang baik boleh mengurangkan beberapa risiko.

Vaksin

Tiada vaksin khusus untuk sumbing. Pastikan ibu dan anak mengikut jadual imunisasi yang disyorkan KKM.

Program saringan

Imbasan ultrasonografi kehamilan kadang-kadang dapat mengesan sumbing bibir, tetapi tidak semua kes. Jika ada sejarah keluarga, berbincang dengan doktor tentang kaunseling genetik sebelum hamil.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Masalah menyusu dan kekurangan zat makanan.
• Dehidrasi atau jangkitan berulang.
• Jangkitan telinga dan masalah pendengaran.
• Pertuturan tidak jelas dan masalah gigi.
• Cabaran sosial dan keyakinan diri.

Pandangan jangka panjang

Dengan pembedahan tepat pada masa dan penjagaan pasukan, kebanyakan kanak-kanak dengan sumbing membesar dengan sihat, boleh makan dan bercakap dengan baik. Setiap kanak-kanak berbeza; susulan awal membantu hasil yang lebih baik.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.