Glaukoma Kongenital (Glaukoma Sejak Lahir)

Gambaran keseluruhan

Glaukoma kongenital ialah keadaan mata yang berlaku sejak lahir, di mana tekanan di dalam mata menjadi terlalu tinggi. Setiap mata menghasilkan cecair yang mengalir keluar melalui saluran halus. Pada bayi dengan keadaan ini, saluran tersebut tidak terbentuk dengan sempurna, jadi cecair terkumpul dan tekanan meningkat. Tekanan yang tinggi boleh menekan saraf mata dan, jika tidak dirawat, boleh menjejaskan penglihatan. Ia bukan berpunca daripada cara ibu menjaga bayi semasa mengandung.

Tidak, ia jarang berlaku. Anggaran kasar ialah sekitar 1 dalam 10,000 hingga 1 dalam 30,000 kelahiran, bergantung kepada kawasan dan kumpulan penduduk.

Ia menjejaskan bayi dan kanak-kanak kecil, paling kerap dalam tahun pertama hidup. Ia boleh berlaku pada bayi lelaki dan perempuan. Dalam sesetengah keluarga ia berkaitan dengan sejarah keluarga, jadi doktor mungkin bertanya tentang ahli keluarga yang mempunyai masalah mata atau penglihatan sejak kecil.

Gejala

Gejala biasa

• Mata berair yang tidak surut walaupun tidak ada tanda jangkitan
• Sensitif atau tidak selesa dengan cahaya terang (bayi menutup mata atau berpaling)
• Mata kelihatan lebih besar daripada biasa, kadang-kadang tidak sama saiz dengan mata sebelah
• Bahagian hadapan mata (kornea) kelihatan keruh atau kelabu
• Kerap menggosok mata atau merengek bila mata terdedah kepada cahaya
• Kelopak mata kelihatan bengkak atau berkedut

Gejala pada kanak-kanak

• Bayi mungkin kurang membuka mata atau lebih suka menutup mata di tempat terang
• Mata kelihatan besar dan berkilat, kadang-kadang digambarkan seperti 'mata lembu'
• Penglihatan kurang jelas sehingga bayi tidak mengikuti objek atau wajah seperti biasa
• Kadang-kadang terdapat mata juling atau perbezaan fokus antara dua mata
• Kanak-kanak lebih tua mungkin merungut penglihatan kabur atau tidak selesa pada mata

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Keadaan ini khusus untuk bayi dan kanak-kanak kerana ia hadir sejak lahir.
• Pada orang dewasa, jenis glaukoma yang berbeza lebih biasa, dan gejalanya juga berbeza.
• Jika seseorang dewasa mempunyai sejarah glaukoma sejak kecil, mereka masih perlu pemeriksaan mata berkala seumur hidup.

Punca

Punca utama

• Saluran saliran cecair dalam mata tidak terbentuk dengan sempurna semasa bayi dalam kandungan.
• Dalam sesetengah kes, ia berkaitan dengan gen yang diwarisi daripada ibu atau bapa.
• Kadang-kadang ia berlaku bersama keadaan genetik atau sindrom lain yang menjejaskan perkembangan mata.
• Dalam banyak kes, tiada punca yang jelas dan ia berlaku secara kebetulan.

Faktor risiko

• Sejarah keluarga dengan glaukoma kongenital atau masalah penglihatan sejak kecil
• Ahli keluarga yang mempunyai keadaan genetik tertentu yang melibatkan mata
• Beberapa keadaan semasa kehamilan atau kelahiran yang jarang berlaku dan dinilai oleh doktor
• Nota: umur ibu, pemakanan, atau aktiviti harian semasa hamil bukanlah punca yang disabitkan

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Mata bayi kelihatan bertambah besar, keruh, atau sangat berair dalam masa yang singkat
• Bayi kelihatan sakit pada mata, merengek berterusan, atau tidak membuka mata
• Anda melihat perbezaan saiz antara dua mata anak anda
• Doktor atau jururawat menyebut tekanan mata tinggi semasa pemeriksaan

Buat temujanji rutin jika:

• Pemeriksaan mata rutin bayi dan kanak-kanak, terutamanya jika ada sejarah keluarga
• Jika anak anda sering menggosok mata atau sensitif kepada cahaya
• Jika anda risau tentang cara anak anda melihat atau mengikuti objek
• Jika anak anda memerlukan cermin mata atau pernah dinasihatkan pemantauan mata

Diagnosis

Doktor mata (pakar oftalmologi) akan memeriksa mata anak anda dengan teliti. Pemeriksaan biasanya dilakukan di klinik atau hospital, dan kadang-kadang bayi perlu diberi ubat penenang ringan supaya pemeriksaan dapat dilakukan dengan tepat dan selesa. Doktor akan mengukur tekanan mata, melihat saiz dan keadaan kornea, dan memeriksa saraf mata di bahagian belakang mata.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Mengukur tekanan dalam mata (tonometri) — alat kecil menyentuh mata dengan lembut
• Mengukur saiz kornea dan panjang mata
• Pemeriksaan dengan alat cahaya khas untuk melihat saraf mata
• Pemeriksaan imbasan ultrasound untuk mengukur struktur mata
• Pemeriksaan penglihatan dan fokus, disesuaikan dengan umur anak
• Dalam sesetengah kes, ujian genetik atau rujukan kepada pakar genetik jika ada syak sindrom

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Pemeriksaan mungkin mengambil masa dan bayi mungkin perlu berpuasa jika ubat penenang digunakan. Anda akan diberi arahan jelas sebelum hari pemeriksaan. Selepas diagnosis, doktor akan menerangkan pilihan rawatan dan jadual susulan. Adalah normal untuk berasa cemas — anda boleh membawa senarai soalan dan seorang ahli keluarga untuk menemani.

Rawatan

Matlamat rawatan ialah menurunkan tekanan dalam mata supaya saraf mata tidak rosak lagi. Pada kebanyakan bayi dengan glaukoma kongenital, pembedahan adalah rawatan utama kerana ia memberi peluang terbaik untuk mengawal tekanan. Ubat titis mata juga boleh digunakan, tetapi biasanya sebagai bantuan sebelum atau selepas pembedahan. Rawatan memerlukan susulan jangka panjang kerana mata kanak-kanak terus membesar.

Penjagaan diri di rumah

• Hadir tepat pada semua janji temu susulan mata — ini sangat penting walaupun mata kelihatan baik
• Beri ubat titis mata mengikut arahan doktor, dan minta tunjuk cara yang betul jika tidak pasti
• Elakkan mata daripada digosok kuat atau terkena benda tajam
• Lindungi mata daripada cahaya matahari terik dengan topi atau pelindung mata jika doktor mencadangkan
• Beritahu doktor dengan segera jika mata kelihatan merah, bengkak, atau anak kelihatan sakit

Rawatan perubatan

Doktor mata akan memilih rawatan berdasarkan umur, tekanan mata, dan keadaan mata anak anda. Pilihan termasuk pembedahan kecil untuk membuka atau mencipta laluan saliran cecair, ubat titis mata untuk mengurangkan pengeluaran cecair atau membantu saliran, dan dalam kes tertentu laser. Kadang-kadang lebih daripada satu prosedur diperlukan. Jika anak anda juga mempunyai masalah fokus atau mata malas, doktor mungkin mencadangkan cermin mata atau terapi penutup mata. Semua keputusan rawatan dibuat oleh pasukan perubatan bersama keluarga.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan biasanya dicadangkan sebaik sahaja diagnosis disahkan, kerana tekanan tinggi yang berterusan boleh merosakkan saraf mata. Ia dilakukan oleh pakar mata di hospital, biasanya dengan bius am supaya bayi tidak rasa sakit. Doktor akan menerangkan risiko dan manfaat, serta apa yang perlu dilakukan selepas pembedahan.

Hidup dengan keadaan ini

Kehidupan harian dengan anak yang mempunyai glaukoma kongenital biasanya melibatkan janji temu mata yang kerap, terutamanya pada tahun-tahun awal. Anda mungkin perlu mengingati jadual ubat titis dan tanda-tanda yang perlu diperhatikan. Ramai ibu bapa mendapati mencatat nota ringkas tentang mata anak membantu mereka berbual dengan doktor.

Tip gaya hidup

• Kekalkan rutin harian yang tenang dan elakkan tekanan berlebihan semasa memberi ubat titis
• Pastikan anak memakai cermin mata jika ia disyorkan
• Beri peluang bermain dan belajar seperti kanak-kanak lain, dengan mainan yang sesuai untuk penglihatan mereka
• Beritahu guru atau pengasuh tentang keadaan mata anak dan tanda yang perlu diperhatikan
• Elakkan aktiviti yang berisiko kecederaan mata tanpa pelindung yang disyorkan doktor

Diet dan senaman

Tiada makanan atau senaman khas yang boleh menyembuhkan glaukoma kongenital. Beri anak makanan seimbang seperti biasa untuk tumbesaran dan kesihatan mata. Aktiviti fizikal yang sesuai umur adalah baik dan tidak merosakkan mata. Jika anak anda mempunyai keadaan kesihatan lain, ikut nasihat doktor tentang pemakanan dan aktiviti.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Adalah normal bagi ibu bapa berasa sedih, cemas, atau bersalah apabila anak didiagnosis dengan masalah mata. Perasaan ini tidak bermakna anda gagal — ia tanda anda mengambil berat. Bercakap dengan pasangan, ahli keluarga, atau kumpulan sokongan ibu bapa boleh membantu. Jika rasa cemas atau sedih berterusan dan mengganggu kehidupan harian, dapatkan bantuan daripada doktor atau perkhidmatan kesihatan mental tempatan. Jika anda berasa teruk atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, hubungi perkhidmatan kecemasan tempatan dengan segera.

Pencegahan

Sebahagian besar kes glaukoma kongenital tidak dapat dicegah kerana ia berkaitan dengan cara mata terbentuk semasa dalam kandungan. Walau bagaimanapun, pengesanan awal sangat penting supaya rawatan dapat dimulakan lebih awal. Jika anda mempunyai sejarah keluarga dengan keadaan ini, berbincang dengan doktor sebelum atau semasa kehamilan tentang pemeriksaan dan nasihat genetik.

Program saringan

Pemeriksaan mata bayi semasa lawatan kesihatan rutin membantu mengesan tanda awal. Di Malaysia, pemeriksaan kesihatan bayi dan kanak-kanak disediakan di klinik kesihatan Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM), dan doktor akan merujuk kepada pakar mata jika ada kebimbangan. Kanak-kanak dengan sejarah keluarga mungkin memerlukan pemeriksaan mata yang lebih kerap.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Tekanan tinggi berterusan boleh merosakkan saraf mata secara kekal.
• Mata mungkin terus membesar dan menjadi keruh.
• Penglihatan boleh terjejas teruk atau hilang jika tidak dirawat.
• Mata malas (ambliopia) dan juling boleh berlaku jika satu mata melihat lebih lemah.
• Kanak-kanak mungkin mengalami kesukaran belajar di sekolah tanpa bantuan penglihatan yang sesuai.

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan awal dan susulan yang teratur, banyak kanak-kanak dengan glaukoma kongenital dapat mengekalkan penglihatan yang berguna dan menjalani kehidupan yang aktif. Sesetengah kanak-kanak mungkin memerlukan cermin mata, bantuan penglihatan, atau prosedur tambahan, tetapi pemantauan berterusan memberi peluang terbaik. Doktor mata anda akan membantu merancang penjagaan yang sesuai dengan keperluan anak anda.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.