Penyakit Paru-Paru Kronik (COPD): Adakah Anda Berisiko?

Gambaran keseluruhan

COPD ialah penyakit paru-paru kronik yang menyebabkan saluran pernafasan menjadi sempit dan kantung udara di dalam paru-paru rosak. Akibatnya, bernafas menjadi lebih sukar, terutamanya semasa bergerak atau bersenam. COPD merangkumi bronkitis kronik dan emfisema.

COPD adalah antara penyakit paru-paru kronik yang biasa di seluruh dunia, termasuk di Malaysia. Ia sering dikaitkan dengan merokok dan pendedahan berpanjangan kepada asap, habuk atau bahan pencemar.

COPD lebih biasa pada orang dewasa dan warga emas, terutamanya perokok semasa atau bekas perokok. Ia juga boleh berlaku pada orang yang terdedah lama kepada asap, habuk, bahan kimia di tempat kerja, pencemaran udara atau asap bahan api.

Gejala

Gejala biasa

• Sesak nafas semasa berjalan, menaiki tangga atau melakukan kerja harian.
• Batuk berterusan, kadang-kadang dengan kahak.
• Bunyi wheezing atau siulan semasa bernafas.
• Rasa sempit atau berat di dada.
• Jangkitan dada yang kerap.
• Rasa letih atau kurang tenaga.

Gejala pada kanak-kanak

• COPD jarang berlaku pada kanak-kanak. Jika kanak-kanak mempunyai batuk berterusan, sesak nafas atau wheezing, bawa berjumpa doktor untuk menilai punca seperti asma atau jangkitan.
• Jangan anggap gejala pernafasan kanak-kanak sebagai COPD tanpa penilaian doktor.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Sesak nafas mungkin disangka sebagai sebahagian daripada penuaan, jadi gejala COPD boleh terlambat dikesan.
• Warga emas mungkin kurang aktif dan tidak menyedari kehilangan keupayaan bernafas.
• Penyakit lain seperti masalah jantung juga boleh menyebabkan sesak nafas, jadi penilaian doktor penting.

Punca

Punca utama

• Merokok, termasuk rokok konvensional dan produk tembakau lain, ialah punca utama COPD.
• Pendedahan berpanjangan kepada asap rokok orang lain.
• Pendedahan kepada habuk, asap, wap kimia atau pencemaran udara di tempat kerja dan persekitaran.
• Faktor genetik jarang seperti kekurangan sejenis protein pelindung paru-paru.

Faktor risiko

• Merokok semasa atau pernah merokok.
• Tinggal atau bekerja di tempat yang banyak asap, habuk atau bahan kimia.
• Pendedahan kepada asap bahan api untuk memasak atau pemanasan.
• Jangkitan paru-paru yang kerap, terutamanya semasa kanak-kanak.
• Asma yang tidak terkawal atau masalah paru-paru lain.
• Umur yang lebih tua.
• Sejarah keluarga dengan COPD atau masalah paru-paru kronik.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Sesak nafas teruk atau bertambah cepat.
• Tidak mampu bercakap dengan selesa kerana sesak.
• Bibir atau hujung jari kebiruan.
• Kekeliruan atau rasa mengantuk yang luar biasa.
• Sakit dada atau demam tinggi dengan gejala paru-paru yang memburuk.

Buat temujanji rutin jika:

• Batuk berterusan lebih daripada tiga minggu.
• Sesak nafas semasa aktiviti yang dahulunya mudah dilakukan.
• Wheezing atau bunyi siulan semasa bernafas.
• Jangkitan dada yang kerap.
• Anda perokok atau bekas perokok berusia lebih 40 tahun dan mempunyai gejala pernafasan.
• Ahli keluarga mempunyai COPD atau masalah paru-paru kronik.

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala, sejarah merokok, pendedahan di tempat kerja dan kesihatan anda. Mereka akan memeriksa anda dan mungkin mencadangkan ujian pernafasan untuk mengesahkan diagnosis.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Spirometri: anda meniup ke dalam tiub untuk mengukur aliran udara dan kapasiti paru-paru.
• X-ray dada untuk melihat keadaan paru-paru dan menyingkirkan masalah lain.
• Ujian darah untuk memeriksa oksigen, jangkitan atau punca lain.
• Pulse oximetry: alat kecil pada jari untuk mengukur paras oksigen dalam darah.
• Ujian kahak atau pengimejan lanjutan jika doktor rasa perlu.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Ujian spirometri memerlukan anda meniup dengan kuat dan mungkin diulang beberapa kali. Ia tidak menyakitkan tetapi memerlukan usaha. Doktor mungkin mengulang ujian selepas anda menggunakan ubat pelega pernafasan untuk melihat perubahan. Proses diagnosis mungkin mengambil beberapa lawatan.

Rawatan

COPD tidak boleh disembuhkan sepenuhnya, tetapi rawatan boleh mengawal gejala, mengurangkan serangan dan membantu anda kekal aktif. Pelan rawatan biasanya digabungkan dengan perubahan gaya hidup dan pemantauan berkala.

Penjagaan diri di rumah

• Berhenti merokok dan elakkan asap rokok orang lain.
• Elakkan habuk, asap, wap kimia dan pencemaran udara seboleh mungkin.
• Amalkan senaman ringan dan teknik pernafasan seperti yang diajar oleh ahli kesihatan.
• Jaga berat badan yang sihat dan makan makanan seimbang.
• Basuh tangan dengan kerap dan elakkan orang yang sedang sakit.
• Ikut pelan tindakan yang disediakan oleh doktor jika gejala memburuk.
• Hadiri temu janji susulan dan ujian berkala.

Rawatan perubatan

Doktor mungkin mencadangkan ubat sedutan atau ubat lain untuk melegakan dan mengawal gejala. Program pemulihan paru-paru, bantuan oksigen jika perlu, vaksinasi dan rawatan jangkitan juga boleh menjadi sebahagian daripada pelan. Jenis rawatan bergantung kepada gejala, tahap penyakit dan keadaan kesihatan anda.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang dilakukan untuk COPD. Dalam kes terpilih dengan kerosakan paru-paru tertentu, pakar mungkin membincangkan pilihan prosedur paru-paru atau pemindahan paru-paru selepas penilaian menyeluruh.

Hidup dengan keadaan ini

Rancang aktiviti harian dan berehat antara tugas. Elakkan terdedah kepada asap atau habuk, dan simpan ubat serta pelan tindakan di tempat yang mudah dicapai. Belajar mengenali tanda awal gejala memburuk supaya anda boleh mendapatkan bantuan lebih awal.

Tip gaya hidup

• Kekal aktif mengikut kemampuan anda.
• Elakkan merokok dan vape.
• Dapatkan vaksin yang disyorkan oleh doktor.
• Tidur yang cukup dan uruskan tekanan.
• Elakkan jangkitan dengan menjaga kebersihan tangan.
• Sertai program pemulihan paru-paru jika disyorkan.
• Minta keluarga atau rakan membantu apabila perlu.

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang dan kekalkan berat badan yang sihat. Jika berat badan kurang, doktor atau ahli pemakanan boleh membantu. Senaman ringan seperti berjalan, latihan kekuatan dan senaman pernafasan boleh meningkatkan daya tahan. Mulakan perlahan-lahan dan ikut nasihat ahli kesihatan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

COPD boleh menyebabkan kebimbangan, rasa sedih dan pengasingan sosial kerana sukar bernafas atau kurang aktif. Bercakap dengan doktor, ahli kesihatan mental atau kumpulan sokongan boleh membantu. Jika anda berasa sangat tertekan atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan krisis segera melalui perkhidmatan kecemasan atau kesihatan mental tempatan.

Pencegahan

Banyak kes COPD boleh dicegah atau dilewatkan dengan tidak merokok, mengelakkan asap dan habuk, serta melindungi paru-paru di tempat kerja. Jika anda sudah mempunyai COPD, langkah ini juga membantu memperlahankan kerosakan.

Vaksin

Doktor mungkin mengesyorkan vaksin untuk melindungi daripada jangkitan pernafasan seperti influenza, pneumokokal dan COVID-19 mengikut kesesuaian. Tanya doktor atau ahli farmasi tentang vaksin yang sesuai untuk anda.

Program saringan

Tiada saringan rutin untuk semua orang. Jika anda berisiko dan mempunyai gejala, doktor mungkin mencadangkan spirometri untuk menilai fungsi paru-paru.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Serangan COPD yang kerap dan lebih teruk.
• Jangkitan paru-paru yang berulang.
• Keupayaan bernafas dan bergerak semakin berkurang.
• Masalah jantung yang berkaitan dengan penyakit paru-paru.
• Kemurungan dan kebimbangan.
• Kualiti hidup menurun dan kemasukan ke hospital lebih kerap.

Pandangan jangka panjang

COPD boleh diurus. Dengan berhenti merokok, rawatan yang betul, pemulihan paru-paru dan sokongan keluarga, ramai pesakit dapat menjalani kehidupan yang aktif dan bermakna. Diagnosis awal dan pengurusan berterusan membantu memperbaiki hasil jangka panjang.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.