Pemindahan dan Pendermaan Kornea

Gambaran keseluruhan

Kornea ialah lapisan jernih di bahagian depan mata yang membantu cahaya masuk dan membolehkan kita melihat dengan jelas. Pemindahan kornea ialah pembedahan menggantikan kornea yang rosak dengan tisu kornea yang sihat daripada penderma. Pendermaan kornea pula ialah tindakan menderma tisu mata selepas seseorang meninggal dunia, dengan izin atau persetujuan keluarga, untuk membantu orang lain melihat semula.

Pemindahan kornea adalah antara pemindahan tisu yang lebih biasa di seluruh dunia. Di Malaysia, ia dilakukan di pusat rawatan mata tertentu, dan pesakit yang memerlukan mungkin disenaraikan dalam senarai menunggu untuk tisu penderma.

Ia boleh berlaku pada semua peringkat umur, termasuk kanak-kanak dan orang dewasa lebih tua. Ia lebih kerap dialami oleh orang yang mempunyai kecederaan mata, jangkitan kornea, keratokonus iaitu kornea menjadi nipis dan berbentuk kon, penyakit kornea warisan, atau komplikasi selepas pembedahan mata.

Gejala

Gejala biasa

• Penglihatan kabur atau tidak jelas, kadang-kadang bertambah teruk perlahan-lahan
• Mata rasa sakit, pedih, atau seperti ada benda asing
• Sensitif kepada cahaya terang
• Mata merah, berair, atau kerap berair
• Kelihatan titik putih, keruh, atau parut pada bahagian depan mata
• Silau atau melihat lingkaran cahaya di sekeliling lampu
• Kerap perlu tukar cermin mata kerana penglihatan berubah

Gejala pada kanak-kanak

• Kerap menggosok mata
• Takut atau menutup mata apabila terkena cahaya terang
• Sukar melihat papan hitam atau tulisan jauh di sekolah
• Mata merah atau berair berulang kali
• Mungkin tidak mengadu kerana sudah terbiasa dengan penglihatan yang kurang jelas

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Penglihatan menurun secara perlahan dan mungkin disangka perkara biasa apabila usia meningkat
• Silau yang lebih ketara pada waktu malam atau semasa memandu
• Mata rasa kering, berpasir, atau tidak selesa
• Mudah letih semasa membaca atau menonton televisyen
• Perubahan penglihatan yang membuat aktiviti harian seperti membaca atau berjalan rasa kurang selamat

Punca

Punca utama

• Parut kornea akibat jangkitan mata, contohnya keratitis
• Kecederaan mata, termasuk calar, hentakan, atau kecederaan bahan kimia
• Keratokonus, iaitu keadaan kornea menjadi nipis dan berbentuk kon
• Penyakit kornea warisan seperti distrofi kornea
• Kerosakan sel kornea selepas pembedahan katarak atau penyakit mata lain
• Kornea menjadi bengkak atau keruh akibat masalah dalaman mata

Faktor risiko

• Menggosok mata dengan kuat atau kerap
• Memakai kanta sentuh tanpa kebersihan yang baik
• Kecederaan mata di tempat kerja, rumah, atau semasa bersukan
• Sejarah keluarga dengan keratokonus atau penyakit kornea
• Jangkitan mata yang lambat mendapatkan rawatan
• Pembedahan mata sebelum ini
• Masalah autoimun atau alahan mata yang berterusan

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Kehilangan penglihatan secara tiba-tiba
• Sakit mata yang teruk atau bertambah teruk
• Kecederaan mata atau kemasukan bahan kimia
• Nanah, cecair keluar, atau bengkak teruk pada mata
• Penglihatan menurun selepas pembedahan mata

Buat temujanji rutin jika:

• Penglihatan kabur yang perlahan-lahan bertambah teruk
• Silau atau sensitif cahaya yang mengganggu aktiviti harian
• Mata merah atau berair berulang kali
• Mempunyai penyakit kornea yang diketahui dan perlu pemantauan
• Mempunyai sejarah keluarga keratokonus atau penyakit kornea
• Ingin bertanya tentang pendermaan kornea atau senarai menunggu

Diagnosis

Doktor mata akan bertanya tentang sejarah kesihatan dan gejala anda, kemudian memeriksa mata menggunakan lampu celah, iaitu alat pembesar dengan cahaya yang tidak menyakitkan. Pemeriksaan ini membantu doktor melihat lapisan kornea dengan lebih jelas.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian ketajaman penglihatan
• Pemeriksaan lampu celah untuk melihat kornea dan bahagian depan mata
• Topografi kornea untuk mengukur bentuk dan kelengkungan kornea
• Pachymetry untuk mengukur ketebalan kornea
• Pemeriksaan sel kornea jika perlu
• Ujian darah atau pemeriksaan kesihatan sebelum pembedahan jika doktor rasa perlu

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin perlu datang beberapa kali untuk pemeriksaan. Jika pemindahan kornea diperlukan, doktor akan menerangkan pilihan rawatan dan anda mungkin dimasukkan ke dalam senarai menunggu. Tisu penderma akan diuji keselamatan dan kesesuaiannya sebelum digunakan.

Rawatan

Rawatan bergantung kepada punca dan tahap kerosakan kornea. Ada pesakit yang cukup dengan cermin mata, kanta sentuh khas, atau ubat. Ada juga yang memerlukan pembedahan pemindahan kornea jika penglihatan terjejas teruk atau kornea tidak lagi sihat.

Penjagaan diri di rumah

• Jangan gosok mata, terutamanya jika mata merah atau selepas pembedahan
• Pakai pelindung mata semasa kerja berisiko atau bersukan
• Jaga kebersihan kanta sentuh dan ikut arahan penjagaan dengan betul
• Hadiri semua temujanji doktor mata
• Jangan guna ubat titis mata tanpa nasihat doktor atau ahli farmasi
• Elak persekitaran berdebu, berasap, atau terlalu kering jika mata sensitif
• Rehatkan mata jika rasa letih atau tegang

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberikan ubat titis mata atau ubat lain untuk mengurangkan radang, merawat jangkitan, atau mengawal tekanan dalam mata. Rawatan ini bertujuan menjaga kornea dan mengurangkan gejala. Jangan mula atau berhenti menggunakan ubat tanpa nasihat doktor.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pemindahan kornea dipertimbangkan apabila kornea yang keruh atau berparut menyebabkan penglihatan teruk, sakit berterusan, atau kornea tidak lagi dapat berfungsi dengan baik. Pembedahan boleh menggantikan seluruh atau sebahagian kornea dengan tisu penderma. Selepas pembedahan, pemeriksaan berkala dan ubat titis yang dipreskripsi perlu diikuti dengan teliti.

Hidup dengan keadaan ini

Selepas pemindahan kornea, mata mungkin dilindungi buat sementara dan penglihatan pulih secara perlahan. Anda perlu mengikut jadual ubat titis dan temujanji dengan rapi. Elakkan menggosok mata dan hadkan aktiviti mengikut nasihat doktor. Beritahu doktor dengan segera jika ada perubahan penglihatan atau ketidakselesaan.

Tip gaya hidup

• Pakai cermin mata hitam jika silau atau sensitif cahaya
• Elak berenang atau aktiviti berdebu buat sementara waktu selepas pembedahan, mengikut nasihat doktor
• Jangan gosok mata walaupun rasa gatal
• Ikut jadual ubat titis dan temujanji tanpa tertinggal
• Berhati-hati dengan kerja berat atau aktiviti yang boleh terkena mata
• Beritahu ahli keluarga atau rakan jika anda perlu bantuan selepas pembedahan

Diet dan senaman

Makan secara seimbang dan minum air yang cukup. Aktiviti ringan seperti berjalan biasanya digalakkan selepas doktor membenarkan. Elakkan senaman berat atau mengangkat beban buat sementara waktu jika baru menjalani pembedahan mata, dan ikut nasihat doktor anda.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menunggu pemindahan atau menjalani pembedahan mata boleh membuatkan seseorang rasa cemas, sedih, atau tertekan. Perasaan ini normal. Bercakap dengan keluarga, rakan, atau doktor tentang kebimbangan anda boleh membantu. Jika rasa sedih atau cemas berterusan dan mengganggu kehidupan harian, dapatkan bantuan profesional.

Pencegahan

Tidak semua masalah kornea boleh dicegah, tetapi beberapa langkah boleh mengurangkan risiko. Lindungi mata daripada kecederaan, jaga kebersihan kanta sentuh, rawat jangkitan mata lebih awal, dan elakkan menggosok mata dengan kuat. Jika anda mempunyai sejarah keluarga penyakit kornea, dapatkan pemeriksaan mata secara berkala.

Vaksin

Tiada vaksin khusus untuk mencegah semua penyakit kornea. Ikut jadual vaksin rutin yang disyorkan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM), dan dapatkan nasihat doktor jika anda kerap mendapat jangkitan mata.

Program saringan

Pemeriksaan mata berkala disyorkan jika anda mempunyai sejarah keluarga keratokonus, penyakit kornea, atau pernah menjalani pembedahan mata. Selepas pemindahan kornea, pemeriksaan susulan perlu diteruskan mengikut jadual doktor, selalunya untuk jangka panjang.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Parut kornea dan penglihatan kabur yang kekal
• Jangkitan merebak ke bahagian dalam mata
• Kornea berlubang atau perforasi
• Glaukoma atau kerosakan pada bahagian mata yang lain
• Kebutaan pada mata yang terlibat

Pandangan jangka panjang

Banyak pemindahan kornea berjaya memulihkan penglihatan dan kualiti hidup. Ada risiko penolakan tisu atau masalah selepas pembedahan, tetapi ini sering dapat dirawat jika dikesan awal. Pemeriksaan berkala dan kerjasama dengan doktor amat penting. Setiap pesakit berbeza, jadi doktor anda adalah orang terbaik untuk menerangkan jangkaan bagi kes anda.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.