Gangguan Penglihatan Kortikal (CVI)

Gambaran keseluruhan

Gangguan Penglihatan Kortikal, atau CVI (singkatan daripada bahasa Inggeris 'Cortical Visual Impairment'), ialah masalah penglihatan yang berpunca daripada otak, bukan daripada mata. Bahagian otak yang bertugas mentafsir apa yang dilihat mungkin telah terjejas akibat kecederaan atau masalah lain. Akibatnya, mata mungkin sihat dan boleh menangkap imej, tetapi otak sukar memahami maksud imej itu. Bagi kanak-kanak dengan CVI, penglihatan mereka selalunya berubah-ubah — kadang-kadang mereka nampak lebih jelas, kadang-kadang kurang, bergantung pada keadaan sekeliling dan tahap tenaga mereka.

Ya, CVI kini dianggap antara punca paling kerap bagi masalah penglihatan pada kanak-kanak di banyak negara, terutamanya dalam kalangan kanak-kanak yang lahir pramatang atau mempunyai masalah otak. Ia juga semakin dikenali pada orang dewasa yang pernah mengalami strok atau kecederaan otak.

CVI paling kerap menjejaskan kanak-kanakah yang dilahirkan pramatang, yang mengalami kekurangan oksigen semasa lahir, atau yang mempunyai masalah otak lain seperti jangkitan, pendarahan otak atau sawan. Pada orang dewasa, ia boleh berlaku selepas strok atau kecederaan kepala. Ia tidak bergantung pada kaum atau jantina.

Gejala

Gejala biasa

• Penglihatan yang berubah-ubah dari hari ke hari, atau dari saat ke saat
• Lebih mudah melihat objek yang bergerak atau objek yang mempunyai warna yang terang dan kontras
• Sukar mengenal objek atau orang dalam suasana yang banyak benda atau bersesak
• Cepat letih apabila menggunakan penglihatan, terutamanya bila melihat dekat
• Kadang-kadang memandang ke arah cahaya atau lampu dengan lama
• Lebih mudah menggunakan penglihatan sisi berbanding penglihatan di tengah
• Memerlukan masa lebih lama untuk 'memproses' apa yang dilihat

Gejala pada kanak-kanak

• Tidak atau jarang memandang wajah ibu bapa atau penjaga walaupun dipanggil
• Tidak mengikuti objek atau mainan yang bergerak di hadapan mata
• Lebih tertarik pada corak, cahaya atau warna tertentu berbanding mainan biasa
• Memegang objek sangat dekat dengan mata atau memandang dari sudut yang luar biasa
• Memalingkan muka atau menutup mata apabila terlampau banyak rangsangan
• Kelihatan seperti 'memandang tembus' orang atau objek
• Lebih mudah melihat apabila berada di tempat biasa dan tenang

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Sukar mengenal objek atau wajah walaupun pemeriksaan mata menunjukkan mata sihat, terutamanya selepas strok
• Sering terlanggar objek atau mudah tersandung
• Sukar membaca atau mengikuti teks, terutamanya bila letih
• Penglihatan kabur atau tidak menentu yang berubah mengikut tahap tenaga
• Rasa pening atau penat mata selepas menggunakan penglihatan

Punca

Punca utama

• Kekurangan oksigen ke otak semasa proses kelahiran
• Kelahiran pramatang, terutamanya jika bayi mengalami masalah otak
• Jangkitan otak seperti meningitis atau ensefalitis
• Pendarahan dalam otak atau kecederaan otak akibat kemalangan
• Hidrosefalus (air terkumpul dalam otak)
• Strok, termasuk strok pada kanak-kanak
• Masalah sawan yang berpanjangan atau teruk
• Sebahagian kes tidak mempunyai punca yang jelas walaupun selepas pemeriksaan

Faktor risiko

• Kelahiran pramatang atau berat lahir yang sangat rendah
• Komplikasi semasa kehamilan atau kelahiran
• Sejarah jangkitan otak pada usia muda
• Kecederaan kepala yang pernah dialami
• Masalah sawan yang sukar dikawal
• Masalah genetik atau metabolik yang menjejaskan otak

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika bayi atau kanak-kanak tiba-tiba tidak boleh melihat langsung, atau penglihatannya merosot dengan cepat
• Jika terdapat perubahan penglihatan selepas kecederaan kepala
• Jika perubahan penglihatan berlaku bersama lemah badan, senget muka atau susah bercakap — ini kecemasan, dapatkan bantuan segera
• Jika kanak-kanak mengalami sawan dan selepas itu tingkah laku penglihatannya berubah

Buat temujanji rutin jika:

• Jika bayi anda tidak memandang wajah anda atau tidak mengikuti mainan menjelang usia beberapa bulan
• Jika anda rasa penglihatan anak berbeza daripada kanak-kanak lain seusianya
• Jika anak sering memandang lampu atau memegang objek terlalu dekat dengan mata
• Jika orang dewasa mengalami kesukaran melihat selepas strok atau kecederaan otak
• Jika guru melaporkan anak sukar melihat papan tulis atau mudah hilang tumpuan semasa belajar

Diagnosis

Tiada satu ujian darah atau imbasan yang boleh mengesahkan CVI dengan sendirinya. Doktor biasanya membuat penilaian berdasarkan sejarah kesihatan, pemeriksaan mata untuk memastikan mata sendiri sihat, pemerhatian cara pesakit menggunakan penglihatan dalam kehidupan harian, serta imbasan otak jika perlu. Selalunya pesakit dirujuk kepada pakar mata kanak-kanak, pakar saraf atau pakar pemulihan penglihatan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan mata penuh untuk memastikan tiada masalah pada mata, seperti rabun atau katarak
• Penilaian penglihatan berfungsi — bagaimana pesakit menggunakan penglihatan dalam aktiviti harian
• Pemerhatian tingkah laku penglihatan, terutamanya pada bayi dan kanak-kanak kecil
• Imbasan otak seperti MRI atau CT scan untuk melihat sama ada terdapat kecederaan pada bahagian otak yang memproses penglihatan
• Penilaian perkembangan dan pembelajaran, biasanya bersama ahli terapi carakerja atau ahli psikologi
• Ujian pendengaran dan pemeriksaan lain untuk memastikan tiada masalah lain yang berkaitan

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis mungkin mengambil masa beberapa lawatan kerana CVI tidak dapat dilihat melalui satu ujian sahaja. Doktor akan bertanya banyak soalan tentang tingkah laku penglihatan anak anda di rumah, di sekolah dan di tempat lain. Bersedia untuk menceritakan contoh-contoh khusus — ini sangat membantu doktor memahami keadaan.

Rawatan

Tiada ubat yang boleh menyembuhkan CVI. Pendekatan utama ialah pemulihan penglihatan dan penyesuaian persekitaran supaya pesakit dapat menggunakan penglihatan yang ada sebaik mungkin, sambil merawat punca asas jika ada. Pasukan yang terlibat biasanya termasuk doktor, ahli terapi carakerja, guru pendidikan khas dan ahli terapi pertuturan.

Penjagaan diri di rumah

• Kurangkan kekecohan di sekeliling — latar belakang yang kosong dan tenang memudahkan otak memproses apa yang dilihat
• Gunakan objek yang berwarna terang, kontras dan bersaiz besar
• Beri masa tambahan kepada anak untuk 'memproses' sebelum mengulang arahan
• Kekalkan rutin harian yang sama — tempat dan susunan yang biasa membantu
• Elakkan penggunaan penglihatan yang berpanjangan tanpa rehat; beri masa rehat yang kerap
• Gunakan isyarat lain seperti sentuhan, bunyi dan perkataan bersama-sama penglihatan
• Pastikan pencahayaan yang baik tetapi elakkan silau yang menyilaukan mata

Rawatan perubatan

Rawatan tertumpu kepada terapi dan sokongan, bukan ubat. Ahli terapi carakerja dan guru pemulihan penglihatan akan mengajar cara-cara melatih penggunaan penglihatan melalui permainan dan aktiviti harian. Jika terdapat masalah lain seperti rabun, cermin mata mungkin diberikan oleh pakar mata. Jika punca asas ialah masalah seperti sawan atau hidrosefalus, doktor akan merawat masalah tersebut mengikut kesesuaian. Ibu bapa dan penjaga memainkan peranan besar dalam latihan harian di rumah.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan semata-mata untuk CVI kerana masalahnya terletak pada otak. Namun, jika terdapat masalah mata lain yang boleh dirawat seperti katarak, juling atau tekanan dalam otak yang tinggi, doktor mungkin akan membincangkan pilihan pembedahan dengan anda. Tanyakan kepada doktor pakar anda sama ada pembedahan sesuai untuk keadaan tertentu.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan CVI bermakna belajar menyesuaikan cara berkomunikasi, belajar dan bergerak. Kanak-kanak dengan CVI selalunya memerlukan persekitaran yang lebih tenang, objek yang lebih besar dan kontras, serta banyak masa untuk memproses maklumat. Di sekolah, guru perlu tahu tentang keadaan ini supaya bahan pembelajaran dan susunan kelas dapat disesuaikan. Bagi orang dewasa, latihan semula kemahiran harian dengan ahli terapi amat membantu.

Tip gaya hidup

• Wujudkan ruang belajar atau ruang bermain yang tidak terlalu banyak hiasan
• Gunakan mainan atau bahan yang mempunyai warna terang dan bentuk yang jelas
• Simpan barang di tempat yang tetap supaya mudah dijumpai
• Gunakan ayat yang pendek dan jelas, dan berhenti sejenak sebelum mengulang
• Rancang aktiviti pada waktu pesakit paling bertenaga
• Libatkan guru dan penjaga dalam merancang penyesuaian di sekolah dan di rumah

Diet dan senaman

Tiada diet khas yang terbukti menyembuhkan CVI. Amalkan pemakanan seimbang seperti yang disarankan dalam garis panduan pemakanan Kementerian Kesihatan Malaysia, dan pastikan anak mendapat cukup zat besi, vitamin dan nutrisi untuk tumbesaran otak. Aktiviti fizikal dan permainan penting untuk perkembangan keseluruhan — pilih permainan yang selamat dan sesuai dengan tahap penglihatan, dan sentiasa dampingi anak semasa bermain.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menjaga anak dengan CVI, atau hidup dengan CVI sendiri, boleh mendatangkan tekanan emosi. Ibu bapa mungkin berasa bimbang, letih atau bersalah, manakala kanak-kanak dan orang dewasa mungkin berasa rendah diri atau terasing. Perasaan ini normal dan anda tidak keseorangan. Jika rasa sedih, cemas atau tertekan berterusan sehingga mengganggu kehidupan harian, sila dapatkan bantuan profesional. Jika anda atau seseorang yang anda kenal mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan kecemasan segera — lihat senarai nombor kecemasan dan talian sokongan kesihatan mental di laman ini, atau hubungi perkhidmatan kecemasan.

Pencegahan

CVI tidak boleh dicegah sepenuhnya, tetapi beberapa punca boleh dikurangkan risikonya. Penjagaan kehamilan yang baik, kelahiran yang selamat dengan pemantauan doktor, pencegahan kecederaan kepala, serta rawatan awal jangkitan otak semuanya boleh membantu mengurangkan risiko kecederaan otak yang membawa kepada CVI.

Vaksin

Pastikan anak anda mengikut jadual imunisasi yang disyorkan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia. Vaksin tertentu membantu mencegah jangkitan serius seperti meningitis yang boleh menjejaskan otak. Bincangkan jadual imunisasi dengan doktor atau jururawat di klinik kesihatan anda.

Program saringan

Pemantauan perkembangan bayi dan kanak-kanak di klinik kesihatan adalah penting. Jika ibu bapa atau penjaga ada keraguan tentang penglihatan anak, jangan tunggu sehingga lawatan seterusnya — tanyakan lebih awal. Bagi orang dewasa yang mengalami strok atau kecederaan otak, penilaian penglihatan selepas kejadian itu boleh membantu mengesan masalah lebih awal.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kelewatan dalam perkembangan kemahiran motor halus, seperti memegang dan mencapai objek
• Kesukaran belajar membaca dan menulis di sekolah
• Kesukaran bergerak dengan yakin dan risiko terjatuh atau terlanggar objek
• Rasa terasing daripada rakan sebaya kerana sukar mengenal wajah atau mengikuti permainan berkumpulan
• Tekanan emosi kepada pesakit dan ahli keluarga jika keadaan tidak difahami

Pandangan jangka panjang

Tinjauan untuk CVI adalah lebih baik daripada yang mungkin anda sangka. CVI biasanya bukan keadaan yang semakin teruk dari semasa ke semasa, dan otak kanak-kanak sangat mudah menyesuaikan diri. Ramai kanak-kanak menunjukkan kemajuan dalam penggunaan penglihatan apabila mereka mendapat terapi dan persekitaran yang menyokong. Kemajuan mungkin perlahan dan tidak sama bagi setiap kanak-kanak, tetapi sokongan awal dan berterusan memberi perbezaan besar.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.