Demam Berdarah Crimean-Congo (CCHF)

Gambaran keseluruhan

Demam Berdarah Crimean-Congo (singkatannya CCHF) ialah penyakit berjangkit yang disebabkan oleh sejenis virus. Virus ini biasanya berpindah kepada manusia melalui gigitan sengkenit — sejenis kutu kecil yang menghisap darah haiwan — atau melalui sentuhan dengan darah dan cecair badan haiwan ternakan yang dijangkiti, seperti lembu, kambing dan biri-biri. Ia juga boleh merebak daripada seorang pesakit kepada orang lain melalui darah atau cecair badannya. Perkataan 'hemorrhagic' bermaksud pendarahan, kerana dalam kes yang serius virus ini boleh mengganggu keupayaan darah untuk membeku dan menyebabkan pendarahan. Penyakit ini jarang berlaku, tetapi perlu dirawat di hospital dengan pemantauan rapi.

CCHF jarang dilaporkan di seluruh dunia. Kes paling banyak dilaporkan di Afrika, Balkan, Timur Tengah dan sebahagian Asia. Di Malaysia, penyakit ini bukan penyakit biasa dan jarang dilaporkan, tetapi pihak berkuasa kesihatan sentiasa memantau kerana ia boleh dibawa masuk oleh pengembara atau pekerja yang pulang dari kawasan yang mempunyai kes.

Sesiapa sahaja boleh dijangkiti, tetapi risiko lebih tinggi kepada petani dan penternak, pekerja ladang dan sawah, pekerja rumah sembelih, doktor veterinar, pekerja makmal, serta petugas kesihatan yang merawat pesakit CCHF tanpa perlindungan yang cukup. Pengembara yang melawat kawasan yang mempunyai kes dan melakukan aktiviti luar, seperti berkhemah atau mendaki, juga berisiko.

Gejala

Gejala biasa

• Demam mendadak dan menggigil
• Sakit kepala yang kuat
• Sakit otot dan sendi, serta rasa lemah yang amat sangat
• Sakit leher atau leher terasa kaku
• Pening dan mata merah atau berair
• Loya, muntah dan cirit-birit
• Sakit tekak
• Perubahan mood atau rasa keliru dan mengantuk
• Lebam mudah, bintik-bintik ungu kecil pada kulit, gusi berdarah atau hidung berdarah (biasanya pada hari-hari kemudian jika penyakit menjadi lebih serius)

Gejala pada kanak-kanak

• Biasanya tanda serupa dengan orang dewasa, tetapi kadangkala lebih tidak spesifik
• Demam tinggi dengan rasa rewel dan mudah menangis
• Kurang selera makan dan kurang minum
• Rasa lemah, tidak aktif seperti biasa, atau sukar dikejutkan
• Beritahu doktor jika anak anda demam selepas digigit sengkenit atau selepas bermain di kawasan ternakan atau ladang

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Risiko lebih tinggi untuk mendapat bentuk penyakit yang lebih teruk
• Pendarahan dan komplikasi lebih mudah berlaku
• Pemulihan biasanya mengambil masa lebih lama
• Mereka yang mempunyai penyakit kronik seperti kencing manis atau masalah hati perlu mendapatkan rawatan lebih awal

Punca

Punca utama

• Gigitan sengkenit yang dijangkiti virus CCHF, terutamanya spesies sengkenit yang biasa hidup pada haiwan ternakan
• Sentuhan dengan darah, tisu atau cecair badan haiwan ternakan yang dijangkiti, terutamanya semasa menyembelih atau memproses daging
• Sentuhan dengan darah atau cecair badan pesakit CCHF, termasuk melalui jarum atau peralatan perubatan yang tercemar
• Tersentuh cecair badan pesakit semasa merawat atau menjaga mereka tanpa perlindungan yang betul

Faktor risiko

• Bekerja atau tinggal di kawasan yang mempunyai kes CCHF
• Kerja sebagai petani, penternak, pekerja ladang, atau pekerja rumah sembelih
• Aktiviti luar seperti berkhemah, mendaki atau berjalan di kawasan rumput panjang dan semak
• Bekerja di makmal atau hospital yang mengendalikan pesakit CCHF
• Tidak memakai sarung tangan atau pakaian pelindung semasa mengendalikan haiwan atau daging mentah
• Melancong ke kawasan wabak tanpa mengambil langkah perlindungan daripada sengkenit

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Demam dalam tempoh dua minggu selepas melawat kawasan yang mempunyai kes CCHF
• Demam selepas digigit sengkenit, atau selepas membantu menyembelih atau mengendalikan haiwan ternakan
• Demam selepas bersentuhan dengan darah atau cecair badan seseorang yang disyaki atau disahkan menghidap CCHF
• Sebarang pendarahan yang luar biasa bersama demam, seperti gusi berdarah, hidung berdarah atau lebam yang muncul sendiri

Buat temujanji rutin jika:

• Anda bercadang untuk melancong atau bertugas di kawasan yang mempunyai kes CCHF dan ingin tahu cara melindungi diri
• Anda bekerja dengan haiwan ternakan dan ingin nasihat tentang keselamatan di tempat kerja
• Anda terjumpa sengkenit pada kulit dan tidak pasti cara membuangnya dengan selamat
• Anda mempunyai soalan tentang vaksin atau pencegahan sebelum perjalanan

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang tanda penyakit anda, sejarah perjalanan, pekerjaan anda, dan sama ada anda pernah digigit sengkenit atau bersentuhan dengan haiwan atau pesakit. Jika CCHF disyaki, doktor akan menjalankan ujian darah dan memberitahu pihak kesihatan awam. Ujian ini dijalankan di makmal khas dengan langkah keselamatan yang ketat kerana virus ini mudah merebak melalui sampel darah.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah lengkap untuk melihat bilangan sel darah putih dan platelet (sel yang membantu darah membeku)
• Ujian yang mengesan bahan genetik virus dalam darah, terutamanya pada hari-hari awal demam
• Ujian antibodi untuk melihat sama ada badan anda sedang melawan virus ini
• Ujian fungsi hati dan buah pinggang untuk memantau kesihatan organ
• Ujian tambahan untuk menolak penyakit lain yang mempunyai tanda serupa, seperti denggi atau malaria

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Jika CCHF disyaki, anda mungkin diminta tinggal di bilik yang berasingan di hospital supaya virus tidak merebak kepada orang lain. Petugas kesihatan akan memakai pakaian pelindung. Anda akan dipantau dengan rapi, dan keputusan ujian biasanya mengambil masa beberapa hari. Pihak kesihatan awam mungkin akan menghubungi anda untuk mengetahui dengan siapa anda pernah berhubung rapat, supaya mereka juga boleh dipantau.

Rawatan

Tiada ubat khusus yang mudah didapati untuk membunuh virus ini. Rawatan utama ialah penjagaan sokongan di hospital, iaitu membantu badan anda melawan jangkitan sambil memantau dan merawat komplikasi. Rawatan awal dan pemantauan yang baik amat penting untuk hasil yang lebih baik.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat yang cukup dan minum cecair yang mencukupi seperti yang dinasihatkan doktor
• Jangan mengambil ubat sendiri tanpa nasihat doktor, terutamanya ubat yang boleh menjejaskan pembekuan darah
• Ikut arahan rawatan dan pemeriksaan susulan dengan teliti
• Elakkan sentuhan rapat dengan orang lain semasa tempoh berjangkit, seperti yang dinasihatkan oleh pasukan kesihatan
• Beritahu doktor dengan segera jika tanda penyakit bertambah teruk
• Elakkan gigitan sengkenit selepas pulih dengan memakai pakaian pelindung apabila berada di luar rumah

Rawatan perubatan

Rawatan di hospital tertumpu kepada penjagaan sokongan: cecair melalui saluran darah untuk mengekalkan hidrasi, oksigen jika perlu, pemantauan rapi tanda-tanda vital, dan rawatan untuk komplikasi seperti pendarahan atau masalah organ. Dalam kes yang serius, pesakit dirawat di unit rawatan rapi. Doktor juga akan mengasingkan pesakit dan menggunakan langkah kawalan jangkitan yang ketat untuk melindungi orang lain. Ubat tertentu kadangkala dipertimbangkan oleh doktor pakar berdasarkan keadaan pesakit, dan keputusan ini dibuat oleh pasukan perubatan.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan. Dalam kes yang jarang berlaku, prosedur kecil mungkin dilakukan untuk mengawal pendarahan atau merawat komplikasi, dan ia hanya dilakukan apabila pasukan perubatan menilai ia selamat dan perlu.

Hidup dengan keadaan ini

Pemulihan daripada CCHF boleh mengambil masa berminggu-minggu. Ramai pesakit berasa lemah dan cepat letih walaupun selepas demam reda. Rehat yang cukup, pemakanan yang baik, dan pemeriksaan susulan dengan doktor akan membantu anda pulih secara berperingkat. Jangan terlalu cepat memaksa diri untuk kembali kepada aktiviti berat.

Tip gaya hidup

• Tidur dan rehat yang mencukupi, dan berehat semula apabila badan terasa letih
• Kembali kepada aktiviti harian secara berperingkat, bukan sekaligus
• Pakai pakaian berlengan panjang dan seluar panjang apabila berada di kawasan rumput atau ladang
• Gunakan penghalau sengkenit yang selamat dan periksa badan selepas berada di luar rumah
• Amalkan kebersihan tangan yang baik dan elakkan berkongsi barang peribadi semasa dalam tempoh pemulihan
• Hadiri semua temu janji susulan dengan doktor atau klinik kesihatan

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang dengan sayur, buah, protein dan bijirin penuh untuk membantu badan pulih. Minum air yang cukup. Mulakan senaman ringan seperti berjalan perlahan apabila anda sudah berasa lebih bertenaga, dan tingkatkan secara beransur-ansur. Berhenti jika anda berasa pening atau terlalu letih, dan tanya doktor sebelum memulakan senaman yang lebih berat.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Mendapat penyakit jarang seperti ini boleh menimbulkan rasa takut, cemas dan terasing, terutamanya jika anda perlu diasingkan di hospital. Rasa risau tentang kesihatan, kerja dan keluarga adalah biasa. Jika anda berasa sedih berpanjangan, tidak boleh tidur, atau berasa sangat tertekan, dapatkan bantuan. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, segera hubungi perkhidmatan kecemasan atau talian bantuan kesihatan mental tempatan, atau berjumpa doktor anda dengan segera — anda tidak perlu menghadapinya seorang diri.

Pencegahan

Ya, risiko boleh dikurangkan dengan banyak. Langkah utama ialah mengelakkan gigitan sengkenit dan mengelakkan sentuhan langsung dengan darah serta cecair badan haiwan atau orang yang dijangkiti. Di hospital, langkah kawalan jangkitan yang ketat melindungi pesakit dan petugas kesihatan.

Vaksin

Tiada vaksin yang tersedia secara meluas untuk melindungi manusia daripada CCHF. Cara terbaik untuk melindungi diri ialah mengelakkan gigitan sengkenit dan mengamalkan langkah perlindungan semasa mengendalikan haiwan. Tanya doktor atau klinik kesihatan jika anda ingin tahu lebih lanjut sebelum perjalanan ke kawasan yang mempunyai kes.

Program saringan

Tiada saringan rutin untuk orang awam. Dalam sesetengah negara, haiwan ternakan dan sengkenit dipantau untuk mengesan virus ini. Di kawasan yang mempunyai kes, penderma darah mungkin disaring atau diminta menangguhkan pendermaan buat sementara waktu. Jika anda pernah terdedah kepada risiko, beritahu doktor supaya pemantauan dapat dilakukan.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Pendarahan yang teruk dan sukar dikawal
• Tekanan darah menurun secara mendadak dan badan mengalami renjatan
• Kegagalan hati dan buah pinggang
• Masalah pernafasan dan jangkitan paru-paru
• Dalam kes yang paling serius, kematian

Pandangan jangka panjang

Walaupun CCHF boleh menjadi serius, ramai pesakit pulih sepenuhnya dengan rawatan sokongan yang awal dan pemantauan yang baik di hospital. Peluang untuk pulih lebih tinggi apabila penyakit dikesan dan dirawat lebih awal. Jika anda mempunyai faktor risiko dan mengalami demam, jangan tunggu — berjumpa doktor dengan segera. Itu adalah langkah paling penting yang boleh anda ambil.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.