Penjaga Demensia dan Aktiviti Harian

Gambaran keseluruhan

Demensia ialah keadaan perubahan otak yang menjejaskan daya ingatan, fikiran dan keupayaan melakukan aktiviti harian. Penjaga demensia ialah sesiapa sahaja yang membantu orang dengan demensia, sama ada ahli keluarga, kawan atau penjaga bergaji. Aktiviti harian pula ialah rutin kecil seperti mandi, makan, berjalan, berbual dan hobi ringan yang membantu orang dengan demensia kekal selamat dan terlibat.

Demensia lebih biasa pada warga emas, dan ramai keluarga di Malaysia menjaga ahli keluarga dengan demensia di rumah. Keperluan bantuan untuk aktiviti harian juga biasa.

Ia menjejaskan orang yang hidup dengan demensia, serta penjaga keluarga, kawan dan penjaga bergaji. Anak-anak dan cucu juga boleh terlibat.

Gejala

Gejala biasa

• Keliru tentang masa atau tempat semasa melakukan aktiviti harian.
• Sukar memulakan atau menamatkan tugasan mudah seperti mandi atau makan.
• Mudah marah, risau atau menolak bantuan apabila rutin berubah.
• Mengulang soalan atau tindakan yang sama.
• Penjaga berasa letih, sedih, cepat marah atau sunyi.

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak mungkin rasa keliru atau sedih melihat perubahan pada datuk atau nenek; terangkan dengan ayat pendek dan ulang mengikut umur.
• Remaja yang membantu menjaga mungkin perlukan ruang untuk belajar dan berehat; libatkan mereka dalam tugas kecil sahaja.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Penjaga warga emas mungkin mempunyai masalah kesihatan sendiri dan perlu lebih banyak rehat.
• Orang dengan demensia tua mungkin lebih mudah letih, keliru pada waktu senja, atau perlukan bantuan pendengaran dan penglihatan.

Punca

Punca utama

• Demensia disebabkan oleh perubahan pada otak akibat pelbagai penyakit, bukan satu sebab sahaja.
• Kesukaran dengan aktiviti harian timbul apabila daya ingatan, fikiran, penglihatan, pendengaran atau pergerakan terjejas.
• Persekitaran yang bising, rutin berubah atau sakit boleh mencetuskan kekeliruan.

Faktor risiko

• Umur lanjut.
• Sejarah keluarga atau faktor genetik bagi sesetengah jenis demensia.
• Masalah kesihatan seperti tekanan darah tinggi, kencing manis dan kolesterol tinggi yang tidak diurus.
• Pengasingan sosial dan kurang aktiviti fizikal.
• Tekanan penjaga yang berpanjangan tanpa rehat.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Perubahan mendadak dalam kesedaran, pertuturan atau pergerakan.
• Kecederaan atau terjatuh yang menyebabkan sakit teruk.
• Penjaga berasa tertekan sehingga tidak dapat menjaga dengan selamat.
• Tingkah laku agresif atau fikiran untuk mencederakan diri.

Buat temujanji rutin jika:

• Bila anda ingin merancang aktiviti yang selamat dan sesuai.
• Bila penjaga berasa letih, sedih atau tertekan.
• Bila terdapat perubahan perlahan pada ingatan atau tingkah laku.
• Untuk semakan ubat-ubatan, kesihatan fizikal dan bantuan penjagaan.

Diagnosis

Tiada satu ujian darah atau imbasan sahaja untuk demensia. Doktor menilai sejarah kesihatan, daya ingatan, tingkah laku dan keupayaan harian, serta kesan kepada penjaga.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Soalan dan ujian ringkas daya ingatan.
• Ujian darah untuk menolak sebab lain.
• Semakan ubat dan masalah kesihatan lain.
• Penilaian oleh ahli terapi cara kerja atau jururawat.
• Soal selidik tekanan penjaga.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin dirujuk kepada pakar jika perlu. Penilaian mengambil masa dan melibatkan keluarga; tujuannya ialah merancang sokongan, bukan melabel sesiapa.

Rawatan

Fokus utama ialah membantu orang dengan demensia kekal selamat, terlibat dan bermaruah, serta menyokong penjaga. Pendekatan tanpa ubat selalunya dicuba dahulu.

Penjagaan diri di rumah

• Tetapkan rutin harian yang mudah dan lakukan aktiviti pendek 10–20 minit.
• Pecahkan tugasan kepada langkah kecil dan beri masa.
• Ambil rehat tetap; minta ahli keluarga atau kawan bergilir menjaga.
• Jaga tidur, makanan dan minuman sendiri.
• Sertai kumpulan sokongan penjaga atau berbual dengan doktor di klinik.
• Kurangkan bahaya di rumah seperti lantai licin dan wayar bersepah.

Rawatan perubatan

Doktor akan merawat masalah kesihatan lain yang boleh memburukkan kekeliruan, seperti jangkitan, sakit atau dehidrasi, dan menyemak semula ubat-ubatan. Sesetengah simptom demensia mungkin diurus oleh pasukan pakar. Rawatan ubat, jika sesuai, akan dibincangkan oleh doktor mengikut keperluan; jangan ubah ubat sendiri.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan bukan rawatan biasa untuk demensia atau kesukaran aktiviti. Jika ada masalah kesihatan lain seperti katarak atau sakit sendi, doktor akan menilai faedah dan risiko pembedahan secara individu.

Hidup dengan keadaan ini

Hari-hari mungkin berubah dari baik ke kurang baik. Kekalkan rutin yang fleksibel, letakkan barang penting di tempat sama, dan gunakan isyarat mudah seperti gambar atau nota.

Tip gaya hidup

• Kekal berhubung dengan keluarga dan kawan.
• Aktiviti ringan seperti berjalan, berkebun dalam pasu atau mendengar muzik.
• Rehat pendek dan kerap untuk penjaga.
• Elakkan terlalu banyak orang atau bunyi bising pada satu masa.
• Rancang waktu kecemasan dan senarai orang untuk dihubungi.

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang dan minum air cukup; hidangan kecil dan kerap lebih mudah. Aktiviti fizikal ringan seperti berjalan di rumah atau senaman duduk membantu tidur dan emosi. Untuk penjaga, senaman ringan dan tidur cukup penting.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Penjaga boleh rasa sedih, marah, bersalah atau sunyi. Ini normal dan bukan tanda kelemahan. Jika anda berasa teruk berterusan atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan kecemasan dengan segera dan hubungi perkhidmatan sokongan kesihatan mental tempatan.

Pencegahan

Demensia tidak boleh dicegah sepenuhnya, tetapi gaya hidup sihat dan pengurusan kesihatan boleh mengurangkan risiko. Keletihan penjaga boleh dikurangkan dengan rehat dan sokongan awal.

Vaksin

Dapatkan nasihat tentang vaksin yang sesuai untuk orang yang dijaga dan penjaga mengikut jadual imunisasi tempatan.

Program saringan

Semakan berkala daya ingatan, kesihatan fizikal dan tekanan penjaga di klinik boleh membantu merancang sokongan lebih awal.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Penjaga boleh mengalami keletihan teruk, kemurungan atau masalah kesihatan fizikal.
• Orang dengan demensia mungkin mengalami kekeliruan yang lebih teruk, dehidrasi atau kekurangan zat makanan.
• Risiko terjatuh, kecederaan dan kemasukan ke hospital meningkat.
• Hubungan keluarga dan kewangan boleh terjejas jika sokongan tidak diminta.

Pandangan jangka panjang

Dengan perancangan, rehat dan sokongan, banyak keluarga dapat meneruskan penjagaan dengan lebih tenang. Setiap orang berbeza; tanya pasukan kesihatan tentang bantuan yang ada di tempat anda.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.