Penyakit Demielinasi

Gambaran keseluruhan

Penyakit demielinasi ialah istilah umum untuk keadaan di mana lapisan pelindung di sekeliling saraf—dipanggil mielin—rosak. Mielin membantu isyarat saraf bergerak pantas dan tepat antara otak, saraf tunjang dan bahagian lain badan. Apabila mielin rosak, isyarat boleh terganggu dan menyebabkan gejala seperti kebas, lemah, masalah penglihatan atau keseimbangan. Ia bukan satu penyakit tunggal; terdapat beberapa jenis, dan setiap orang boleh mengalami gejala yang berbeza.

Sesetengah jenis seperti sklerosis berbilang lebih biasa di kalangan dewasa muda, manakala jenis lain seperti ensefalomielitis diseminata akut lebih biasa pada kanak-kanak. Secara keseluruhan, penyakit demielinasi tidak dikira sangat biasa, tetapi ia penting kerana boleh memberi kesan besar kepada kehidupan harian.

Boleh berlaku pada kanak-kanak, dewasa muda dan orang lebih tua. Sesetengah jenis lebih kerap pada wanita dan dewasa muda, tetapi sesiapa sahaja boleh terjejas. Ia tidak berkaitan dengan tahap pendidikan, pendapatan atau gaya hidup semata-mata.

Gejala

Gejala biasa

• Kebas atau rasa mencucuk pada muka, tangan atau kaki
• Kelemahan pada satu atau lebih anggota badan
• Penglihatan kabur, sakit mata bila menggerakkan mata, atau kehilangan penglihatan sementara
• Pening, rasa tidak stabil atau mudah jatuh
• Keletihan melampau yang tidak hilang walaupun selepas berehat
• Sakit saraf seperti terbakar atau menusuk
• Masalah kencing atau buang air besar
• Masalah ingatan, tumpuan atau berfikir
• Gejala menjadi lebih teruk apabila badan panas

Gejala pada kanak-kanak

• Demam dan sakit kepala bersama kekeliruan atau perubahan tingkah laku
• Kelemahan, masalah berjalan atau masalah penglihatan
• Sawan atau pergerakan badan yang tidak terkawal
• Kanak-kanak mungkin sukar menerangkan rasa kebas atau mencucuk dengan tepat

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Kelemahan, masalah keseimbangan, penglihatan atau kencing boleh disalah anggap sebagai bahagian penuaan
• Gejala mungkin muncul bersama masalah kesihatan lain
• Penilaian doktor penting kerana banyak keadaan lain boleh menyebabkan gejala serupa

Punca

Punca utama

• Kebanyakan penyakit demielinasi berkaitan dengan sistem imun (pertahanan badan) yang tersilap menyerang mielin.
• Sesetengah jenis berlaku selepas jangkitan, contohnya pada kanak-kanak.
• Sebahagian kes punca tepatnya tidak diketahui dan mungkin melibatkan gabungan gen dan faktor persekitaran.
• Masalah lain seperti kekurangan vitamin tertentu boleh meniru gejala, jadi doktor perlu menilai punca lain.

Faktor risiko

• Mempunyai ahli keluarga dengan penyakit autoimun atau penyakit demielinasi
• Jangkitan tertentu pada masa lalu, terutamanya pada kanak-kanak
• Kekurangan vitamin D dan pendedahan matahari yang rendah
• Merokok
• Berat badan berlebihan pada usia muda
• Usia muda dan jantina wanita untuk sesetengah jenis penyakit

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika gejala baru muncul atau bertambah teruk dalam beberapa jam hingga sehari, dapatkan penilaian segera.
• Jika anda tidak boleh kencing langsung atau kencing tidak terkawal.
• Jika anda jatuh berulang kali atau keseimbangan menjadi teruk secara tiba-tiba.
• Jika anda demam bersama gejala saraf baru.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda mempunyai gejala berulang seperti kebas, keletihan, masalah kencing atau penglihatan yang datang dan pergi.
• Jika anda mempunyai ahli keluarga dengan penyakit demielinasi dan bimbang tentang risiko anda.
• Untuk semakan ubat, pemulihan atau sokongan harian jika anda sudah didiagnosis.

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang sejarah gejala dan melakukan pemeriksaan saraf. Anda mungkin dirujuk kepada pakar saraf. Diagnosis dibuat dengan menggabungkan sejarah, pemeriksaan dan ujian, serta menolak punca lain.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pengimejan resonans magnetik (MRI) untuk melihat otak dan saraf tunjang
• Ujian cecair tulang belakang melalui prosedur kecil di belakang
• Ujian respons saraf untuk menilai isyarat elektrik dalam saraf
• Ujian darah untuk menolak punca lain
• Pemeriksaan mata dan penglihatan

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis boleh mengambil masa. Anda mungkin perlu membuat temu janji susulan dan ujian tambahan. Tulis soalan anda dan bawa senarai ubat atau suplemen yang diambil.

Rawatan

Tiada satu rawatan untuk semua jenis penyakit demielinasi. Rawatan bergantung kepada jenis, gejala, umur dan kesihatan keseluruhan. Matlamatnya adalah mengurangkan keradangan semasa serangan, mencegah serangan berulang jika berkaitan, mengurus gejala dan membantu pemulihan.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat secukupnya dan rancang aktiviti supaya tidak terlalu letih.
• Elakkan panas berlebihan jika panas membuat gejala lebih teruk.
• Kekalkan rutin kencing dan minum air secukupnya jika dinasihatkan doktor.
• Lakukan senaman lembut atau regangan mengikut kemampuan.
• Ubah persekitaran rumah untuk mengurangkan risiko jatuh.
• Jangan mula mengambil suplemen tanpa berbincang dengan doktor atau ahli farmasi.

Rawatan perubatan

Doktor mungkin menggunakan ubat untuk mengurangkan keradangan semasa serangan akut, terapi jangka panjang untuk mengawal penyakit pada sesetengah jenis, serta ubat untuk gejala seperti sakit, kekejangan otot atau masalah kencing. Fisioterapi, terapi cara kerja dan terapi pertuturan membantu pemulihan. Semua keputusan rawatan dibuat oleh pasukan penjagaan kesihatan anda.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan untuk penyakit demielinasi. Ia mungkin hanya dipertimbangkan untuk komplikasi tertentu, seperti masalah kencing berterusan atau kekejangan otot yang teruk, selepas penilaian pakar.

Hidup dengan keadaan ini

Rancang aktiviti harian, rehat secukupnya dan ubah tugas jika perlu. Simpan senarai ubat dan temu janji. Beritahu keluarga atau rakan tentang tanda bahaya yang perlu dipantau.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok jika merokok dan dapatkan bantuan daripada klinik kesihatan.
• Kekalkan berat badan yang sihat.
• Tidur cukup dan urus tekanan.
• Ikut jadual imunisasi yang disyorkan Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM).
• Elakkan pendedahan panas berlebihan jika ia mencetuskan gejala.

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang mengikut budaya tempatan—banyak sayur, buah, bijirin penuh dan protein sederhana. Senaman ringan seperti berjalan, regangan atau berenang jika sesuai. Mulakan perlahan dan berhenti jika pening atau lemah mendadak. Dapatkan nasihat fisioterapi untuk program yang selamat.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Anda mungkin berasa cemas, sedih atau marah. Ini normal. Bercakap dengan doktor, kaunselor atau kumpulan sokongan. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan kecemasan segera atau hubungi talian krisis yang disahkan di laman web ini.

Pencegahan

Kebanyakan penyakit demielinasi tidak boleh dicegah sepenuhnya kerana punca tepatnya belum difahami. Namun, gaya hidup sihat dan penjagaan perubatan yang baik boleh membantu mengurangkan risiko komplikasi.

Vaksin

Tiada vaksin khusus untuk penyakit demielinasi. Ikut jadual imunisasi yang disyorkan KKM dan berbincang dengan doktor jika anda mempunyai kebimbangan.

Program saringan

Tiada ujian saringan rutin untuk penyakit ini. Dapatkan penilaian jika gejala baru atau berulang.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kelemahan atau masalah keseimbangan yang berterusan
• Kerosakan penglihatan kekal pada sesetengah kes
• Masalah kencing atau buang air besar
• Keletihan dan sakit kronik
• Kemurungan atau kebimbangan
• Jatuh dan kecederaan

Pandangan jangka panjang

Ramai orang dengan penyakit demielinasi menjalani kehidupan yang bermakna. Ada yang pulih sepenuhnya selepas satu episod, ada yang perlu pengurusan jangka panjang. Rawatan awal, pemulihan dan sokongan boleh membantu mengawal gejala dan mengekalkan kualiti hidup.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.