Diabetes dan Insulin

Gambaran keseluruhan

Diabetes ialah keadaan apabila gula darah menjadi terlalu tinggi. Insulin ialah hormon semula jadi yang membantu gula daripada makanan masuk ke dalam sel badan untuk digunakan sebagai tenaga. Dalam diabetes, badan mungkin tidak menghasilkan insulin yang cukup, atau insulin tidak berkesan dengan baik. Apabila ini berlaku, gula terkumpul dalam darah. Sesetengah pesakit diabetes memerlukan rawatan insulin untuk membantu mengawal gula darah.

Diabetes sangat lazim di Malaysia dan di seluruh dunia. Ia boleh diurus dengan baik dengan bantuan pasukan penjagaan kesihatan, dan ramai pesakit hidup aktif serta sihat.

Diabetes boleh menyerang sesiapa sahaja, tanpa mengira umur atau latar belakang. Diabetes jenis 1 lebih kerap berlaku pada kanak-kanak dan remaja. Diabetes jenis 2 lebih kerap berlaku pada orang dewasa, tetapi kini semakin banyak berlaku pada orang yang lebih muda. Diabetes semasa hamil pula berlaku pada sesetengah wanita ketika mengandung.

Gejala

Gejala biasa

• Rasa dahaga yang berlebihan
• Kerap kencing, terutamanya pada waktu malam
• Rasa letih atau lemah yang tidak hilang
• Penglihatan kabur
• Luka atau cedera lambat sembuh
• Berat badan turun tanpa sebab yang jelas
• Jangkitan berulang, seperti jangkitan kulit, gusi atau saluran kencing

Gejala pada kanak-kanak

• Kerap kencing atau kembali mengompol selepas biasa kering
• Selalu dahaga dan minum banyak
• Berat badan turun walaupun selera makan baik
• Mudah letih atau tidak bermaya
• Sakit perut atau muntah
• Pernafasan cepat dan dalam, yang memerlukan bantuan kecemasan segera

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Gejala mungkin kurang jelas atau tidak disedari
• Rasa letih, lemah atau kurang bertenaga
• Keliru atau perubahan tingkah laku secara tiba-tiba
• Jangkitan berulang
• Luka kaki yang lambat sembuh
• Dehidrasi atau rasa kering mulut yang teruk

Punca

Punca utama

• Diabetes jenis 1: sistem pertahanan badan menyerang sel yang menghasilkan insulin, jadi badan kekurangan insulin.
• Diabetes jenis 2: badan tidak menggunakan insulin dengan baik dan lama-kelamaan mungkin tidak menghasilkan insulin yang cukup.
• Diabetes semasa hamil: hormon ketika mengandung boleh menyebabkan rintangan kepada insulin.
• Keadaan lain yang menjejaskan pankreas, iaitu organ yang menghasilkan insulin.
• Sesetengah ubat atau keadaan kesihatan boleh menjejaskan gula darah; tanya doktor jika anda risau.

Faktor risiko

• Ahli keluarga terdekat mempunyai diabetes
• Berat badan berlebihan atau obes
• Kurang aktiviti fizikal
• Umur yang semakin meningkat
• Pernah mengalami diabetes semasa hamil
• Sindrom ovari polikistik
• Tekanan darah tinggi atau paras kolesterol tidak normal
• Merokok
• Latar belakang etnik tertentu yang berisiko lebih tinggi

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mempunyai gejala seperti dahaga teruk, kencing banyak, muntah, atau lemah secara mendadak
• Jika gula darah anda sangat tinggi atau sangat rendah dan tidak kembali normal dengan pelan yang diberi
• Jika anda mempunyai luka kaki yang merah, bengkak, panas atau bernanah
• Jika anda demam atau tidak boleh makan dan minum dengan baik

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda mempunyai gejala diabetes yang berterusan
• Jika anda mempunyai faktor risiko dan ingin membuat saringan
• Jika anda sudah didiagnosis diabetes dan perlu membuat semakan berkala
• Jika anda merancang untuk hamil atau sedang hamil
• Jika anda mempunyai soalan tentang pemakanan, aktiviti fizikal atau cara mengambil ubat

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala, sejarah kesihatan keluarga dan gaya hidup anda, serta membuat pemeriksaan. Diagnosis diabetes biasanya dibuat melalui ujian darah yang mengukur paras gula dalam darah. Doktor akan menerangkan keputusan ujian dan sama ada ujian ulangan diperlukan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian gula darah puasa, iaitu ujian darah selepas tidak makan untuk tempoh tertentu
• Ujian gula darah rawak
• Ujian HbA1c, yang menunjukkan purata gula darah anda dalam tempoh kira-kira 2 hingga 3 bulan
• Ujian toleransi glukosa oral, jika diperlukan
• Ujian keton jika anda sakit teruk atau mempunyai gejala yang membimbangkan
• Pemeriksaan mata, kaki dan fungsi buah pinggang secara berkala selepas diagnosis

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin perlu berpuasa untuk sesetengah ujian, tetapi tidak semua. Keputusan boleh diketahui pada hari yang sama atau dalam beberapa hari. Doktor mungkin mengulang ujian untuk memastikan diagnosis. Jika anda risau tentang keputusan, tanyakan kepada doktor atau jururawat.

Rawatan

Rawatan diabetes bertujuan mengawal gula darah supaya anda kekal sihat dan mengurangkan risiko komplikasi. Rawatan bergantung kepada jenis diabetes, umur, kesihatan keseluruhan dan keperluan anda. Sesetengah pesakit boleh diurus dengan perubahan gaya hidup dan ubat minum, manakala sesetengahnya memerlukan insulin. Pasukan penjagaan kesihatan akan merancang rawatan yang sesuai untuk anda.

Penjagaan diri di rumah

• Ikut jadual pemeriksaan dan ujian darah yang disyorkan oleh doktor
• Pantau gula darah seperti yang diajar, jika disyorkan
• Jaga pemakanan seimbang dan jangan skip waktu makan
• Kekal aktif mengikut kemampuan dan nasihat doktor
• Periksa kaki setiap hari untuk luka, melepuh atau perubahan warna
• Jaga kebersihan dan rawat luka kecil dengan segera
• Simpan rekod gula darah dan bawa semasa temu janji
• Jangan ubah atau hentikan ubat atau insulin sendiri tanpa nasihat doktor
• Tanya doktor atau ahli farmasi tentang cara menyimpan dan menggunakan insulin dengan betul jika anda memerlukannya

Rawatan perubatan

Doktor mungkin mencadangkan perubahan gaya hidup, ubat minum, atau suntikan termasuk insulin. Jenis rawatan, cara penggunaan dan jumlahnya ditentukan oleh pasukan penjagaan kesihatan berdasarkan keadaan anda. Jangan berkongsi ubat atau menggunakan insulin orang lain. Jika anda mengalami kesan sampingan atau sukar mengikuti pelan rawatan, berbincang dengan doktor atau ahli farmasi.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan bukan rawatan utama diabetes. Dalam keadaan tertentu, pakar mungkin membincangkan prosedur untuk merawat komplikasi atau pilihan tertentu bagi pesakit terpilih. Ini akan dibincangkan dengan teliti oleh pasukan penjagaan kesihatan.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan diabetes bermakna menjadikan penjagaan kesihatan sebagai sebahagian daripada rutin harian. Ini termasuk makan secara teratur, bergerak aktif, memeriksa kaki, mengambil ubat seperti yang diarahkan, dan menghadiri temu janji. Anda tidak perlu melakukannya sendirian — pasukan kesihatan anda boleh membantu menyelesaikan masalah yang timbul.

Tip gaya hidup

• Makan makanan seimbang pada waktu yang teratur
• Hadkan minuman manis dan makanan tinggi gula
• Lakukan aktiviti fizikal yang anda nikmati secara konsisten
• Dapatkan tidur yang cukup
• Berhenti merokok dan hadkan pengambilan alkohol
• Urus tekanan dengan cara yang sihat, seperti berbual dengan orang yang dipercayai atau melakukan aktiviti relaksasi
• Bawa pengenalan diri atau maklumat kesihatan yang menunjukkan anda mempunyai diabetes

Diet dan senaman

Cuba gunakan konsep pinggan sihat: separuh pinggan sayur, satu suku protein, dan satu suku karbohidrat. Pilih air kosong berbanding minuman manis. Aktiviti fizikal ringkas seperti berjalan kaki boleh membantu, tetapi dapatkan nasihat doktor jika anda mempunyai masalah kesihatan lain atau komplikasi. Mulakan secara perlahan dan tingkatkan mengikut kemampuan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Diabetes boleh menyebabkan tekanan, kebimbangan atau rasa penat menguruskan penyakit setiap hari. Perasaan ini biasa dan tidak bermakna anda lemah. Berbincang dengan doktor, jururawat atau kaunselor jika anda berasa tertekan. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri atau berasa putus asa, dapatkan bantuan kecemasan segera melalui perkhidmatan kecemasan rasmi yang tersenarai di laman ini.

Pencegahan

Diabetes jenis 1 tidak dapat dicegah dengan perubahan gaya hidup. Diabetes jenis 2 boleh dikurangkan risikonya dengan mengekalkan berat badan sihat, makan seimbang, aktif secara fizikal dan tidak merokok. Wanita yang pernah mengalami diabetes semasa hamil perlu membuat saringan kemudian mengikut nasihat doktor.

Vaksin

Tanya doktor tentang vaksin rutin yang disyorkan untuk umur dan keadaan kesihatan anda. Orang yang hidup dengan diabetes mungkin memerlukan perlindungan tambahan terhadap jangkitan tertentu.

Program saringan

Saringan gula darah disyorkan untuk orang dewasa yang mempunyai faktor risiko. Wanita yang pernah mengalami diabetes semasa hamil juga perlu disaring selepas bersalin. Ikut jadual saringan yang disyorkan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia dan doktor anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Masalah mata yang boleh menjejaskan penglihatan
• Kerja buah pinggang yang merosot
• Kerengsaan atau kerosakan saraf, terutamanya pada kaki
• Luka kaki yang lambat sembuh dan boleh menjadi serius
• Penyakit jantung dan strok
• Jangkitan yang lebih kerap atau lebih teruk
• Gula darah sangat tinggi yang boleh menyebabkan dehidrasi teruk dan keadaan kecemasan
• Gula darah sangat rendah akibat rawatan yang tidak seimbang

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan yang konsisten, pemantauan dan sokongan, ramai pesakit diabetes hidup sihat dan aktif. Risiko komplikasi boleh dikurangkan dengan mengawal gula darah, tekanan darah dan kolesterol, serta menghadiri pemeriksaan berkala. Anda tidak perlu menghadapinya sendirian.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.