Diabetes dan Pradiabetes: Memahami Gula Darah Tinggi

Gambaran keseluruhan

Pradiabetes ialah keadaan apabila gula darah anda lebih tinggi daripada normal, tetapi belum cukup tinggi untuk dipanggil diabetes. Diabetes pula ialah keadaan gula darah tinggi yang berterusan. Kedua-duanya berkaitan dengan cara badan menggunakan insulin, iaitu hormon yang membantu gula daripada makanan masuk ke dalam sel untuk tenaga. Jika insulin tidak berfungsi dengan baik atau badan tidak menghasilkan cukup insulin, gula terkumpul dalam darah.

Ya. Pradiabetes dan diabetes jenis 2 semakin biasa di Malaysia. Ramai orang mengalaminya tanpa menyedari kerana gejala awal selalunya tidak jelas.

Sesiapa sahaja boleh terjejas, tetapi risiko lebih tinggi pada orang dewasa yang berlebihan berat badan, kurang aktif, mempunyai sejarah keluarga diabetes, atau mempunyai tekanan darah tinggi. Orang Asia juga mempunyai risiko yang lebih tinggi. Kanak-kanak dan remaja yang obes boleh mengalami diabetes jenis 2, manakala diabetes jenis 1 boleh berlaku pada usia muda.

Gejala

Gejala biasa

• Selalunya tiada gejala pada peringkat awal pradiabetes atau diabetes jenis 2.
• Rasa haus yang berlebihan.
• Kencing lebih kerap, terutama pada waktu malam.
• Rasa letih atau kurang bertenaga.
• Penglihatan kabur.
• Luka atau jangkitan lambat sembuh.
• Rasa kebas atau kesemutan pada tangan dan kaki.
• Penurunan berat badan tanpa sebab yang jelas, terutama jika gula darah sangat tinggi.

Gejala pada kanak-kanak

• Haus berlebihan dan kencing banyak.
• Kencing malam atau mengompol semula selepas belajar ke tandas.
• Letih, lemah atau tidak bermaya.
• Turun berat badan walaupun makan banyak.
• Sakit perut atau muntah.
• Nafas cepat, dalam, atau berbau buah boleh menjadi tanda kecemasan.
• Kanak-kanak dengan obes mungkin tiada gejala awal diabetes jenis 2, jadi saringan penting jika ada faktor risiko.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Mungkin tiada rasa haus yang jelas walaupun gula darah tinggi.
• Keliru, lemah atau jatuh secara tiba-tiba.
• Jangkitan kencing atau jangkitan kulit berulang.
• Luka pada kaki lambat sembuh.
• Penglihatan berubah atau kabur.
• Kehilangan berat badan atau selera makan tanpa sebab jelas.

Punca

Punca utama

• Rintangan insulin, iaitu sel badan kurang respons kepada insulin.
• Pankreas tidak mengeluarkan cukup insulin untuk mengawal gula darah.
• Gabungan faktor genetik dan gaya hidup, seperti pemakanan tidak seimbang dan kurang aktiviti fizikal.
• Dalam diabetes jenis 1, sistem pertahanan badan menyerang sel penghasil insulin; ini bukan disebabkan oleh gaya hidup.

Faktor risiko

• Berlebihan berat badan, terutama lemak di sekitar pinggang.
• Kurang aktiviti fizikal atau banyak duduk.
• Sejarah keluarga diabetes.
• Umur semakin meningkat, terutamanya selepas 35 tahun.
• Sejarah diabetes semasa mengandung.
• Sindrom ovari polikistik (PCOS).
• Tekanan darah tinggi atau kolesterol tidak normal.
• Merokok.
• Tidur tidak cukup atau apnea tidur.
• Mengambil sesetengah ubat jangka panjang, seperti ubat steroid; tanya doktor jika anda risau.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mempunyai gejala dehidrasi teruk, muntah berterusan, keliru, atau sangat lemah, dapatkan bantuan kecemasan segera.
• Jika gula darah anda sangat tinggi dan tidak turun walaupun anda mengikut nasihat doktor, hubungi klinik atau hospital pada hari yang sama.
• Jika anda mempunyai luka kaki, jangkitan, demam, atau penglihatan kabur mendadak, dapatkan rawatan segera.
• Jika kanak-kanak menunjukkan tanda seperti nafas cepat, muntah berterusan, sakit perut teruk atau sangat mengantuk, bawa ke kecemasan segera.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda mempunyai faktor risiko diabetes, buat saringan gula darah walaupun tiada gejala.
• Jika anda rasa haus, kencing kerap, letih atau luka lambat sembuh, temujanji dengan doktor.
• Jika anda pernah didiagnosis pradiabetes, buat susulan mengikut jadual yang dicadangkan doktor.
• Jika anda mempunyai diabetes dan gula darah tidak stabil, bincang dengan doktor atau jururawat diabetes.

Diagnosis

Doktor membuat diagnosis berdasarkan ujian darah, bukan hanya gejala. Pradiabetes bermaksud bacaan gula darah lebih tinggi daripada normal tetapi belum mencapai tahap diabetes. Doktor juga akan menilai berat badan, tekanan darah, kolesterol, sejarah keluarga dan faktor risiko lain.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian glukosa darah puasa, iaitu ujian darah selepas tidak makan selama beberapa jam.
• Ujian HbA1c, iaitu bacaan purata gula darah untuk beberapa bulan lepas.
• Ujian toleransi glukosa oral (OGTT), iaitu ujian minum air gula dan ujian darah selepas itu.
• Ujian air kencing atau ujian lain jika doktor perlu menilai kesihatan buah pinggang atau mencari sebab lain.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin perlu mengulang ujian untuk mengesahkan keputusan. Doktor akan menerangkan maksud bacaan anda dan sama ada anda perlu saringan lanjut atau pemantauan. Jika keputusan menunjukkan pradiabetes, ini bukan diagnosis diabetes, tetapi tanda untuk membuat perubahan dan susulan.

Rawatan

Rawatan bergantung kepada sama ada anda mempunyai pradiabetes atau diabetes, umur, kesihatan lain dan keutamaan anda. Matlamatnya ialah mengawal gula darah, tekanan darah dan kolesterol, serta mengurangkan risiko komplikasi. Untuk pradiabetes, perubahan gaya hidup ialah terapi utama. Untuk diabetes, doktor mungkin menambah ubat jika perlu.

Penjagaan diri di rumah

• Makan secara seimbang dan jangan skip waktu makan.
• Pilih air kosong daripada minuman manis.
• Bergerak lebih kerap dan kurangkan masa duduk lama.
• Pantau gula darah jika doktor meminta.
• Jaga kaki: periksa setiap hari dan pakai kasut yang selesa.
• Berhenti merokok dan elakkan asap rokok.
• Tidur cukup dan urus tekanan emosi.
• Hadiri temujanji susulan dan buat ujian mata, buah pinggang serta kaki mengikut nasihat doktor.
• Tanya doktor tentang vaksin rutin yang sesuai untuk anda.

Rawatan perubatan

Doktor akan memilih pendekatan yang sesuai untuk anda. Ini boleh termasuk pendidikan pengurusan diabetes, pemantauan gula darah, perubahan pemakanan dan aktiviti, serta ubat-ubatan tertentu jika perlu. Jenis ubat dan dos hanya ditentukan oleh doktor. Jangan mula, henti atau ubah ubat sendiri.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan bukan rawatan biasa untuk pradiabetes atau diabetes jenis 2. Untuk sesetengah orang dengan obesiti yang serius, doktor pakar mungkin membincangkan pilihan rawatan lanjutan. Ini keputusan individu dan bukan untuk semua orang.

Hidup dengan keadaan ini

Tetapkan rutin yang mudah dan realistik. Mulakan dengan satu perubahan kecil, seperti minum air kosong semasa makan di luar atau berjalan 10 minit selepas makan. Bawa senarai soalan ke temujanji dan libatkan keluarga supaya perubahan lebih mudah dikekalkan.

Tip gaya hidup

• Tetapkan masa makan yang tetap.
• Isi separuh pinggan dengan sayur, suku dengan protein dan suku dengan karbohidrat.
• Pilih bijirin penuh, kekacang dan sayur berbanding makanan manis atau diproses.
• Lakukan aktiviti sederhana sekurang-kurangnya 150 minit seminggu, seperti berjalan laju.
• Lakukan latihan kekuatan dua kali seminggu jika sesuai dengan kesihatan anda.
• Kurangkan duduk lama; bangun dan bergerak setiap 30 hingga 60 minit.
• Dapatkan tidur 7 hingga 9 jam jika boleh.
• Elakkan alkohol berlebihan dan berhenti merokok.

Diet dan senaman

Tiada satu diet yang sesuai untuk semua orang. Secara umum, kurangkan minuman manis dan makanan ringan, pilih makanan segar, dan kawal saiz hidangan. Aktiviti fizikal tidak perlu berat; jalan kaki, berbasikal atau menari juga dikira. Jika anda mempunyai masalah kaki, jantung atau sendi, tanya doktor atau ahli fisioterapi sebelum memulakan senaman baru.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidup dengan diabetes atau pradiabetes boleh membawa tekanan, rasa bersalah atau kebimbangan. Perasaan ini biasa dan anda tidak keseorangan. Bercakap dengan doktor, ahli dietetik atau kumpulan sokongan boleh membantu. Jika anda berasa sedih berpanjangan, sangat cemas, atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan segera. Hubungi perkhidmatan kecemasan atau talian krisis tempatan yang disahkan, atau nombor kecemasan yang tersenarai di laman ini.

Pencegahan

Diabetes jenis 2 sering boleh dicegah atau dilambatkan. Bagi orang dengan pradiabetes, penurunan berat badan sederhana dan peningkatan aktiviti boleh membantu gula darah kembali normal. Perubahan tidak perlu sempurna; konsisten lebih penting.

Vaksin

Tanya doktor atau jururawat tentang vaksin rutin yang disyorkan untuk orang dewasa dengan pradiabetes atau diabetes, mengikut jadual kesihatan tempatan.

Program saringan

Di Malaysia, saringan gula darah boleh dilakukan di klinik kesihatan. Doktor akan mencadangkan masa dan kekerapan saringan mengikut umur, berat badan, sejarah keluarga dan faktor risiko lain. Jika anda pernah mengalami diabetes semasa mengandung, beritahu doktor supaya saringan susulan dapat dirancang.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Pradiabetes boleh berkembang menjadi diabetes jenis 2.
• Penyakit jantung dan angin ahmar.
• Kerosakan saraf, menyebabkan rasa kebas, kesemutan atau sakit pada kaki.
• Kerosakan buah pinggang.
• Kerosakan mata yang boleh menjejaskan penglihatan.
• Masalah kaki, luka dan jangkitan yang lambat sembuh.
• Masalah kesihatan seksual.
• Komplikasi semasa mengandung jika gula darah tidak terkawal.

Pandangan jangka panjang

Dengan penemuan awal dan perubahan kecil yang konsisten, ramai orang dapat mengawal gula darah dan mengurangkan risiko komplikasi. Pradiabetes bukan hukuman seumur hidup; ia peluang untuk menjaga kesihatan lebih awal. Diabetes juga boleh diurus dengan baik dengan susulan yang teratur dan sokongan pasukan kesihatan.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.