Mendiagnosis Asma

Gambaran keseluruhan

Asma ialah penyakit paru-paru jangka panjang di mana saluran pernafasan menjadi radang dan sempit, menyebabkan bunyi siulan, batuk dan sesak nafas. Mendiagnosis asma bermaksud doktor mengumpul maklumat tentang gejala, sejarah kesihatan dan keputusan ujian untuk memastikan gejala anda memang disebabkan asma dan bukan masalah lain. Tiada satu ujian sahaja yang boleh mengesahkan asma; diagnosis dibuat dengan gabungan beberapa maklumat.

Ya. Asma adalah antara penyakit paru-paru kronik yang biasa di Malaysia dan di seluruh dunia. Ia boleh berlaku pada kanak-kanak, remaja, orang dewasa dan warga emas. Kementerian Kesihatan Malaysia menyediakan panduan untuk pengurusan asma di fasiliti kesihatan awam.

Gejala

Gejala biasa

• Bunyi siulan semasa bernafas, terutama ketika menghembus nafas.
• Sesak nafas atau rasa dada ketat.
• Batuk kering yang berulang, lebih teruk pada malam atau awal pagi.
• Gejala yang berulang selepas bersenam, terdedah kepada habuk, asap atau udara sejuk.
• Sukar tidur kerana batuk atau sesak nafas.

Gejala pada kanak-kanak

• Batuk berulang, bunyi siulan atau sesak selepas jangkitan virus.
• Sukar bernafas atau cepat letih semasa bermain.
• Menarik dada ke dalam semasa bernafas, atau sukar menyusu atau makan pada bayi.
• Batuk yang berterusan pada waktu malam.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Sesak nafas yang mungkin disangka penuaan atau masalah jantung.
• Batuk berterusan atau bunyi siulan semasa bernafas.
• Gejala lebih teruk dengan jangkitan pernafasan.
• Mungkin perlu ujian tambahan kerana penyakit lain juga boleh menyebabkan gejala serupa.

Punca

Punca utama

• Asma berlaku apabila saluran pernafasan kerap meradang dan lebih sensitif kepada pencetus.
• Gabungan faktor genetik dan persekitaran menyumbang, bukan satu punca tunggal.
• Pencetus biasa termasuk habuk, hama, bulu haiwan, debunga, asap rokok, pencemaran, udara sejuk, jangkitan virus dan bau kuat.
• Sesetengah orang mendapat asma akibat bahan di tempat kerja, yang dikenali sebagai asma pekerjaan.

Faktor risiko

• Sejarah keluarga asma atau alahan.
• Alahan seperti ekzema, rinitis alahan atau alahan makanan.
• Pendedahan asap tembakau, termasuk semasa dalam kandungan dan zaman kanak-kanak.
• Jangkitan pernafasan berulang pada awal kanak-kanak.
• Berat badan berlebihan atau obesiti.
• Pendedahan bahan kimia atau habuk di tempat kerja.
• Kelahiran pramatang atau berat lahir rendah.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Sesak nafas yang tidak reda atau bertambah teruk.
• Batuk atau bunyi siulan baru selepas terdedah kepada pencetus, atau gejala mengganggu tidur.
• Kanak-kanak yang bernafas cepat, menarik dada atau kelihatan sangat letih.
• Gejala selepas bersenam yang berulang.

Buat temujanji rutin jika:

• Batuk atau bunyi siulan berulang selama beberapa minggu.
• Gejala yang muncul pada musim tertentu atau di tempat kerja.
• Sejarah keluarga asma dan anda ingin tahu risiko.
• Ingin semak semula pelan rawatan atau cara menggunakan penyedut.

Diagnosis

Doktor akan bermula dengan temu bual tentang gejala, bila ia berlaku, apa yang mencetuskannya, sejarah perubatan dan keluarga, serta ubat yang pernah digunakan. Pemeriksaan fizikal memberi tumpuan kepada paru-paru dan pernafasan. Jika ada kemungkinan asma, doktor akan mengesahkan dengan ujian fungsi paru-paru dan mungkin ujian lain untuk menolak masalah serupa. Diagnosis asma dibuat apabila corak gejala dan keputusan ujian menyokong kehadiran saluran pernafasan yang sensitif dan boleh menjadi sempit.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Spirometri: anda meniup ke dalam alat untuk mengukur jumlah dan kelajuan udara. Ujian ini diulang selepas ubat pelega untuk melihat sama ada saluran pernafasan terbuka.
• Ujian aliran puncak: anda meniup ke dalam alat kecil di rumah atau klinik untuk merekod bacaan harian.
• Ujian alahan atau ujian kulit: untuk mengenal pasti pencetus alahan, jika sesuai.
• Ujian darah atau ujian lain: untuk menyokong penilaian atau menolak keadaan lain.
• Imej dada seperti X-ray: tidak selalu diperlukan, tetapi boleh membantu menolak masalah paru-paru lain.
• Ujian provokasi atau ujian lain: dalam kes tertentu, doktor mungkin merujuk kepada pakar untuk ujian tambahan.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis mungkin mengambil masa lebih daripada satu lawatan. Doktor mungkin meminta anda merekod gejala dan bacaan aliran puncak selama beberapa hari atau minggu. Anda mungkin diberi pelan tindakan dan rawatan percubaan untuk melihat sama ada gejala bertambah baik. Jangan mula atau berhenti ubat sendiri; ikut arahan doktor dan hadir semula untuk semakan.

Rawatan

Asma tidak boleh disembuhkan sepenuhnya, tetapi boleh dikawal dengan baik. Rawatan bertujuan mengurangkan keradangan, mencegah serangan dan membolehkan anda menjalani kehidupan aktif. Pelan rawatan biasanya disesuaikan dengan kekerapan dan keterukan gejala anda, dan akan disemak semula dari semasa ke semasa.

Penjagaan diri di rumah

• Kenal pasti dan elakkan pencetus yang boleh dielakkan, seperti asap rokok dan habuk.
• Gunakan penyedut atau alat bantu pernafasan mengikut cara yang ditunjukkan oleh doktor atau ahli farmasi.
• Simpan pelan tindakan asma bertulis dan tahu apa yang perlu dilakukan jika gejala bertambah teruk.
• Hadiri temu janji semakan walaupun anda berasa sihat.
• Jaga kesihatan umum: rehat cukup, kekal aktif dan elakkan jangkitan pernafasan.

Rawatan perubatan

Doktor biasanya menggunakan ubat dalam bentuk sedutan untuk mengawal asma. Ada ubat pelega yang digunakan semasa gejala muncul, dan ubat pengawal yang diambil secara tetap untuk mengurangkan keradangan. Sesetengah pesakit mungkin memerlukan ubat tambahan atau rujukan kepada pakar jika asma sukar dikawal. Doktor akan memilih rawatan berdasarkan umur, gejala dan keadaan kesihatan anda. Jangan mengambil atau mengubah ubat tanpa nasihat doktor atau ahli farmasi.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan bukan rawatan biasa untuk asma. Jika terdapat masalah lain seperti polip hidung atau keadaan yang memerlukan pembedahan, doktor akan berbincang dengan anda secara berasingan.

Hidup dengan keadaan ini

Dengan rawatan yang betul, kebanyakan orang dengan asma boleh bekerja, bersekolah, bersukan dan menjalani kehidupan biasa. Kunci utama ialah mengenali gejala awal, mempunyai pelan tindakan dan memastikan teknik penggunaan penyedut betul. Beritahu keluarga atau rakan tentang pelan anda supaya mereka boleh membantu jika gejala bertambah teruk.

Tip gaya hidup

• Elakkan asap rokok dan jangan merokok; minta bantuan untuk berhenti jika perlu.
• Kurangkan pendedahan kepada habuk, hama, bulu haiwan atau bau kuat jika ia mencetuskan gejala.
• Kekalkan berat badan yang sihat melalui pemakanan seimbang dan aktiviti fizikal.
• Bersenam secara teratur dengan panduan doktor; banyak orang dengan asma boleh bersenam dengan selamat.
• Dapatkan vaksin yang disyorkan oleh doktor mengikut umur dan keadaan kesihatan.

Diet dan senaman

Tiada diet khas yang boleh menyembuhkan asma. Makan secara seimbang dan kekal aktif adalah baik untuk kesihatan paru-paru dan badan. Jika bersenam mencetuskan gejala, berbincang dengan doktor tentang cara memanaskan badan, memilih aktiviti dan menggunakan pelan rawatan sebelum bersenam. Jangan biarkan asma menghalang aktiviti fizikal tanpa berbincang dengan doktor.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Asma boleh menyebabkan rasa cemas, tertekan atau letih kerana gejala yang berulang dan gangguan tidur. Perasaan ini normal dan boleh diurus. Berbincang dengan doktor atau kaunselor jika anda berasa tertekan berterusan. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri atau berada dalam krisis mental, dapatkan bantuan segera melalui perkhidmatan kecemasan atau talian sokongan krisis tempatan yang disahkan di laman ini.

Pencegahan

Asma tidak selalu boleh dicegah, terutamanya jika ada faktor genetik. Namun, anda boleh mengurangkan risiko dan keterukan gejala dengan mengelakkan asap rokok, mengawal alahan, menjaga kesihatan pernafasan dan mendapatkan diagnosis serta rawatan awal. Bagi kanak-kanak, mengelakkan pendedahan asap tembakau adalah penting.

Vaksin

Doktor mungkin mengesyorkan vaksin mengikut umur dan keadaan kesihatan anda, terutamanya untuk mengurangkan risiko jangkitan pernafasan yang boleh mencetuskan gejala asma. Tanya doktor atau ahli farmasi tentang vaksin yang sesuai untuk anda.

Program saringan

Tiada ujian saringan rutin untuk asma dalam kalangan orang tanpa gejala. Jika anda mempunyai gejala berulang seperti batuk, bunyi siulan atau sesak nafas, dapatkan penilaian doktor. Orang dengan sejarah keluarga asma atau alahan boleh berbincang dengan doktor tentang langkah berjaga-jaga.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Serangan asma yang teruk dan memerlukan rawatan kecemasan.
• Gangguan tidur, keletihan dan kesukaran menjalani aktiviti harian.
• Ketinggalan sekolah atau kerja.
• Kerosakan berterusan pada saluran pernafasan jika keradangan tidak dikawal.
• Kadar jangkitan pernafasan yang lebih kerap.

Pandangan jangka panjang

Dengan diagnosis yang tepat dan rawatan yang konsisten, kebanyakan orang dengan asma boleh hidup sihat dan aktif. Asma adalah keadaan jangka panjang, tetapi ia boleh dikawal. Bekerjasama dengan pasukan penjagaan kesihatan anda untuk mencari pelan yang sesuai dan jangan ragu untuk bertanya jika ada kebimbangan.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.