Emfisema

Gambaran keseluruhan

Emfisema ialah penyakit paru-paru kronik di mana kantung udara kecil dalam paru-paru (alveoli) menjadi rosak. Apabila ini berlaku, paru-paru kurang keupayaan untuk menukar udara dan menyebabkan sesak nafas. Ia adalah sebahagian daripada kumpulan penyakit yang dipanggil penyakit pulmonari obstruktif kronik (COPD).

Emfisema lebih biasa berlaku pada orang dewasa yang lebih tua, terutamanya mereka yang mempunyai sejarah merokok. Namun, ia boleh berlaku pada sesiapa sahaja yang terdedah kepada faktor risiko dalam jangka panjang.

Ia paling kerap menjejaskan perokok semasa atau bekas perokok, orang yang terdedah kepada asap rokok orang lain, habuk atau bahan kimia di tempat kerja, serta mereka yang mempunyai kekurangan protein pelindung paru-paru yang jarang berlaku. Kanak-kanak jarang mengalami emfisema.

Gejala

Gejala biasa

• Sesak nafas, terutamanya semasa aktiviti atau naik tangga
• Mengi atau bunyi pernafasan yang berdehit
• Batuk kronik yang mungkin berkahak
• Rasa ketat atau berat di dada
• Keletihan atau kurang tenaga
• Jangkitan dada atau paru-paru yang berulang
• Dada kelihatan lebih bulat dalam kes yang lama
• Bernafas dengan bibir dirapatkan atau menggunakan otot leher dan dada

Gejala pada kanak-kanak

• Emfisema jarang berlaku pada kanak-kanak.
• Jika kanak-kanak mengalami sesak nafas berterusan, batuk kronik, atau tumbesaran yang perlahan, dapatkan penilaian doktor kanak-kanak.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Sesak nafas mungkin lebih ketara walaupun semasa aktiviti ringan.
• Keletihan dan kurang daya tahan untuk bergerak boleh berlaku.
• Jangkitan paru-paru mungkin lebih kerap dan lebih serius.
• Selera makan dan berat badan mungkin menurun.
• Kekeliruan atau mengantuk yang luar biasa boleh berlaku jika paras oksigen rendah dan memerlukan perhatian segera.

Punca

Punca utama

• Merokok, termasuk rokok, vape, dan produk tembakau lain
• Pendedahan jangka panjang kepada asap rokok orang lain
• Pendedahan kepada habuk, asap, atau bahan kimia di tempat kerja
• Pencemaran udara dalam atau luar rumah
• Kekurangan alpha-1 antitrypsin, iaitu sejenis protein yang melindungi paru-paru, tetapi ini jarang berlaku

Faktor risiko

• Mempunyai sejarah merokok atau tinggal bersama perokok
• Usia yang lebih tua
• Pekerjaan yang terdedah kepada habuk atau bahan kimia
• Tinggal di kawasan dengan pencemaran udara tinggi
• Sejarah keluarga dengan masalah paru-paru atau kekurangan alpha-1 antitrypsin
• Jangkitan paru-paru yang kerap atau teruk

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Sesak nafas bertambah teruk dengan cepat
• Demam dengan batuk atau kahak yang berubah
• Mengi yang tidak reda
• Bengkak kaki atau buku lali yang baru
• Rasa pening, berdebar, atau lemah yang luar biasa

Buat temujanji rutin jika:

• Sesak nafas yang berterusan semasa aktiviti harian
• Batuk kronik atau batuk yang tidak hilang
• Mengi berulang
• Jangkitan dada yang kerap
• Ingin berhenti merokok dan memerlukan bantuan
• Keletihan berterusan yang tidak jelas puncanya

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala, sejarah merokok, pendedahan di tempat kerja, dan sejarah kesihatan keluarga. Pemeriksaan fizikal akan dilakukan, termasuk mendengar pernafasan anda. Ujian pernafasan yang dipanggil spirometri biasanya digunakan untuk mengesahkan masalah aliran udara.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Spirometri, iaitu ujian bernafas untuk mengukur berapa banyak dan secepat mana udara keluar dari paru-paru
• Ujian fungsi paru-paru sebelum dan selepas ubat pelega, jika perlu
• X-ray dada
• CT scan paru-paru dalam keadaan tertentu
• Ujian paras oksigen dalam darah menggunakan alat di jari
• Ujian darah untuk alpha-1 antitrypsin jika doktor syak factor risiko genetik

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Ujian pernafasan mungkin membuatkan anda sedikit letih, tetapi biasanya tidak menyakitkan. Anda mungkin perlu mengulang ujian dari semasa ke semasa untuk memantau keadaan. Beritahu doktor jika anda rasa tidak selesa atau mempunyai kebimbangan.

Rawatan

Emfisema tidak boleh dipulihkan sepenuhnya, tetapi rawatan boleh mengurangkan gejala, memperbaiki kualiti hidup, dan mengurangkan serangan. Rawatan dirancang mengikut keterukan gejala dan kesihatan keseluruhan anda. Berhenti merokok adalah langkah paling penting.

Penjagaan diri di rumah

• Berhenti merokok dan minta bantuan daripada doktor atau perkhidmatan berhenti merokok jika perlu
• Elakkan asap rokok, habuk, bahan kimia, dan pencemaran udara
• Ikut program pemulihan pulmonari jika disyorkan
• Amalkan senaman pernafasan dan teknik batuk yang berkesan
• Rancang rehat antara aktiviti supaya tidak terlalu letih
• Jaga kebersihan tangan dan elakkan orang yang sedang sakit
• Dapatkan vaksin mengikut nasihat doktor
• Makan makanan seimbang dan kekalkan berat badan yang sihat
• Ikut pelan tindakan yang diberikan oleh pasukan kesihatan apabila gejala bertambah

Rawatan perubatan

Doktor mungkin menetapkan ubat sedutan untuk melebarkan saluran pernafasan, ubat untuk mengurangkan keradangan, rawatan untuk jangkitan, dan terapi oksigen jika paras oksigen rendah. Program pemulihan pulmonari dan vaksinasi juga penting. Jangan mula, ubah, atau hentikan ubat sendiri tanpa nasihat doktor atau ahli farmasi.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan hanya dipertimbangkan untuk kes terpilih yang teruk, contohnya pembedahan mengurangkan isipadu paru-paru atau pemindahan paru-paru. Pasukan perubatan akan menilai manfaat dan risiko sebelum membuat keputusan.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan emfisema memerlukan perancangan. Belajar mengenali tanda awal gejala bertambah, elakkan pencetus, dan ikut pelan rawatan anda. Pecahkan tugas kepada bahagian kecil dan berehat antara aktiviti. Simpan ubat kelegaan dan pelan tindakan di tempat yang mudah diambil.

Tip gaya hidup

• Kekal aktif mengikut keupayaan anda
• Elakkan merokok dan asap rokok
• Gunakan topeng atau perlindungan jika terdedah kepada habuk atau bahan kimia
• Dapatkan tidur yang cukup
• Uruskan tekanan dengan teknik relaksasi atau pernafasan perlahan
• Hadiri temu janji susulan dan program pemulihan pulmonari

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang dengan protein yang cukup. Jika cepat kenyang atau sesak nafas semasa makan, ambil hidangan kecil tetapi lebih kerap. Kurangkan garam jika doktor menasihatkan. Senaman ringan seperti berjalan dan latihan kekuatan boleh membantu, tetapi mulakan perlahan dan berhenti jika sakit dada, pening, atau sesak nafas teruk. Dapatkan nasihat profesional sebelum memulakan program senaman baru.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Sesak nafas dan perubahan aktiviti boleh menyebabkan kebimbangan, sedih, atau rasa terasing. Ini biasa dan anda tidak perlu menghadapinya sendirian. Bercakap dengan doktor, kaunselor, atau kumpulan sokongan boleh membantu. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri atau berasa tidak selamat, dapatkan bantuan kecemasan atau sokongan krisis dengan segera.

Pencegahan

Sebahagian besar emfisema boleh dicegah dengan tidak merokok dan mengelakkan pendedahan kepada asap, habuk, dan bahan kimia. Jika anda sudah merokok, berhenti adalah langkah terbaik untuk melindungi paru-paru. Jika anda sudah mempunyai emfisema, langkah pencegahan boleh membantu memperlahankan kemerosotan.

Vaksin

Tanya doktor tentang vaksin yang sesuai, seperti vaksin influenza tahunan, pneumokokal, dan COVID-19, mengikut garis panduan Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM).

Program saringan

Tiada ujian saringan rutin untuk semua orang. Ujian pernafasan seperti spirometri boleh dipertimbangkan jika anda mempunyai gejala atau faktor risiko, selepas berbincang dengan doktor.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Serangan sesak nafas akut yang memerlukan rawatan segera
• Jangkitan paru-paru yang kerap atau teruk
• Pneumotoraks, iaitu kebocoran udara ke ruang di sekitar paru-paru
• Tekanan pada jantung akibat penyakit paru-paru yang lama
• Kehilangan berat badan dan kelemahan otot
• Kebimbangan dan kemurungan
• Penurunan kualiti hidup dan keupayaan untuk menjalani aktiviti harian

Pandangan jangka panjang

Emfisema tidak boleh dipulihkan sepenuhnya, tetapi dengan berhenti merokok, rawatan yang betul, pemulihan, dan sokongan, ramai pesakit boleh mengekalkan aktiviti dan kualiti hidup. Dapatkan rawatan awal dan hadiri susulan secara berkala.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.