Bekas Perokok Masih Berisiko Kerosakan Paru-Paru Jangka Panjang

Gambaran keseluruhan

Berhenti merokok ialah langkah terbaik untuk kesihatan paru-paru. Namun, bagi sesetengah bekas perokok, kerosakan pada paru-paru dan saluran pernafasan tidak hilang sepenuhnya. Asap rokok boleh meninggalkan parut, keradangan berterusan dan kerosakan pada kantung udara. Ini bermakna anda masih boleh mengalami gejala atau berisiko penyakit paru-paru walaupun sudah lama berhenti. Ia tidak bermakna setiap bekas perokok akan sakit; ia bermakna kesihatan paru-paru perlu dipantau.

Perubahan pada paru-paru bekas perokok agak biasa, terutamanya mereka yang merokok bertahun-tahun atau dalam jumlah banyak. Tidak semua orang mengalami penyakit paru-paru yang serius.

Sesiapa yang pernah merokok, walaupun sudah berhenti 10 atau 20 tahun lalu. Risiko lebih tinggi jika merokok sejak muda, merokok banyak, terdedah kepada asap pasif, habuk atau bahan kimia di tempat kerja, atau mempunyai penyakit paru-paru lain.

Gejala

Gejala biasa

• Batuk yang berpanjangan atau berulang
• Kahak yang banyak atau kerap
• Nafas berbunyi atau mengi
• Sesak nafas semasa aktiviti ringan seperti menaiki tangga
• Rasa ketat di dada
• Jangkitan paru-paru atau pernafasan yang kerap
• Keletihan atau kurang tenaga

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak tidak menjadi bekas perokok dalam erti kata yang sama, tetapi kanak-kanak yang terdedah kepada asap rokok boleh mengalami batuk berulang.
• Mengi atau nafas berbunyi
• Jangkitan pernafasan yang kerap
• Sesak nafas semasa bermain atau aktif

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Sesak nafas lebih ketara semasa berjalan atau menaiki tangga
• Batuk dan kahak yang berterusan
• Jangkitan paru-paru yang lebih kerap
• Keletihan atau kurang tenaga
• Kehilangan berat badan tanpa niat, yang perlu disemak doktor

Punca

Punca utama

• Asap rokok merosakkan saluran nafas dan kantung udara paru-paru.
• Keradangan berterusan boleh menyebabkan parut dan penebalan saluran nafas.
• Kantung udara kecil boleh rosak dan kurang kenyal, menyukarkan pertukaran oksigen.
• Bahan kimia dalam asap boleh merosakkan DNA dan melemahkan proses pembaikan semula jadi paru-paru.
• Kerosakan ini boleh berterusan atau kekal walaupun seseorang sudah berhenti merokok.

Faktor risiko

• Jumlah rokok yang dihisap sepanjang hayat; semakin banyak, semakin tinggi risiko
• Merokok sejak usia muda
• Terdedah kepada asap rokok orang lain
• Habuk, bahan kimia atau pencemaran udara di tempat kerja atau rumah
• Jangkitan paru-paru yang kerap
• Sejarah keluarga penyakit paru-paru
• Asma atau penyakit paru-paru lain
• Terus merokok selepas diagnosis penyakit paru-paru

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Sesak nafas teruk atau tiba-tiba memburuk
• Sakit dada
• Batuk berdarah
• Demam tinggi dengan sesak nafas
• Kekeliruan atau sangat mengantuk
• Bibir atau hujung jari kebiruan

Buat temujanji rutin jika:

• Batuk berterusan lebih daripada tiga minggu
• Kahak yang berterusan atau berubah warna
• Nafas berbunyi atau mengi
• Sesak nafas semasa aktiviti harian
• Jangkitan pernafasan yang kerap
• Kehilangan berat badan tanpa niat
• Ingin mendapatkan bantuan untuk berhenti merokok
• Ingin pemeriksaan paru-paru kerana sejarah merokok

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang sejarah merokok, gejala dan pendedahan di tempat kerja, kemudian memeriksa dada dan pernafasan. Ujian ringkas seperti mengukur oksigen dalam darah dan meniup ke dalam alat khas boleh menunjukkan keadaan paru-paru. Doktor akan menentukan sama ada perlu ujian lanjut.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Spirometri: ujian meniup nafas untuk mengukur aliran dan isipadu udara
• Pemeriksaan oksigen dalam darah menggunakan alat kecil di jari
• X-ray dada
• Ujian darah
• CT scan dada jika perlu
• Ujian kahak jika ada jangkitan atau doktor mengesyaki sesuatu yang lain

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Pemeriksaan biasanya tidak menyakitkan. Ujian meniup nafas memerlukan anda mengikut arahan dengan betul. Doktor akan menerangkan keputusan dan sama ada anda perlu pemantauan atau rawatan.

Rawatan

Tiada cara untuk memulihkan semua kerosakan paru-paru yang sudah berlaku, tetapi rawatan boleh melegakan gejala, memperlahankan kemerosotan dan membantu anda kekal aktif. Rawatan disesuaikan dengan gejala dan keputusan ujian.

Penjagaan diri di rumah

• Berhenti merokok sepenuhnya dan elakkan semua produk tembakau serta vape
• Elakkan asap, habuk dan bahan kimia yang boleh merangsang paru-paru
• Ambil vaksin yang disyorkan oleh doktor
• Kekal aktif dengan senaman ringan mengikut kemampuan
• Minum air secukupnya untuk membantu kahak
• Basuh tangan dengan kerap dan elakkan orang yang sedang jangkitan pernafasan
• Rancang aktiviti dan berehat antara tugas
• Ikut pelan tindakan yang diberikan doktor jika gejala memburuk

Rawatan perubatan

Doktor boleh memberikan ubat sedutan atau ubat lain untuk membuka saluran nafas dan mengurangkan keradangan. Program pemulihan paru-paru menggabungkan senaman, pendidikan dan teknik bernafas. Jika oksigen dalam darah rendah, doktor mungkin mencadangkan terapi oksigen. Ubat untuk jangkitan hanya digunakan jika doktor mengesahkan jangkitan bakteria dan perlu preskripsi doktor. Jangan mengambil ubat sendiri tanpa nasihat.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan. Dalam kes yang terpilih dan teruk, doktor pakar mungkin membincangkan pilihan seperti prosedur mengurangkan isipadu paru-paru atau pemindahan paru-paru. Ini hanya selepas penilaian menyeluruh.

Hidup dengan keadaan ini

Rancang hari anda supaya aktiviti berat tidak bertimbun. Letakkan barang keperluan di tempat mudah dicapai, gunakan kerusi semasa berpakaian jika perlu, dan berehat sebelum letih. Kenali tanda awal gejala memburuk dan hubungi doktor awal.

Tip gaya hidup

• Kekal bebas asap rokok
• Elakkan pencetus seperti asap, wangian kuat, habuk dan udara sejuk melampau
• Senaman ringan dan berperingkat
• Tidur cukup
• Kekalkan berat badan sihat
• Hadiri temu janji susulan
• Dapatkan sokongan berhenti merokok jika masih merokok

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang dengan buah, sayur, protein dan bijirin penuh. Jika selera kurang, makan porsi kecil lebih kerap. Senaman seperti berjalan, menaiki tangga perlahan atau latihan ringan boleh membantu kekuatan otot dan pernafasan. Tanya doktor atau ahli fisioterapi sebelum memulakan senaman baharu.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Sesak nafas dan batuk berpanjangan boleh menyebabkan rasa bimbang, sedih atau marah. Ini biasa. Bercakap dengan doktor, ahli psikologi atau kumpulan sokongan boleh membantu. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri atau berasa tidak selamat, dapatkan bantuan kecemasan segera dan semak talian krisis tempatan di laman web ini.

Pencegahan

Cara terbaik ialah tidak mula merokok, atau berhenti secepat mungkin. Berhenti merokok pada usia apa pun memberi manfaat. Ia memperlahankan kemerosotan paru-paru dan mengurangkan risiko kanser paru-paru, penyakit jantung dan jangkitan. Elakkan asap pasif dan gunakan alat perlindungan di tempat kerja jika terdedah kepada habuk atau bahan kimia.

Vaksin

Doktor mungkin mengesyorkan vaksin untuk melindungi daripada jangkitan pernafasan, mengikut garis panduan Kementerian Kesihatan Malaysia dan keadaan kesihatan anda. Tanya doktor atau ahli farmasi tentang vaksin yang sesuai.

Program saringan

Tiada satu ujian saringan yang sesuai untuk semua bekas perokok. Doktor akan menilai gejala, sejarah merokok dan risiko anda. Jika perlu, doktor mungkin mencadangkan ujian fungsi paru-paru atau ujian pengimejan. Ikut nasihat doktor.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Penyakit paru-paru obstruktif kronik (COPD): penyakit paru-paru yang menyebabkan sesak nafas berterusan
• Emfisema: kerosakan kantung udara paru-paru
• Bronkitis kronik: keradangan saluran nafas dengan batuk dan kahak berpanjangan
• Kanser paru-paru
• Penyakit jantung
• Jangkitan paru-paru yang kerap
• Keupayaan bersenam dan kualiti hidup menurun
• Kebimbangan dan kemurungan

Pandangan jangka panjang

Berita baiknya, berhenti merokok tetap memberi manfaat besar pada bila-bila masa. Paru-paru tidak boleh tumbuh semula sepenuhnya, tetapi kemerosotan boleh diperlahankan dan gejala boleh diurus. Ramai bekas perokok terus hidup aktif dengan pemantauan dan rawatan yang betul. Jumpa doktor awal jika ada gejala.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.