Vaksin Baru untuk Cacar Kayap: Apa yang Anda Perlu Tahu

Gambaran keseluruhan

Cacar kayap (nama perubatannya herpes zoster) ialah ruam melepuh yang menyakitkan dan biasanya muncul pada satu bahagian badan sahaja. Ia disebabkan oleh virus yang sama dengan cacar air. Selepas seseorang sembuh daripada cacar air, virus itu tidak hilang sepenuhnya — ia 'tidur' di dalam saraf badan. Bertahun-tahun kemudian, jika daya tahan badan menurun, virus itu boleh bangun semula dan menyebabkan kayap. Baru-baru ini, panel pakar di beberapa negara mengesyorkan sejenis vaksin kayap yang lebih baharu dan lebih berkesan untuk orang dewasa, terutamanya mereka yang berumur 50 tahun ke atas.

Ia agak biasa. Kira-kira satu daripada tiga orang akan mengalami kayap dalam hidup mereka, dan bilangan kes meningkat selepas umur 50 tahun.

Sesiapa yang pernah mengalami cacar air boleh mendapat kayap, walaupun cacar air itu berlaku berpuluh tahun lalu. Ia paling kerap berlaku pada orang dewasa berumur 50 tahun ke atas, dan juga pada orang yang sistem imunnya lemah — contohnya mereka yang sedang menjalani rawatan perubatan tertentu atau mempunyai penyakit jangka panjang.

Gejala

Gejala biasa

• Rasa sakit, terbakar, kesemutan atau gatal pada satu kawasan kulit, kadang-kadang beberapa hari sebelum ruam muncul
• Ruam kemerahan yang bertukar menjadi lepuh kecil berisi air, biasanya di satu sisi badan atau muka dan mengikut laluan saraf
• Lepuh menjadi kering dan membentuk kerak dalam masa kira-kira seminggu hingga sepuluh hari
• Kulit menjadi sangat sensitif — sentuhan ringan pun boleh terasa sakit
• Demam, sakit kepala, rasa letih dan tidak bermaya
• Sakit yang berterusan walaupun selepas ruam sembuh, pada sesetengah orang

Gejala pada kanak-kanak

• Kayap jarang berlaku pada kanak-kanak yang sihat, dan biasanya lebih ringan daripada orang dewasa
• Ruam mungkin kurang jelas dan kurang melepuh berbanding orang dewasa
• Kanak-kanak yang pernah menerima vaksin cacar air mempunyai risiko yang lebih rendah
• Kanak-kanak yang belum pernah dijangkiti cacar air boleh mendapat cacar air jika menyentuh lepuh kayap orang lain

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Sakit biasanya lebih kuat dan lebih lama
• Risiko sakit berpanjangan selepas ruam sembuh (dipanggil neuralgia postherpetik) lebih tinggi
• Penyembuhan ruam mengambil masa lebih lama
• Risiko komplikasi pada mata dan saraf lebih tinggi, terutamanya jika ruam berlaku di muka
• Risiko jangkitan kuman pada kulit yang terlibat juga meningkat

Punca

Punca utama

• Pengaktifan semula virus varicella-zoster, iaitu virus yang sama menyebabkan cacar air dan yang 'tidur' di dalam saraf selepas seseorang sembuh daripada cacar air
• Kayap sendiri tidak berjangkit, tetapi cecair daripada lepuhnya boleh menyebabkan cacar air kepada orang yang belum pernah dijangkiti atau belum divaksin
• Aktiviti semula virus ini biasanya berlaku ketika daya tahan badan menurun

Faktor risiko

• Umur 50 tahun ke atas — risiko meningkat dengan usia
• Sistem imun yang lemah akibat penyakit jangka panjang atau rawatan perubatan tertentu
• Pernah mengalami cacar air pada masa lalu
• Tekanan emosi atau fizikal yang berat
• Faktor lain seperti kurang tidur berpanjangan dan pemakanan yang tidak seimbang boleh melemahkan daya tahan badan

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Ruam atau lepuh muncul di sekitar mata, hidung atau dahi — dapatkan rawatan pada hari yang sama
• Ruam disertai demam tinggi, lemah badan atau tanda jangkitan kuman
• Sakit teruk yang tidak terkawal dengan ubat tahan sakit biasa
• Ruam pada orang yang sistem imunnya lemah, wanita hamil, atau bayi yang baru lahir terdedah kepada lepuh

Buat temujanji rutin jika:

• Anda merasakan sakit, terbakar atau kesemutan pada satu bahagian badan tanpa ruam yang jelas
• Ruam baru muncul dan anda ingin mendapatkan rawatan awal
• Anda ingin bertanya sama ada vaksin kayap sesuai untuk anda
• Sakit berterusan selepas ruam sembuh

Diagnosis

Dalam kebanyakan kes, doktor boleh mengenal pasti kayap dengan melihat corak ruam dan bertanya tentang rasa sakit anda. Ruam kayap biasanya berada pada satu sisi badan sahaja dan mengikut laluan saraf tertentu, jadi doktor yang berpengalaman selalunya dapat mengenal pastinya tanpa ujian tambahan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian swab — cecair daripada lepuh diambil dan diuji di makmal untuk mengesahkan virus
• Ujian darah — kadangkala digunakan jika diagnosis tidak jelas
• Pemeriksaan mata oleh doktor mata jika ruam berlaku berhampiran mata

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Doktor akan bertanya tentang bila ruam mula muncul, di mana ia bermula, dan bagaimana rasanya. Anda mungkin ditanya sama ada anda pernah mengalami cacar air. Jika ruam berada berhampiran mata, anda mungkin dirujuk kepada pakar mata. Rawatan biasanya boleh dimulakan walaupun tanpa ujian makmal.

Rawatan

Rawatan kayap bertujuan mengurangkan sakit, mempercepatkan penyembuhan, dan mengurangkan risiko komplikasi. Ubat antivirus paling berkesan jika dimulakan dalam tempoh kira-kira 72 jam selepas ruam muncul, jadi masa amat penting. Doktor anda akan menentukan rawatan yang sesuai berdasarkan umur, kesihatan keseluruhan dan lokasi ruam.

Penjagaan diri di rumah

• Kekalkan ruam bersih dan kering — mandi dengan lembut dan tepuk kulit kering dengan tuala
• Pakai pakaian longgar dan lembut untuk mengelakkan geseran pada kulit
• Letakkan kain sejuk dan lembap pada ruam untuk melegakan rasa panas dan sakit
• Jangan pecahkan atau garu lepuh kerana ini boleh menyebabkan jangkitan kuman dan parut
• Rehat yang cukup dan minum air secukupnya
• Elakkan sentuhan dengan wanita hamil, bayi baru lahir dan orang yang sistem imunnya lemah sehingga lepuh kering sepenuhnya
• Basuh tangan dengan kerap selepas menyentuh kawasan ruam

Rawatan perubatan

Doktor biasanya akan memberikan ubat antivirus untuk mempercepatkan penyembuhan dan mengurangkan komplikasi. Ubat tahan sakit juga boleh membantu, dan sesetengah orang memerlukan ubat khusus untuk sakit saraf jika rasa sakit berterusan selepas ruam sembuh. Ubat sapu atau losyen penyejuk yang disyorkan oleh ahli farmasi boleh melegakan rasa tidak selesa. Jangan mengambil atau menggunakan sebarang ubat tanpa berbincang dengan doktor atau ahli farmasi, terutamanya jika anda mengambil ubat lain atau mempunyai masalah buah pinggang.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan hampir tidak pernah diperlukan untuk kayap. Ia hanya dipertimbangkan dalam kes yang sangat jarang melibatkan komplikasi serius, dan ini akan dibincangkan oleh pakar jika perlu.

Hidup dengan keadaan ini

Semasa tempoh ruam aktif, anda mungkin berasa tidak selesa dan letih. Beri masa untuk badan anda pulih. Kebanyakan orang boleh meneruskan aktiviti harian seperti biasa, tetapi elakkan aktiviti yang menggeser atau memanaskan kawasan ruam. Jika sakit mengganggu tidur atau kerja, berbincang dengan doktor tentang pilihan untuk mengurangkan rasa sakit.

Tip gaya hidup

• Tidur yang cukup untuk membantu badan pulih
• Uruskan tekanan dengan cara yang sihat seperti berjalan kaki ringan, pernafasan dalam atau bercakap dengan orang yang dipercayai
• Elakkan merokok dan pengambilan alkohol berlebihan
• Kekal aktif secara sederhana mengikut kemampuan anda
• Hadiri janji temu susulan jika doktor memintanya

Diet dan senaman

Tiada diet khas untuk merawat kayap, tetapi makan secara seimbang dengan banyak buah, sayur, bijirin penuh dan protein membantu badan pulih. Minum air secukupnya. Senaman ringan seperti berjalan kaki boleh dilakukan jika anda selesa, tetapi elakkan aktiviti yang menyebabkan geseran atau berpeluh berlebihan pada kawasan ruam sehingga ia sembuh.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Kayap, terutamanya jika sakit berlarutan, boleh menjejaskan mood, tidur dan keyakinan diri. Rasa risau atau murung adalah perkara biasa dan bukan tanda kelemahan. Jika anda berasa sedih berpanjangan, sangat bimbang, atau berfikir untuk mencederakan diri, sila dapatkan bantuan segera — rujuk nombor perkhidmatan kecemasan dan sokongan kesihatan mental yang tersenarai di laman ini, atau hubungi fasiliti kesihatan berdekatan. Anda tidak perlu menghadapinya seorang diri.

Pencegahan

Risiko kayap boleh dikurangkan. Vaksin kayap adalah cara pencegahan utama. Selain itu, menjaga kesihatan secara keseluruhan — tidur yang cukup, pemakanan seimbang, menguruskan tekanan dan mengawal penyakit jangka panjang — membantu mengekalkan daya tahan badan. Vaksin cacar air pada kanak-kanak juga mengurangkan bilangan orang yang membawa virus ini dalam badan.

Vaksin

Panel pakar di beberapa negara kini mengesyorkan vaksin kayap jenis baharu (bukan daripada virus hidup) sebagai pilihan utama untuk orang dewasa berumur 50 tahun ke atas, dan untuk sesetengah orang dewasa yang lebih muda dengan sistem imun yang lemah. Vaksin ini diberi dalam dua dos dan telah ditunjukkan dapat mengurangkan risiko kayap serta sakit berpanjangan selepasnya dengan lebih berkesan berbanding vaksin lama. Di Malaysia, ketersediaan dan syarat penggunaan boleh berbeza mengikut fasiliti. Sila tanya doktor atau ahli farmasi anda sama ada vaksin ini tersedia di tempat anda, sama ada ia sesuai untuk anda, dan ikut nasihat Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) serta pengamal kesihatan anda.

Program saringan

Tiada ujian saringan khas untuk kayap. Yang paling penting ialah mengenali tanda awal — rasa sakit atau terbakar pada satu bahagian badan yang diikuti ruam — dan mendapatkan rawatan dengan segera.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Sakit berpanjangan selepas ruam sembuh (neuralgia postherpetik), yang boleh bertahan berbulan-bulan
• Jangkitan kuman pada kulit yang terlibat
• Parut pada kawasan ruam
• Masalah mata, termasuk keradangan dan dalam kes jarang, gangguan penglihatan, jika ruam berlaku di muka
• Komplikasi saraf lain yang jarang berlaku seperti kelemahan otot
• Dalam kes yang sangat jarang, keradangan otak atau organ lain

Pandangan jangka panjang

Berita baiknya, kebanyakan orang pulih sepenuhnya daripada kayap, terutamanya apabila rawatan dimulakan awal. Sakit berpanjangan boleh berlaku pada sesetengah orang, tetapi terdapat pilihan rawatan untuk menguranginya. Vaksin menawarkan perlindungan tambahan, dan berbincang dengan doktor anda adalah langkah bijak untuk menjaga kesihatan jangka panjang.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.