Ortoptis: Penjagaan Mata untuk Kanak-Kanak dan Dewasa

Gambaran keseluruhan

Ortoptis bukan sejenis penyakit. Ia ialah perkhidmatan penjagaan mata yang diberikan oleh ortoptis, iaitu profesional kesihatan mata yang dilatih khas untuk menilai dan membantu masalah penglihatan dua mata, pergerakan mata, juling, mata malas dan penglihatan berganda. Ortoptis biasanya bekerja bersama doktor mata dan optometris. Mereka membantu mengenal pasti masalah, menjalankan latihan atau pemantauan, dan merujuk kepada doktor jika perlu.

Masalah penglihatan dua mata dan juling agak biasa, terutamanya pada kanak-kanak. Ramai pesakit dirujuk kepada perkhidmatan ortoptis setiap tahun.

Kanak-kanak dan orang dewasa boleh mendapat manfaat. Kanak-kanak sering dirujuk kerana juling, mata malas atau sukar melihat. Orang dewasa mungkin dirujuk kerana penglihatan berganda, masalah selepas strok, penyakit tiroid atau kecederaan mata.

Gejala

Gejala biasa

• Mata juling atau tidak selari
• Penglihatan berganda
• Mata cepat letih selepas membaca atau menggunakan skrin
• Sukar menilai jarak dan kedalaman
• Menutup sebelah mata untuk melihat lebih jelas
• Rasa tidak selesa atau sakit kepala ringan di sekitar mata

Gejala pada kanak-kanak

• Tidak mengejar objek atau kurang fokus selepas usia beberapa bulan
• Juling sekali-sekala atau berterusan
• Kepala senget atau menghadap ke satu sisi
• Menggosok mata atau menutup sebelah mata
• Mata malas dikesan semasa pemeriksaan
• Prestasi sekolah menurun kerana sukar melihat papan atau buku

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Penglihatan berganda yang baru
• Juling yang baru
• Sukar membaca atau fokus
• Mata cepat letih dengan kerja dekat
• Masalah kedalaman seperti sukar menaiki tangga
• Masalah mata selepas strok atau penyakit tiroid

Punca

Punca utama

• Ketidakseimbangan otot mata
• Masalah refraksi seperti rabun, rabun dekat dan astigmatisme
• Ambliopia, iaitu mata malas
• Masalah saraf yang mengawal pergerakan mata
• Penyakit tiroid
• Strok atau masalah neurologi
• Kecederaan mata
• Faktor perkembangan dan genetik

Faktor risiko

• Sejarah keluarga juling atau mata malas
• Kelahiran pramatang
• Perkembangan lewat atau masalah pembelajaran
• Penyakit tiroid
• Strok atau penyakit saraf
• Kecederaan mata
• Penggunaan skrin berpanjangan tanpa rehat, yang boleh menyebabkan keletihan mata

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Penglihatan berganda yang baru
• Juling yang baru
• Mata merah atau sakit dengan penglihatan kabur
• Kanak-kanak tidak fokus atau sering menutup sebelah mata
• Gejala mata berterusan selepas kecederaan ringan

Buat temujanji rutin jika:

• Pemeriksaan mata kanak-kanak mengikut jadual
• Sejarah keluarga juling atau mata malas
• Mata letih berulang semasa membaca atau bekerja
• Sukar membaca atau fokus
• Pemantauan selepas rawatan mata

Diagnosis

Ortoptis akan mengambil sejarah kesihatan dan bertanya tentang gejala. Mereka memeriksa ketajaman penglihatan, pergerakan mata dan cara kedua mata bekerjasama. Pemeriksaan tidak menyakitkan. Kanak-kanak mungkin perlukan beberapa lawatan dan kerjasama ibu bapa.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian ketajaman penglihatan menggunakan carta mata
• Ujian tutup mata untuk melihat juling
• Ujian prisma untuk mengukur sudut juling
• Pemeriksaan pergerakan mata ke semua arah
• Ujian penglihatan tiga dimensi dan kedalaman
• Ujian fokus dekat dan konvergensi
• Rujukan kepada doktor mata untuk pemeriksaan lanjut jika perlu

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Lawatan biasanya mengambil masa 30 hingga 60 minit. Kanak-kanak mungkin perlu berehat atau diberi ganjaran kecil. Jika masalah saraf atau penyakit lain disyaki, doktor mata mungkin menjalankan ujian tambahan.

Rawatan

Rawatan bergantung kepada punca, umur dan gejala. Ortoptis menilai, menjalankan latihan atau pemantauan, dan merujuk kepada doktor mata atau optometris untuk cermin mata dan rawatan lain.

Penjagaan diri di rumah

• Pakai cermin mata seperti diarahkan
• Rehat mata secara berkala semasa menggunakan skrin
• Lakukan latihan mata seperti yang diajar
• Pastikan pencahayaan yang baik semasa membaca
• Catat gejala dan perubahan penglihatan
• Hadiri semua temu janji susulan

Rawatan perubatan

Rawatan mungkin termasuk cermin mata atau lensa kontak yang dipreskripsi oleh optometris atau doktor mata, terapi oklusi dengan menampal mata sihat untuk melatih mata malas, latihan penglihatan dan konvergensi, penggunaan prisma, serta rawatan penyakit asas oleh doktor. Pembedahan otot mata hanya dipertimbangkan dalam keadaan tertentu.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan otot mata mungkin dipertimbangkan jika juling tidak bertambah baik dengan cermin mata atau latihan, atau jika sudut juling besar. Doktor mata akan membincangkan risiko dan faedah. Tidak semua orang perlu pembedahan.

Hidup dengan keadaan ini

Gunakan alat bantu penglihatan seperti yang disyorkan. Beritahu sekolah atau tempat kerja tentang keperluan penglihatan. Ambil langkah berhati-hati semasa memandu atau menaiki tangga jika kedalaman penglihatan terjejas.

Tip gaya hidup

• Ambil rehat pendek setiap 20 minit semasa menggunakan skrin
• Pastikan pencahayaan bilik mencukupi
• Luangkan masa untuk aktiviti luar
• Tidur yang cukup
• Elakkan merokok dan jaga kesihatan keseluruhan

Diet dan senaman

Diet seimbang dan aktiviti fizikal menyokong kesihatan mata melalui kesihatan keseluruhan. Tiada makanan ajaib yang boleh menyembuhkan juling atau mata malas. Ikut nasihat doktor jika ada penyakit lain seperti diabetes atau penyakit tiroid.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Masalah penglihatan boleh menyebabkan rasa risau, kecewa atau malu, terutamanya pada kanak-kanak. Berbincang dengan doktor, guru atau kaunselor jika perasaan ini mengganggu kehidupan harian.

Pencegahan

Tidak semua masalah penglihatan dua mata boleh dicegah. Namun, pengesanan awal dan rawatan boleh mengurangkan kesan. Lindungi mata daripada kecederaan dan uruskan penyakit kesihatan dengan baik.

Vaksin

Tiada vaksin khusus untuk masalah penglihatan dua mata atau juling.

Program saringan

Pemeriksaan mata awal disyorkan untuk kanak-kanak dan orang dewasa yang berisiko. Ikut jadual pemeriksaan yang disarankan doktor. Di Malaysia, perkhidmatan pemeriksaan mata boleh didapati di klinik kesihatan dan hospital.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Mata malas boleh kekal dan sukar dirawat pada usia lebih besar
• Penglihatan berganda berterusan
• Kesukaran membaca, memandu atau bekerja
• Risiko kecederaan akibat kedalaman penglihatan yang lemah
• Keyakinan diri dan prestasi sekolah atau kerja terjejas

Pandangan jangka panjang

Dengan pengesanan awal dan kerjasama, ramai kanak-kanak dan orang dewasa menunjukkan peningkatan. Hasil bergantung kepada punca dan umur, tetapi ortoptis boleh membantu merancang rawatan dan pemantauan yang sesuai.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.