Sawan Demam pada Kanak-kanak

Gambaran keseluruhan

Sawan demam (dalam bahasa Inggeris dipanggil febrile convulsion) ialah bila kanak-kanak kecil mengalami sawan atau kekejangan ketika sedang demam. Sawan ini biasanya berlaku apabila suhu badan naik dengan cepat, selalunya melebihi 38 darjah Celsius. Ia berlaku kerana otak kanak-kanak masih dalam proses membesar dan lebih sensitif kepada perubahan suhu yang mendadak. Walaupun pemandangan ini sangat menakutkan ibu bapa, kebanyakan sawan demam berhenti sendiri dalam masa beberapa minit dan tidak merosakkan otak anak.

Ya, ia agak biasa. Kira-kira 1 daripada setiap 20 hingga 30 kanak-kanak kecil pernah mengalami sekurang-kurangnya satu episod sawan demam. Ia adalah salah satu sebab utama ibu bapa membawa anak ke jabatan kecemasan.

Ia paling kerap menyerang kanak-kanak berumur antara 6 bulan dan 5 tahun. Kanak-kanak yang mempunyai ahli keluarga (ibu bapa atau adik-beradik) yang pernah mengalami sawan demam juga lebih cenderung untuk mengalaminya.

Gejala

Gejala biasa

• Badan menjadi kaku atau tegang secara tiba-tiba
• Kedutan atau gegaran pada tangan, kaki, atau seluruh badan
• Mata terbeliak atau pandangan kosong
• Tidak bertindak balas apabila dipanggil atau disentuh
• Kulit mungkin kelihatan pucat atau kebiruan seketika
• Anak mungkin membuang air kecil atau besar tanpa sedar
• Selepas sawan, anak kelihatan mengantuk, keliru, atau letih selama beberapa minit hingga sejam

Gejala pada kanak-kanak

• Sawan selalunya berlaku pada hari pertama demam, kadang-kadang sebelum ibu bapa sedar anak demam
• Anak mungkin menangis atau merengek selepas sedar
• Sebahagian kanak-kanak hanya mengalami satu episod seumur hidup
• Sawan yang berulang biasanya berlaku dalam masa 24 jam pertama demam

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Sawan demam hanya berlaku pada kanak-kanak. Jika orang dewasa mengalami sawan ketika demam, itu bukan sawan demam dan perlu disiasat oleh doktor dengan segera.

Punca

Punca utama

• Jangkitan virus, seperti selesema atau jangkitan saluran pernafasan, yang menyebabkan demam
• Jangkitan bakteria, contohnya jangkitan telinga atau saluran kencing
• Kenaikan suhu badan yang mendadak dan cepat, walaupun demamnya tidak terlalu tinggi
• Tindak balas badan selepas imunisasi (jarang berlaku dan biasanya ringan)

Faktor risiko

• Umur antara 6 bulan dan 5 tahun
• Sejarah keluarga — ibu bapa atau adik-beradik yang pernah mengalami sawan demam
• Anak pernah mengalami sawan demam sebelum ini
• Demam yang naik dengan sangat cepat
• Kelahiran pramatang atau perkembangan yang sedikit lewat

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Sawan pertama kali berlaku — sentiasa dapatkan pemeriksaan doktor
• Sawan yang berlangsung lebih daripada 5 minit atau berulang
• Anak tidak sedar semula atau kelihatan sangat lemah selepas sawan
• Ada tanda jangkitan serius seperti leher kaku, ruam yang tidak hilang bila ditekan, atau cahaya menyilaukan mata
• Bayi di bawah 6 bulan yang demam atau mengalami sawan

Buat temujanji rutin jika:

• Membincangkan dengan doktor selepas episod sawan demam pertama untuk memastikan puncanya
• Menemui doktor jika sawan demam berulang dan anda mahu memahami apa yang perlu dilakukan
• Berjumpa doktor jika anda rasa bimbang tentang perkembangan atau tingkah laku anak selepas sawan

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang apa yang berlaku sebelum, semasa, dan selepas sawan — berapa lama ia berlangsung, bagaimana badan anak bergerak, dan sama ada anak sedar semula. Doktor kemudian akan memeriksa anak untuk mencari punca demam, seperti jangkitan telinga, tekak, atau paru-paru. Dalam kebanyakan kes, diagnosis sawan demam dibuat berdasarkan cerita ibu bapa dan pemeriksaan fizikal sahaja.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Selalunya tiada ujian khas diperlukan untuk sawan demam ringan
• Ujian air kencing jika doktor mengesyaki jangkitan saluran kencing
• Ujian darah jika doktor ingin memeriksa jangkitan atau tahap air badan
• Dalam kes yang jarang dan jika tanda jangkitan otak disyaki, doktor mungkin mencadangkan ujian air tulang belakang di hospital
• Ujian imbasan otak atau ujian gelombang otak (EEG) hanya dilakukan dalam keadaan tertentu sahaja

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Kebanyakan kanak-kanak boleh pulang ke rumah selepas diperiksa, terutama jika sawan singkat dan anak sudah sedar semula seperti biasa. Doktor akan menerangkan tanda bahaya yang perlu diperhatikan dan bila perlu kembali ke hospital. Jika anak masih kecil, sawan berpanjangan, atau ada tanda jangkitan serius, doktor mungkin menyarankan anak diperhatikan di hospital untuk seketika.

Rawatan

Tujuan utama rawatan ialah memastikan anak selamat semasa sawan, melegakan ketidakselesaannya akibat demam, dan merawat punca jangkitan. Kebanyakan kanak-kanak tidak memerlukan ubat jangka panjang untuk sawan demam.

Penjagaan diri di rumah

• Semasa sawan, letakkan anak di tempat yang selamat — di lantai atau katil yang luas, jauh daripada perabot keras, bantal, atau air
• Longgarkan pakaian anak dan jauhkan objek tajam
• Jangan masukkan apa-apa ke dalam mulut anak dan jangan cuba menahan pergerakan badannya
• Lihat jam atau telefon untuk mengira berapa lama sawan berlangsung
• Selepas sawan berhenti, letakkan anak dalam posisi mengiring untuk memastikan saluran pernafasannya terbuka
• Pastikan anak mendapat banyak cecair seperti air, susu, atau sup selepas sedar
• Beri ubat penurun demam mengikut nasihat doktor atau ahli farmasi, dan ikut arahan pada label
• Pastikan anak berehat dan tidak terlalu panas — pakaian nipis dan bilik yang selesa boleh membantu

Rawatan perubatan

Doktor akan merawat punca demam, contohnya jangkitan bakteria jika ada. Ubat penurun demam boleh digunakan untuk keselesaan anak, tetapi ubat ini tidak menghalang sawan daripada berlaku. Ubat pencegahan sawan jangka panjang jarang diberikan, dan hanya dalam kes khas selepas penilaian doktor pakar. Jika sawan berpanjangan di hospital, pasukan perubatan akan memberikan rawatan untuk menghentikannya dengan selamat.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan tidak berkaitan dengan rawatan sawan demam.

Hidup dengan keadaan ini

Selepas episod pertama, adalah berguna untuk ibu bapa dan penjaga belajar apa yang perlu dilakukan jika sawan berlaku lagi. Beritahu juga pengasuh, guru taska, atau ahli keluarga yang lain supaya mereka tahu cara menjaga anak dengan selamat. Simpan nombor kecemasan yang tersenarai di laman ini di telefon anda.

Tip gaya hidup

• Pastikan anak cukup rehat dan tidak terdedah kepada panas berlebihan
• Pantau suhu anak apabila dia demam dan beri cecair dengan kerap
• Catat tarikh dan ciri-ciri sawan (berapa lama, bagaimana badan bergerak) untuk dibincangkan dengan doktor
• Pastikan anak menghadiri temu janji susulan dan imunisasi mengikut jadual
• Elakkan mandi air sejuk atau mengelap dengan alkohol untuk menurunkan demam — ini tidak selamat

Diet dan senaman

Tiada diet khas diperlukan untuk sawan demam. Semasa demam, pastikan anak minum cecair dengan cukup dan makan mengikut selera — jangan paksa. Selepas pulih, anak boleh kembali bermain dan bergerak seperti biasa. Aktiviti fizikal yang selamat dan rehat yang cukup membantu pemulihan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Sangat normal untuk berasa takut, bersalah, atau cemas selepas melihat anak mengalami sawan. Sesetengah ibu bapa berasa sukar tidur atau sentiasa berjaga-jaga. Perasaan ini biasanya berkurang dengan masa dan maklumat yang betul. Jika rasa cemas berpanjangan sehingga mengganggu kehidupan harian anda, sila dapatkan sokongan daripada doktor atau perkhidmatan kesihatan mental. Jika anda berasa sangat tertekan atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan kecemasan dengan segera melalui perkhidmatan kecemasan tempatan.

Pencegahan

Sawan demam tidak boleh dihalang sepenuhnya kerana ia berkaitan dengan cara otak kanak-kanak bertindak balas terhadap demam. Namun, anda boleh mengurangkan risiko dengan memantau demam anak lebih awal, memberi cecair yang cukup, dan mendapatkan rawatan awal untuk jangkitan. Ubat penurun demam tidak terbukti menghalang sawan demam daripada berlaku.

Vaksin

Ikut jadual imunisasi yang disyorkan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM). Imunisasi melindungi anak daripada jangkitan serius yang boleh menyebabkan demam tinggi, dan ini secara tidak langsung menyokong kesihatan anak secara keseluruhan. Bincangkan jadual imunisasi anak dengan doktor atau jururawat di klinik kesihatan.

Program saringan

Tiada ujian saringan khas untuk sawan demam. Pemeriksaan rutin dan pemantauan perkembangan anak semasa lawatan klinik adalah memadai.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kebanyakan sawan demam berhenti sendiri dan tidak menyebabkan komplikasi
• Risiko kecil sawan berpanjangan (lebih 5 minit) yang perlu rawatan kecemasan segera
• Sebahagian kanak-kanak mungkin mengalami sawan demam berulang, terutamanya dalam tahun pertama selepas episod pertama
• Peningkatan kecil risiko epilepsi pada kemudian hari, terutamanya jika ada faktor risiko lain atau sawan berpanjangan
• Kecederaan ringan jika anak terjatuh semasa sawan — ini boleh dikurangkan dengan memastikan tempat yang selamat

Pandangan jangka panjang

Berita baiknya, majoriti kanak-kanak yang mengalami sawan demam membesar dengan normal tanpa masalah kesihatan jangka panjang. Kebanyakan mereka tidak lagi mengalami sawan selepas umur 5 atau 6 tahun. Dengan pengetahuan yang betul dan sokongan doktor, ibu bapa boleh menguruskan keadaan ini dengan lebih tenang.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.