Makanan Ubah Suai Genetik (GM)

Gambaran keseluruhan

Makanan ubah suai genetik (GM) ialah makanan yang berasal daripada tumbuhan atau haiwan yang bahan genetiknya (gen — 'arahan' di dalam sel yang menentukan sifat sesuatu hidupan) telah diubah oleh manusia menggunakan teknologi biologi. Perubahan ini dibuat untuk memberi sifat tertentu, contohnya tahan serangga perosak, tahan racun rumpai, lebih lama segar, atau lebih kaya nutrien. Makanan GM yang dijual kepada orang ramai di banyak negara telah melalui penilaian keselamatan oleh pihak berkuasa sebelum dibenarkan berada di pasaran. Jika anda mengambil makanan GM, ia tetap dicerna seperti makanan biasa — gen dan protein di dalamnya akan dipecahkan oleh sistem pencernaan.

Ya, ia agak biasa. Di banyak negara, bahan GM digunakan dalam makanan diproses setiap hari, terutamanya yang mengandungi soya atau jagung. Di Malaysia, kebanyakan bahan mentah ini diimport, jadi anda mungkin sudah mengambilnya tanpa sedar. Sebilangan negara mewajibkan label pada produk yang mengandungi bahan GM supaya pengguna boleh membuat pilihan.

Semua orang yang makan makanan diproses boleh terdedah kepada bahan GM. Tiada kumpulan khusus yang 'berisiko' hanya kerana makanan itu GM. Namun, sesiapa yang mempunyai alahan makanan, kanak-kanak kecil, ibu hamil dan individu dengan sistem imun yang lemah digalakkan lebih berhati-hati membaca label dan mengenal pasti bahan dalam makanan mereka.

Gejala

Gejala biasa

• Makanan GM yang telah diluluskan keselamatannya tidak mempunyai simptom khusus. Jika anda mengalami simptom selepas makan, ia biasanya berkaitan dengan alahan makanan atau keracunan makanan, bukan kerana makanan itu GM.
• Simptom alahan makanan yang ringan: gatal pada mulut atau kulit, ruam kecil, bengkak ringan pada bibir, atau rasa tidak selesa pada perut.
• Simptom tidak selesa pada perut seperti muntah, cirit-birit atau sakit perut selepas makan.
• Sesetengah orang juga melaporkan rasa risau atau curiga terhadap makanan GM, yang boleh membuatkan mereka berasa tidak tenang semasa makan.

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak mungkin mengalami ruam, gatal atau bengkak di sekeliling mulut selepas makan makanan baharu.
• Kanak-kanak kecil lebih mudah mengalami cirit-birit atau muntah jika makanan tidak dicerna dengan baik.
• Kanak-kanak yang mempunyai alahan makanan sedia ada perlu dipantau dengan lebih rapat apabila mencuba makanan baharu, termasuk makanan yang mengandungi bahan import.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Warga emas dengan alahan makanan atau penyakit kronik mungkin mengalami tindak balas yang lebih kuat.
• Simptom seperti loya, cirit-birit atau kurang selera makan lebih mudah menyebabkan dehidrasi pada warga emas.
• Warga emas yang mengambil banyak ubat perlu berhati-hati jika mengalami cirit-birit berpanjangan, kerana ia boleh mengganggu penyerapan ubat.

Punca

Punca utama

• Kejuruteraan genetik: saintis memindahkan satu atau beberapa gen daripada satu hidupan ke hidupan lain untuk memberi sifat baharu, contohnya tahan kepada serangga perosak.
• Tujuan pertanian: menghasilkan tanaman yang lebih tahan cuaca, lebih cepat tumbuh, atau kurang memerlukan racun perosak.
• Tujuan pemakanan: menambah kandungan vitamin atau nutrien tertentu dalam sesuatu tanaman.
• Tujuan pemprosesan makanan: menjadikan bahan lebih tahan lama atau lebih mudah diproses oleh industri.
• Sebab utama orang mengalami simptom selepas makan bukanlah kerana makanan itu GM, tetapi kerana alahan makanan, keracunan makanan, atau intoleransi kepada bahan tertentu.

Faktor risiko

• Mempunyai alahan makanan yang diketahui, terutamanya kepada soya, jagung, kacang atau makanan laut.
• Mempunyai sejarah ekzema, asma atau alahan bermusim.
• Usia sangat muda (kanak-kanak kecil) atau usia lanjut dengan sistem imun yang lebih lemah.
• Mengambil makanan yang tidak dimasak dengan betul atau disimpan dalam keadaan tidak bersih.
• Mengalami tekanan atau kebimbangan berkaitan pilihan makanan, yang boleh menjejaskan selera dan penghadaman.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda atau anak anda mengalami bengkak pada muka, bibir atau tekak selepas makan — ini kecemasan, hubungi perkhidmatan kecemasan dengan segera.
• Sesak nafas, pening teruk atau rasa hendak pengsan selepas makan.
• Cirit-birit atau muntah berterusan yang menyebabkan tanda dehidrasi.

Buat temujanji rutin jika:

• Anda mengalami ruam atau gatal ringan berulang kali selepas makan jenis makanan tertentu.
• Anda bimbang tentang pilihan makanan, label atau keselamatan makanan untuk diri sendiri atau keluarga.
• Anda ingin nasihat tentang diet seimbang, terutamanya jika anda atau anak anda mempunyai alahan makanan.

Diagnosis

Tiada ujian perubatan untuk 'mengesan' sama ada seseorang telah makan makanan GM, dan tiada penyakit yang perlu didiagnosis hanya kerana makanan itu GM. Yang lebih penting: jika anda mengalami tindak balas selepas makan, doktor akan bertanya tentang apa yang anda makan, bila simptom bermula dan berapa lama ia berlarutan. Dari situ doktor boleh menilai sama ada ia alahan makanan, keracunan makanan atau punca lain. Dari sudut keselamatan makanan pula, makanan GM dinilai oleh pihak berkuasa seperti Kementerian Kesihatan Malaysia sebelum ia dibenarkan dijual — penilaian ini melihat kepada keselamatan, kandungan nutrien dan potensi alahan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Sejarah pemakanan dan diari makanan — anda diminta mencatat apa yang dimakan dan bila simptom muncul.
• Ujian alahan kulit (skin prick test) jika doktor mengesyaki alahan makanan tertentu.
• Ujian darah untuk antibodi alahan (IgE spesifik) bagi mengenal pasti pencetus.
• Diet ujian (elimination diet) — mengeluarkan sesuatu bahan buat sementara waktu untuk melihat sama ada simptom reda.
• Pemeriksaan fizikal dan, jika perlu, ujian najis atau darah untuk menolak jangkitan atau punca lain.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Kebanyakan orang tidak memerlukan sebarang ujian. Jika anda berjumpa doktor kerana simptom selepas makan, lawatan biasanya ringkas dan tidak menyakitkan — doktor akan berbual, memeriksa anda dan mungkin mencadangkan ujian alahan yang mudah. Anda tidak perlu berpuasa atau membuat persiapan khas melainkan dimaklumkan.

Rawatan

Makanan GM sendiri tidak memerlukan rawatan. Yang dirawat ialah simptom atau keadaan yang timbul selepas makan, seperti alahan makanan atau keracunan makanan. Rawatan bergantung kepada jenis dan keparahan simptom, dan kebanyakannya bersifat sokongan — rehat, minum air yang cukup, dan mengelakkan pencetus.

Penjagaan diri di rumah

• Baca label bahan pada bungkusan makanan dan kenal pasti bahan yang anda alah kepadanya.
• Ambil diet seimbang dengan pelbagai sayur, buah, bijirin, protein dan air yang cukup.
• Basuh sayur dan buah dengan air bersih, dan masak makanan dengan betul.
• Simpan diari makanan ringkas jika anda sering mengalami simptom selepas makan — ia sangat membantu doktor.
• Minum air yang cukup jika anda mengalami cirit-birit atau muntah ringan, dan elakkan makanan berat buat sementara waktu.
• Jika anda mempunyai alahan makanan yang diketahui, sentiasa beritahu orang di sekeliling dan bawa maklumat alahan anda bersama.

Rawatan perubatan

Jika simptom disebabkan alahan, doktor boleh mencadangkan ubat anti-alahan atau krim untuk ruam, bergantung kepada keadaan anda. Reaksi alahan yang teruk memerlukan rawatan segera di hospital. Jika simptom disebabkan keracunan makanan, rawatan utama ialah cecair dan rehat, dan dalam kes tertentu doktor mungkin memberikan rawatan tambahan. Doktor anda akan memilih pendekatan yang paling sesuai untuk anda — jangan mengambil ubat sendiri tanpa nasihat, terutamanya jika anda mempunyai penyakit lain atau sedang mengambil ubat lain.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan biasanya tidak berkaitan dengan topik makanan GM. Ia hanya relevan jika terdapat keadaan perubatan lain yang memerlukan pembedahan, dan perkara ini akan dibincangkan oleh doktor anda jika perlu.

Hidup dengan keadaan ini

Menjalani kehidupan harian dengan makanan GM tidak memerlukan apa-apa yang istimewa. Pilih makanan berdasarkan kesihatan keseluruhan anda: banyak sayur dan buah, bijirin penuh, protein yang mencukupi dan kurang makanan tinggi gula, garam dan minyak. Jika anda mengambil makanan diproses, biasakan diri membaca label — bukan kerana takut, tetapi supaya anda tahu apa yang anda makan.

Tip gaya hidup

• Rancang menu mingguan supaya lebih mudah makan seimbang dan kurang bergantung kepada makanan diproses.
• Beli daripada penjual dan kedai yang dipercayai, dan pastikan makanan segar disimpan dengan betul.
• Masak di rumah lebih kerap — anda lebih tahu bahan yang digunakan.
• Kekal aktif dengan berjalan, berbasikal atau bersenam ringan sekurang-kurangnya beberapa kali seminggu.
• Dapatkan tidur yang cukup; tubuh yang berehat baik lebih tahan kepada jangkitan dan lebih tenang.
• Berbincang dengan ahli keluarga tentang alahan makanan supaya semua orang tahu apa yang perlu dielakkan.

Diet dan senaman

Tiada diet khas yang diperlukan hanya kerana makanan GM wujud. Amalkan corak pemakanan seimbang seperti yang disarankan dalam garis panduan pemakanan Kementerian Kesihatan Malaysia: banyak sayur dan buah, bijirin penuh, protein sederhana, kurang gula dan garam, serta air yang cukup. Bersenam secara sederhana, contohnya berjalan pantas 30 minit sehari, membantu penghadaman, kesihatan jantung dan mood. Jika anda mempunyai alahan makanan, elakkan pencetus dan pastikan anda tahu cara mendapatkan bantuan jika tindak balas berlaku.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Sesetengah orang berasa risau atau curiga tentang makanan GM, dan kebimbangan ini boleh membuatkan waktu makan terasa menekan. Perasaan ini normal. Cuba dapatkan maklumat daripada sumber yang dipercayai, seperti Kementerian Kesihatan Malaysia atau doktor anda, dan elakkan membaca khabar angin yang mengerikan di media sosial. Jika rasa risau mengganggu tidur, selera makan atau kehidupan harian anda, berbincanglah dengan doktor atau kaunselor. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri atau berasa sangat tertekan, dapatkan bantuan segera daripada perkhidmatan kesihatan mental atau talian sokongan krisis di kawasan anda.

Pencegahan

Topik ini bukanlah sejenis penyakit yang boleh dicegah, jadi tidak ada 'pencegahan' dalam erti kata perubatan. Yang boleh anda lakukan ialah membuat pilihan termaklum: baca label, pilih sumber makanan yang dipercayai, dan amalkan kebersihan makanan. Jika anda mempunyai alahan makanan, langkah pencegahan yang paling penting ialah mengelakkan bahan pencetus dan mengetahui tanda tindak balas teruk supaya anda boleh bertindak pantas.

Program saringan

Tiada ujian saringan kesihatan yang disyorkan khas berkaitan makanan GM. Saringan hanya relevan jika anda mempunyai simptom yang berulang selepas makan, atau jika anda mempunyai alahan makanan yang diketahui — dalam kes itu doktor boleh menilai dan mencadangkan ujian yang sesuai.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Makanan GM yang telah diluluskan tidak mempunyai 'komplikasi' jika tidak dirawat, kerana ia bukan penyakit.
• Komplikasi hanya timbul jika berlaku alahan makanan yang tidak dikenali atau tidak dirawat — contohnya tindak balas alahan yang teruk yang memerlukan bantuan kecemasan.
• Keracunan makanan akibat penyimpanan atau pemasakan yang salah boleh menyebabkan dehidrasi, terutamanya pada kanak-kanak dan warga emas.
• Kebimbangan berterusan tentang makanan boleh menjejaskan pemakanan seimbang jika seseorang mula mengelakkan terlalu banyak jenis makanan.

Pandangan jangka panjang

Pandangan keseluruhan adalah baik. Bagi majoriti orang, makanan GM yang diluluskan tidak menimbulkan masalah kesihatan, dan penilaian keselamatan oleh pihak berkuasa dijalankan sebelum produk dibenarkan dijual. Jika anda mempunyai alahan makanan, keadaan ini boleh diurus dengan baik apabila pencetus dikenali dan langkah berjaga-jaga diambil. Teruskan berbincang dengan doktor anda jika ada kebimbangan — anda tidak keseorangan, dan bantuan sentiasa ada.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.