Meningitis Kulat

Gambaran keseluruhan

Meningitis kulat ialah keradangan pada selaput nipis yang membaluti otak dan saraf tunjang (dipanggil 'meningen'), yang disebabkan oleh jangkitan kulat. Ia berbeza daripada meningitis yang disebabkan oleh virus atau bakteria, dan ia jarang berlaku. Kulat biasanya masuk ke dalam badan apabila kita menghirup spora kulat daripada persekitaran, dan kadangkala ia boleh merebak ke otak melalui aliran darah. Walaupun jarang, keadaan ini boleh menjadi serius dan memerlukan rawatan perubatan segera.

Tidak. Meningitis kulat jarang berlaku di Malaysia mahupun di seluruh dunia. Kebanyakan kes berlaku pada orang yang mempunyai masalah sistem imun atau keadaan kesihatan lain yang melemahkan pertahanan badan.

Sesiapa sahaja boleh terdedah, tetapi risiko lebih tinggi bagi orang yang sistem imunnya lemah — contohnya penghidap HIV, pesakit kanser yang menjalani kemoterapi, penerima pemindahan organ, orang yang mengambil steroid untuk jangka panjang, dan penghidap diabetes yang tidak terkawal. Orang tua juga mungkin lebih mudah terjejas.

Gejala

Gejala biasa

• Demam
• Sakit kepala yang berterusan dan semakin teruk
• Leher terasa kaku atau sukar membongkokkan kepala ke depan
• Loya dan muntah
• Mata terasa sensitif pada cahaya terang
• Rasa letih dan lemah yang melampau
• Keliru, sukar fokus atau perubahan tingkah laku
• Pening atau rasa tidak stabil

Gejala pada kanak-kanak

• Sangat mudah meradang dan menangis tanpa henti
• Sukar ditenangkan walaupun didukung atau dipeluk
• Kurang menyusu atau tidak mahu makan
• Mengantuk berlebihan atau sukar dikejutkan
• Bahagian lembut di atas kepala bayi terasa membonjol
• Muntah berulang atau sawan

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Keliru atau tiba-tiba lupa hal biasa
• Mengantuk yang luar biasa atau sukar dibangunkan
• Demam mungkin tidak tinggi atau langsung tiada
• Sakit kepala kurang dirasai, tetapi perubahan tingkah laku lebih jelas
• Rasa lemah atau tidak stabil ketika berjalan

Punca

Punca utama

• Menghirup spora kulat daripada persekitaran — contohnya tanah, habuk binaan, najis burung, kayu reput atau kawasan gua.
• Kulat yang sudah ada di dalam badan boleh merebak ke otak apabila sistem imun menjadi lemah.
• Dalam kes yang sangat jarang, ia boleh berkaitan dengan prosedur perubatan atau alat perubatan yang dimasukkan ke dalam badan.

Faktor risiko

• Sistem imun lemah — contohnya HIV, kemoterapi, pemindahan organ, atau penggunaan steroid jangka panjang
• Diabetes yang tidak terkawal
• Bekerja atau tinggal di kawasan berhabuk tanah atau banyak najis burung, seperti tapak pembinaan, ladang atau gua
• Umur lanjut
• Penggunaan dadah secara suntikan

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Demam yang berterusan bersama sakit kepala yang tidak hilang
• Leher terasa kaku atau sukar menggerakkan kepala
• Muntah berulang kali
• Keliru, mengantuk luar biasa, atau perubahan tingkah laku
• Sawan, walaupun sekali

Buat temujanji rutin jika:

• Sakit kepala berulang yang berterusan lebih daripada beberapa hari
• Demam yang berulang tanpa sebab jelas
• Rasa letih melampau yang tidak pulih dengan rehat
• Jika anda mempunyai sistem imun yang lemah dan mengalami demam atau sakit kepala yang tidak biasa, berjumpa doktor lebih awal

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala, sejarah kesihatan dan pendedahan anda kepada persekitaran berisiko, kemudian melakukan pemeriksaan fizikal. Ujian utama ialah pungsi lumbar, iaitu pengambilan sedikit cecair dari tulang belakang untuk diperiksa di makmal. Ujian ini membantu doktor mengetahui sama ada keradangan itu disebabkan oleh kulat, bakteria atau virus.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah
• Pungsi lumbar — sampel cecair tulang belakang diambil menggunakan jarum halus di bahagian belakang, dengan bius tempatan
• Pemeriksaan makmal ke atas cecair tulang belakang untuk mengesan kulat
• Imbasan CT atau MRI otak
• Ujian lain untuk menilai keadaan sistem imun anda

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin dimasukkan ke hospital untuk pemeriksaan dan pemantauan. Keputusan ujian cecair tulang belakang boleh mengambil masa beberapa hari kerana kulat memerlukan masa untuk tumbuh di makmal. Dalam sesetengah kes, doktor mungkin memulakan rawatan sebelum semua keputusan lengkap, bergantung kepada keadaan anda.

Rawatan

Meningitis kulat dirawat di hospital dengan ubat antikulat. Rawatan biasanya dimulakan secepat mungkin kerana masa amat penting. Doktor anda akan memilih pendekatan rawatan berdasarkan jenis kulat, keterukan gejala dan keadaan kesihatan anda secara keseluruhan.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat yang cukup semasa dan selepas rawatan
• Minum air dengan cukup
• Ambil ubat mengikut arahan doktor dan habiskan kursus rawatan
• Hadiri semua temujanji susulan
• Catat sebarang gejala baru atau kesan sampingan dan maklumkan kepada doktor
• Elakkan mengambil ubat tambahan tanpa nasihat doktor atau ahli farmasi

Rawatan perubatan

Rawatan utama ialah ubat antikulat, yang biasanya diberi melalui saluran darah (drip) semasa di hospital. Tempoh rawatan boleh berpanjangan — berminggu-minggu hingga berbulan-bulan — bergantung kepada jenis kulat, keterukan jangkitan dan keadaan imun anda. Doktor juga akan merawat punca asas, seperti mengawal diabetes atau menyesuaikan ubat imun. Ubat sokongan mungkin diberi untuk mengurangkan sakit kepala, loya atau mencegah sawan. Semua keputusan tentang rawatan akan dibuat bersama doktor anda.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Kadangkala pembedahan atau prosedur kecil diperlukan — contohnya jika cecair terkumpul di dalam otak (dipanggil hidrosefalus) dan perlu dialirkan melalui tiub halus, atau jika terdapat kantung jangkitan di dalam otak yang perlu dibuang. Doktor akan berbincang dengan anda jika langkah ini diperlukan.

Hidup dengan keadaan ini

Pemulihan daripada meningitis kulat boleh mengambil masa. Rasa letih, sakit kepala atau sukar fokus adalah biasa semasa proses pemulihan. Kembali bekerja atau menjalani aktiviti harian sebaiknya dilakukan secara beransur-ansur, mengikut rentak badan anda. Beritahu doktor jika ada gejala yang berterusan atau bertambah teruk.

Tip gaya hidup

• Tidur yang cukup dan berkualiti
• Tambah aktiviti fizikal secara beransur-ansur, bermula dengan yang ringan
• Elakkan alkohol dan merokok
• Jaga kebersihan diri dan persekitaran
• Teruskan rawatan untuk keadaan asas seperti HIV atau diabetes jika ada
• Berhati-hati di kawasan berhabuk tebal, terutama jika sistem imun anda lemah

Diet dan senaman

Makan makanan yang seimbang dan pelbagai untuk menyokong pemulihan dan daya tahan badan. Minum air dengan cukup. Mulakan senaman ringan seperti berjalan perlahan apabila anda sudah berasa lebih bertenaga, dan tingkatkan secara beransur-ansur. Tanya doktor anda bila masa yang sesuai untuk memulakan senaman selepas rawatan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menghadapi penyakit serius dan pemulihan yang panjang boleh membuatkan sesiapa rasa cemas, sedih, marah atau takut. Perasaan ini normal dan tidak perlu dipendam. Beritahu doktor atau anggota keluarga jika anda rasa tertekan — bantuan profesional tersedia. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri atau orang lain, dapatkan bantuan kecemasan dengan segera melalui perkhidmatan kecemasan atau talian krisis kesihatan mental tempatan yang tersenarai di laman ini.

Pencegahan

Meningitis kulat tidak dapat dicegah sepenuhnya, tetapi anda boleh mengurangkan risiko. Jaga kesihatan sistem imun dengan tidur yang cukup, pemakanan seimbang dan rawatan yang betul untuk sebarang penyakit asas. Jika sistem imun anda lemah, elakkan kawasan berhabuk tanah atau najis burung yang tebal, dan pakai topeng pelindung jika anda terpaksa berada di kawasan sedemikian.

Vaksin

Tiada vaksin khusus untuk meningitis kulat. Namun, pastikan vaksin rutin anda lengkap mengikut jadual imunisasi yang disyorkan Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) — ini membantu melindungi kesihatan anda secara keseluruhan daripada jangkitan lain. Tanya doktor atau ahli farmasi jika anda tidak pasti status vaksin anda.

Program saringan

Tiada ujian saringan rutin untuk meningitis kulat. Bagi orang yang sistem imunnya lemah, pemeriksaan kesihatan berkala mengikut nasihat doktor adalah penting supaya sebarang masalah dapat dikesan lebih awal.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Keradangan dan bengkak otak yang boleh menyebabkan kerosakan kekal
• Sawan berulang
• Cecair terkumpul di dalam otak (hidrosefalus)
• Gangguan pendengaran atau penglihatan
• Masalah ingatan, tumpuan atau pembelajaran
• Koma dan kematian

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan awal dan sokongan perubatan yang baik, ramai pesakit pulih. Pemulihan boleh mengambil masa berbulan-bulan, dan sesetengah orang mungkin mengalami kesan jangka panjang yang memerlukan pemulihan serta sokongan berterusan. Setiap orang berbeza, dan pasukan perubatan anda paling sesuai menilai keadaan serta memberi panduan untuk langkah seterusnya.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.