Ujian Genetik untuk Risiko Kanser

Gambaran keseluruhan

Ujian genetik untuk risiko kanser ialah ujian yang melihat gen anda untuk mengetahui sama ada anda mempunyai perubahan warisan yang boleh meningkatkan peluang anda mendapat jenis kanser tertentu. Ia bukan ujian untuk mendiagnosis kanser, dan keputusan positif tidak bermakna anda pasti akan mendapat kanser.

Ujian genetik semakin biasa, tetapi perubahan gen warisan yang meningkatkan risiko kanser secara jelas adalah jarang dalam populasi umum.

Ia mungkin ditawarkan kepada orang yang mempunyai sejarah keluarga kuat kanser, kanser pada usia muda, beberapa kanser dalam satu keluarga, atau keturunan tertentu. Ia juga boleh dipertimbangkan untuk sesetengah pesakit kanser bagi membantu rawatan.

Gejala

Gejala biasa

• Ujian genetik sendiri tidak menyebabkan sebarang gejala.
• Risiko kanser yang diwarisi juga tidak mempunyai gejala sehingga kanser mungkin berkembang.
• Gejala, jika ada, bergantung kepada jenis kanser dan lokasi.

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak jarang menjalani ujian ini; ia biasanya hanya dilakukan jika ada sindrom genetik yang kuat dalam keluarga dan selepas perbincangan dengan doktor.
• Tiada gejala khusus pada kanak-kanak kerana ujian ini menilai risiko, bukan penyakit semasa.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Orang dewasa lebih tua boleh menjalani ujian jika ada sejarah keluarga yang membimbangkan; keputusan perlu ditafsir dengan teliti kerana risiko kanser umum juga meningkat dengan usia.
• Tiada gejala khusus daripada ujian ini.

Punca

Punca utama

• Perubahan (mutasi) warisan dalam gen tertentu boleh meningkatkan risiko kanser. Perubahan ini boleh diwarisi daripada ibu atau bapa.
• Sesetengah sindrom genetik, seperti sindrom kanser payudara dan ovari warisan, melibatkan beberapa gen.
• Kebanyakan kanser berlaku kerana perubahan gen yang berlaku semasa hayat (bukan diwarisi) dan faktor persekitaran.

Faktor risiko

• Sejarah keluarga yang kuat: beberapa saudara dengan kanser yang sama, terutamanya pada usia muda.
• Kanser pada usia muda (contohnya sebelum 50 tahun) dalam keluarga.
• Beberapa kanser dalam satu individu atau satu keluarga.
• Keturunan atau kumpulan etnik tertentu yang mempunyai kadar mutasi gen warisan yang lebih tinggi.
• Keinginan peribadi untuk mengetahui risiko selepas perbincangan dengan doktor.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mempunyai gejala yang mungkin tanda kanser seperti benjolan baru, pendarahan luar biasa, penurunan berat badan tanpa sebab, atau batuk berterusan, jumpa doktor dengan segera.
• Jika anda mengalami gejala kecemasan, hubungi nombor kecemasan yang tersenarai di laman web ini atau perkhidmatan kecemasan tempatan.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda mempunyai sejarah keluarga kanser yang membimbangkan dan ingin berbincang tentang ujian genetik.
• Jika anda ingin mengetahui sama ada ujian genetik sesuai untuk anda.
• Jika anda sudah menjalani ujian dan perlu bantuan memahami keputusan.

Diagnosis

Ujian genetik untuk risiko kanser biasanya bermula dengan perbualan dengan doktor atau kaunselor genetik. Mereka akan menyemak sejarah keluarga anda, menerangkan pilihan ujian, dan membantu anda memahami kebaikan dan keburukan. Jika anda bersetuju, sampel darah atau air liur akan diambil dan dihantar ke makmal. Keputusan kemudiannya ditafsirkan bersama anda.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Semakan sejarah keluarga dan perbincangan risiko
• Kaunseling genetik sebelum dan selepas ujian
• Ujian darah atau air liur untuk menganalisis gen tertentu
• Dalam sesetengah kes, ujian pada tisu kanser untuk membantu memilih ujian genetik yang sesuai

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Keputusan boleh mengambil masa beberapa minggu. Keputusan positif bermaksud anda mempunyai perubahan gen yang meningkatkan risiko, bukan diagnosis kanser. Keputusan negatif tidak bermakna risiko kanser anda sifar. Sesetengah keputusan tidak jelas dan mungkin memerlukan perbincangan lanjut. Privasi dan insurans boleh dibincangkan dengan kaunselor.

Rawatan

Tiada ubat untuk membaiki gen warisan yang meningkatkan risiko kanser. Rawatan tertumpu kepada mengurangkan risiko dan mengesan kanser lebih awal. Pilihan bergantung kepada jenis gen, sejarah keluarga, usia, dan keutamaan anda.

Penjagaan diri di rumah

• Hadiri temu janji susulan dan ujian saringan yang disyorkan doktor.
• Kekalkan gaya hidup sihat: tidak merokok, hadkan alkohol, makan seimbang, dan bersenam secara tetap.
• Bincang dengan keluarga tentang sejarah kesihatan dan keputusan ujian anda jika anda selesa.
• Dapatkan sokongan emosi jika keputusan ujian membuat anda cemas.

Rawatan perubatan

Doktor mungkin mencadangkan pemantauan lebih kerap dengan ujian pengimejan atau pemeriksaan, ubat-ubatan tertentu untuk mengurangkan risiko dalam sesetengah kes, atau pilihan pembedahan pencegahan. Setiap pilihan mempunyai kebaikan dan keburukan; bincangkan dengan pasukan penjagaan kesihatan anda.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan pencegahan, seperti membuang tisu payudara atau ovari, boleh dipertimbangkan untuk sesetengah orang dengan gen risiko tinggi. Ini adalah keputusan besar dan perlu dibincangkan secara mendalam dengan doktor dan kaunselor genetik.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan pengetahuan tentang risiko kanser yang lebih tinggi boleh mencabar. Anda mungkin perlu menjalani saringan lebih kerap dan membuat keputusan tentang pencegahan. Rancang temu janji dan minta sokongan keluarga atau kawan.

Tip gaya hidup

• Tidak merokok dan elakkan asap rokok.
• Hadkan pengambilan alkohol.
• Makan makanan seimbang dengan banyak buah-buahan dan sayur-sayuran.
• Bersenam secara tetap mengikut kemampuan.
• Tidur cukup dan uruskan stres.

Diet dan senaman

Tiada diet ajaib yang menghapuskan risiko genetik. Namun, pemakanan sihat dan senaman tetap menyokong kesihatan keseluruhan dan boleh mengurangkan risiko beberapa kanser. Ikut saranan doktor tentang saringan dan gaya hidup.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Berita tentang risiko genetik boleh menyebabkan kebimbangan, sedih, atau rasa bersalah. Ini normal. Bercakap dengan kaunselor, doktor, atau kumpulan sokongan boleh membantu. Jika anda berasa sangat tertekan atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan segera daripada perkhidmatan kesihatan mental tempatan atau talian sokongan yang disenaraikan di laman web ini.

Pencegahan

Anda tidak boleh mengubah gen yang diwarisi, tetapi anda boleh mengurangkan risiko kanser melalui saringan awal, gaya hidup sihat, dan dalam sesetengah kes, pembedahan pencegahan atau ubat-ubatan tertentu. Bincangkan pilihan dengan doktor.

Vaksin

Sesetengah vaksin, seperti vaksin HPV, boleh mengurangkan risiko kanser serviks dan beberapa kanser lain. Tanya doktor sama ada ia sesuai untuk anda atau anak anda.

Program saringan

Saringan kanser mengikut jadual yang disyorkan Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) adalah penting, terutamanya jika anda mempunyai risiko lebih tinggi. Contohnya mamogram, ujian pap smear atau HPV, kolonoskopi, dan lain-lain mengikut umur dan risiko. Doktor akan menyesuaikan saringan dengan keadaan anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jika risiko genetik tidak dipantau, kanser mungkin dikesan lewat apabila lebih sukar dirawat.
• Kebimbangan yang tidak diurus boleh menjejaskan kesihatan mental dan hubungan.
• Keputusan tentang pencegahan yang tidak dibincangkan boleh menyebabkan penyesalan atau kekeliruan.

Pandangan jangka panjang

Dengan pemantauan dan sokongan yang betul, kebanyakan orang boleh menguruskan risiko dengan baik. Ujian genetik boleh memberi kuasa kepada anda dan keluarga untuk membuat keputusan penjagaan kesihatan yang lebih termaklum. Bincang dengan doktor untuk pelan yang sesuai.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.