Hantavirus: Jangkitan yang Dibawa oleh Tikus

Gambaran keseluruhan

Hantavirus ialah sejenis virus yang biasanya hidup dalam tikus dan haiwan pengerat lain. Ia tidak merebak melalui udara biasa antara manusia, tetapi boleh masuk ke dalam badan manusia apabila seseorang menyedut habuk yang bercampur dengan air kencing, najis atau air liur tikus. Jangkitan ini boleh bermula seperti demam selesema biasa, tetapi dalam sesetengah kes ia boleh menjadi serius apabila menyerang paru-paru atau buah pinggang.

Ia jarang berlaku. Di Malaysia, kes hantavirus jarang dilaporkan berbanding penyakit bawaan makanan atau denggi. Namun begitu, ia masih boleh berlaku, terutamanya di kawasan yang banyak tikus.

Sesiapa sahaja boleh dijangkiti, tetapi risiko lebih tinggi kepada mereka yang bekerja atau tinggal berhampiran tikus, seperti pekerja ladang dan kebun, pekerja gudang, pekerja pembersihan, mereka yang tinggal di rumah lama atau bangunan terbiar, serta orang yang berkhemah atau melakukan aktiviti luar di kawasan yang banyak tikus.

Gejala

Gejala biasa

• Demam
• Sakit otot, terutamanya di paha, pinggul dan belakang
• Rasa letih yang teruk
• Sakit kepala dan pening
• Menggigil
• Sakit perut, loya, muntah atau cirit-birit
• Batuk dan sesak nafas yang muncul beberapa hari kemudian

Gejala pada kanak-kanak

• Demam dan rasa lemah yang tidak jelas puncanya
• Kurang selera makan dan muntah
• Sakit perut yang mungkin disalah anggap sebagai masalah perut biasa
• Batuk atau sesak nafas
• Kanak-kanak kecil mungkin hanya kelihatan meragam dan tidak aktif

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Gejala mungkin bermula secara perlahan tetapi boleh menjadi teruk dengan cepat
• Sesak nafas dan cepat letih
• Dehidrasi akibat muntah atau cirit-birit
• Risiko lebih tinggi untuk komplikasi paru-paru dan buah pinggang, terutamanya jika ada penyakit kronik lain

Punca

Punca utama

• Menyedut habuk yang mengandungi air kencing, najis atau air liur tikus yang telah kering
• Menyentuh tikus, najis atau sarang tikus, kemudian menyentuh muka atau mulut tanpa membasuh tangan
• Digigit tikus
• Membersihkan gudang, rumah lama atau kawasan simpanan yang banyak najis tikus tanpa memakai pelindung

Faktor risiko

• Bekerja di ladang, kebun, gudang atau kilang pemprosesan makanan
• Tinggal atau bekerja di bangunan lama yang ada tikus
• Aktiviti berkhemah atau tidur di kawasan terbuka yang banyak tikus
• Bekerja dalam kerja pembersihan dan sanitasi
• Memasuki kawasan tertutup yang lama tidak dibersihkan dan berhabuk

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Demam disertai sakit otot teruk dalam tempoh satu hingga lapan minggu selepas terdedah kepada tikus atau kawasan berhabuk
• Sesak nafas atau batuk yang bertambah teruk
• Tidak dapat minum atau makan akibat muntah dan cirit-birit
• Kencing berkurangan atau badan menjadi bengkak

Buat temujanji rutin jika:

• Anda akan membersihkan kawasan yang banyak najis tikus dan ingin tahu cara melakukannya dengan selamat
• Anda melihat tanda-tanda tikus di rumah atau tempat kerja dan perlukan nasihat kawalan
• Anda pernah digigit tikus walaupun luka kelihatan kecil
• Anda mempunyai soalan tentang risiko jangkitan selepas aktiviti luar

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala anda, di mana anda tinggal atau bekerja, dan sama ada anda pernah terdedah kepada tikus atau kawasan berhabuk. Selepas pemeriksaan fizikal, doktor mungkin menjalankan ujian darah dan imbasan untuk melihat keadaan paru-paru dan buah pinggang.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk mengesan antibodi atau bahan genetik virus
• Kiraan darah lengkap
• Ujian fungsi buah pinggang dan hati
• X-ray dada atau imbasan paru-paru
• Ujian air kencing untuk melihat fungsi buah pinggang

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Keputusan ujian mungkin mengambil masa beberapa hari. Jika doktor mengesyaki jangkitan yang serius, anda mungkin diminta tinggal di hospital untuk pemantauan dan rawatan sokongan sementara menunggu keputusan.

Rawatan

Tiada ubat khas yang boleh membunuh virus ini. Rawatan tertumpu kepada membantu badan pulih sendiri, mengawal gejala dan menyokong organ yang terjejas. Kes ringan boleh dipantau dengan rapi, manakala kes serius perlu rawatan di hospital.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat yang cukup dan minum air dengan kerap untuk mengelakkan dehidrasi
• Pantau suhu badan dan perhatikan jika nafas menjadi semakin sukar
• Basuh tangan dengan sabun selepas menyentuh kawasan yang mungkin tercemar
• Jangan membersihkan najis tikus dengan penyapu kering — lembapkan dahulu dengan air dan bahan pencuci
• Dapatkan bantuan segera jika gejala bertambah teruk

Rawatan perubatan

Doktor biasanya memberikan rawatan sokongan seperti cecair melalui saluran darah, oksigen dan pemantauan rapi. Pesakit yang menghadapi masalah pernafasan mungkin memerlukan bantuan mesin pernafasan di unit rawatan rapi. Bagi kes yang menjejaskan buah pinggang, pemantauan dan rawatan sokongan buah pinggang mungkin diperlukan. Doktor akan memutuskan bentuk rawatan berdasarkan keadaan anda.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan biasanya tidak diperlukan untuk jangkitan ini. Rawatan utama ialah penjagaan sokongan di hospital.

Hidup dengan keadaan ini

Semasa pulih, utamakan rehat dan pemakanan yang baik. Elakkan aktiviti berat sehingga tenaga anda pulih sepenuhnya. Pastikan rumah bebas daripada tikus dan bersihkan kawasan yang pernah tercemar dengan cara yang selamat.

Tip gaya hidup

• Simpan makanan dalam bekas tertutup dan buang sampah dengan betul
• Tutup lubang dan celah yang boleh menjadi laluan tikus
• Basuh tangan dengan sabun selepas berada di luar rumah atau di kawasan berhabuk
• Pakai sarung tangan dan penutup mulut semasa membersihkan kawasan yang tercemar
• Elakkan berkhemah atau tidur berhampiran sarang tikus

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang dan minum air yang cukup untuk membantu badan pulih. Mulakan semula senaman secara perlahan selepas demam reda. Jika anda masih sesak nafas atau cepat letih, berbincang dengan doktor sebelum memulakan senaman berat.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Jangkitan seperti ini boleh menimbulkan rasa cemas, terutamanya jika anda perlu dimasukkan ke hospital atau menunggu keputusan ujian. Perasaan ini normal. Bercakap dengan orang yang dipercayai atau profesional kesihatan boleh membantu. Jika rasa cemas, sedih atau tekanan berterusan sehingga mengganggu kehidupan harian, dapatkan bantuan daripada perkhidmatan kesihatan mental tempatan atau talian bantuan krisis di negara anda.

Pencegahan

Ya, sebahagian besarnya boleh dicegah. Kunci utamanya ialah mengawal tikus di rumah dan tempat kerja serta mengelakkan sentuhan dengan najis, air kencing atau sarang tikus. Bersihkan kawasan yang tercemar dengan cara yang lembap, bukan dengan menyapu kering yang menimbulkan habuk.

Vaksin

Tiada vaksin yang tersedia secara umum di Malaysia untuk mencegah hantavirus. Langkah pencegahan terbaik ialah kawalan tikus dan kebersihan yang baik.

Program saringan

Tiada ujian saringan rutin untuk orang tanpa gejala. Ujian hanya dilakukan apabila ada gejala dan sejarah terdedah kepada tikus.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan paru-paru yang serius sehingga sukar bernafas
• Kegagalan buah pinggang
• Penurunan tekanan darah secara mendadak
• Pendarahan yang tidak normal dalam kes yang teruk

Pandangan jangka panjang

Majoriti pesakit pulih sepenuhnya, terutamanya jika rawatan diberikan awal. Kes yang serius memerlukan penjagaan rapi di hospital, tetapi dengan pemantauan dan rawatan sokongan yang baik, ramai pesakit berjaya pulih. Jika anda mempunyai gejala selepas terdedah kepada tikus, jangan bertangguh untuk berjumpa doktor.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.