Purpura Henoch-Schönlein (HSP)

Gambaran keseluruhan

Purpura Henoch-Schönlein, juga dipanggil vaskulitis IgA, ialah keradangan salur darah kecil. Ia berlaku apabila sistem pertahanan badan menghasilkan sejenis protein yang dipanggil IgA, dan protein ini berkumpul di dinding salur darah kecil. Ini boleh menyebabkan ruam lebam, sakit sendi, sakit perut, dan kadangkala masalah buah pinggang. HSP bukan penyakit berjangkit.

HSP lebih biasa pada kanak-kanak berbanding orang dewasa. Ia bukan penyakit yang sangat jarang, tetapi masih kurang biasa berbanding jangkitan harian seperti selesema.

Kanak-kanak berumur sekitar 3 hingga 10 tahun paling kerap terjejas. Ia juga boleh berlaku pada remaja dan orang dewasa, termasuk orang tua, walaupun lebih jarang.

Gejala

Gejala biasa

• Ruam merah keunguan atau bintik lebam, terutamanya di kaki, punggung, dan kadangkala lengan.
• Ruam tidak hilang apabila ditekan dengan jari atau kaca.
• Sakit atau bengkak sendi, biasanya lutut dan buku lali.
• Sakit perut yang datang dan pergi, kadangkala dengan loya atau muntah.
• Darah dalam air kencing atau air kencing berwarna gelap.
• Demam ringan dan rasa tidak sihat.

Gejala pada kanak-kanak

• Ruam yang menonjol sedikit di punggung dan kaki, kadangkala sukar dilihat pada kulit gelap.
• Sakit perut yang membuat anak menangis, kurang selera makan, atau muntah.
• Sakit dan bengkak sendi yang menyebabkan anak enggan berjalan atau bermain.
• Kadangkala sakit buah zakar pada kanak-kanak lelaki.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Gejala ruam dan sakit sendi masih boleh berlaku, tetapi keterlibatan buah pinggang lebih kerap.
• Sakit perut dan keletihan mungkin lebih ketara.
• Pemantauan tekanan darah dan fungsi buah pinggang perlu lebih rapi.

Punca

Punca utama

• HSP berkait dengan tindak balas sistem imun yang tidak normal selepas sesuatu pencetus, selalunya jangkitan biasa.
• Protein IgA daripada sistem pertahanan badan berkumpul di salur darah kecil dan menyebabkan keradangan.
• Punca tepat mengapa sesetengah orang mendapat HSP masih tidak diketahui sepenuhnya.
• HSP bukan berjangkit, jadi ia tidak merebak daripada seorang kanak-kanak kepada kanak-kanak lain.

Faktor risiko

• Umur kanak-kanak, terutamanya sekitar 3 hingga 10 tahun.
• Jangkitan saluran pernafasan atau jangkitan lain baru-baru ini.
• Lebih biasa pada kanak-kanak lelaki berbanding kanak-kanak perempuan.
• Orang dewasa yang mendapat HSP perlu pemantauan buah pinggang yang lebih teliti.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda atau anak anda mempunyai ruam baru bersama sakit perut yang teruk.
• Jika terdapat darah dalam air kencing, najis hitam, atau muntah darah.
• Jika terdapat bengkak badan, kencing berkurangan, atau sesak nafas.
• Jika sakit sendi sangat teruk atau anak tidak boleh berjalan.
• Jika demam tinggi tidak reda atau anak kelihatan sangat lemah.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika ruam yang tidak hilang apabila ditekan muncul tanpa sebab jelas.
• Jika sakit sendi berulang atau bengkak berterusan.
• Jika anak kurang selera makan, letih, atau tidak aktif seperti biasa.
• Untuk janji susulan selepas diagnosis HSP, walaupun symptoms sudah reda.
• Jika anda bimbang tentang gejala baru atau perubahan keadaan.

Diagnosis

Doktor biasanya mengenal pasti HSP berdasarkan gabungan gejala dan pemeriksaan fizikal. Doktor akan melihat corak ruam, memeriksa perut dan sendi, mengukur tekanan darah, dan memeriksa air kencing. Tiada satu ujian darah sahaja yang boleh mengesahkan HSP.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian air kencing untuk melihat darah atau protein.
• Ukuran tekanan darah berulang.
• Ujian darah untuk menilai fungsi buah pinggang dan tanda keradangan.
• Ujian najis jika ada gejala usus atau darah dalam najis.
• Ultrasound buah pinggang atau perut dalam keadaan tertentu.
• Biopsi buah pinggang atau kulit hanya jika doktor perlu maklumat tambahan.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin perlu hadir ke beberapa janji susulan untuk memantau air kencing dan tekanan darah. Jika ada tanda masalah buah pinggang, doktor mungkin merujuk kepada pakar kanak-kanak atau pakar buah pinggang. Proses ini bertujuan memastikan komplikasi dikesan awal.

Rawatan

Kebanyakan kes HSP adalah ringan dan pulih sendiri dalam beberapa minggu. Rawatan utama ialah rehat, minum air yang cukup, melegakan gejala, dan pemantauan rapi untuk komplikasi, terutamanya pada buah pinggang.

Penjagaan diri di rumah

• Pastikan pesakit berehat secukupnya dan minum air dengan cukup.
• Beri makan dalam kuantiti kecil tetapi kerap jika sakit perut.
• Elakkan aktiviti lasak sementara sakit sendi atau sakit perut masih kuat.
• Jangan beri sebarang ubat tanpa nasihat doktor atau ahli farmasi, terutamanya jika ada masalah buah pinggang atau sakit perut.
• Catat gejala harian seperti ruam, sakit perut, warna air kencing, dan bengkak.
• Hadiri semua janji susulan untuk ujian air kencing dan tekanan darah.

Rawatan perubatan

Doktor akan menilai keterukan gejala. Rawatan mungkin termasuk ubat untuk melegakan sakit dan keradangan, serta dalam kes tertentu, ubat yang membantu mengawal tindak balas sistem imun. Pilihan rawatan dan dos ditentukan sepenuhnya oleh doktor berdasarkan umur, gejala, dan keadaan buah pinggang. Jangan mengambil atau memberi ubat sendiri.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan dalam HSP. Dalam komplikasi usus yang serius, pakar bedah mungkin terlibat, tetapi ini tidak biasa.

Hidup dengan keadaan ini

Pantau keadaan pesakit di rumah, terutamanya ruam, sakit perut, bengkak, dan warna air kencing. Pastikan anak atau pesakit dewasa mendapatkan rehat dan kembali kepada aktiviti biasa secara perlahan-lahan. Simpan rekod janji susulan dan keputusan ujian.

Tip gaya hidup

• Kekalkan waktu tidur dan rehat yang teratur.
• Amalkan kebersihan tangan dan elakkan jangkitan biasa seboleh mungkin.
• Berhati-hati dengan aktiviti fizikal semasa fasa akut, kemudian tingkatkan secara beransur-ansur.
• Bincang dengan doktor sebelum kembali ke sekolah, kerja, atau sukan selepas episod HSP.
• Dapatkan nasihat doktor jika ada gejala baru semasa dalam pemantauan.

Diet dan senaman

Tiada diet khas untuk HSP. Makan makanan seimbang dan minum air yang cukup. Jika sakit perut, makan sedikit tetapi kerap dan pilih makanan lembut. Rehatlah semasa fasa akut, kemudian mulakan semula senaman ringan secara perlahan-lahan selepas doktor membenarkan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

HSP boleh menyebabkan kebimbangan kepada pesakit dan keluarga, terutamanya jika anak perlu berehat daripada sekolah atau jika ada ujian susulan. Berasa risau adalah normal. Jika anda atau anak anda berasa sangat tertekan, sedih berpanjangan, atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan segera daripada perkhidmatan kecemasan atau talian krisis yang tersenarai di laman ini.

Pencegahan

HSP tidak boleh dicegah sepenuhnya kerana ia berkait dengan tindak balas sistem imun. Namun, menjaga kesihatan umum, mengurus jangkitan dengan baik, dan mengikuti nasihat doktor dapat membantu mengurangkan risiko komplikasi.

Vaksin

Tiada vaksin khusus untuk HSP. Pastikan imunisasi kanak-kanak mengikut jadual Kementerian Kesihatan Malaysia untuk kesihatan umum.

Program saringan

Tiada saringan awal khusus untuk HSP. Selepas diagnosis, pemeriksaan air kencing dan tekanan darah digunakan untuk memantau buah pinggang.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Keradangan buah pinggang yang boleh menyebabkan tekanan darah tinggi atau fungsi buah pinggang menurun.
• Pendarahan atau penyumbatan usus dalam kes yang jarang berlaku.
• Sakit atau bengkak buah zakar pada kanak-kanak lelaki.
• Kambuh semula gejala selepas pulih, yang berlaku pada sebahagian kecil pesakit.

Pandangan jangka panjang

Majoriti pesakit HSP pulih sepenuhnya dalam beberapa minggu hingga beberapa bulan. Sebahagian kecil mungkin mengalami gejala berulang atau masalah buah pinggang yang memerlukan pemantauan lanjut. Dengan susulan yang teratur, prognosis biasanya baik dan kebanyakan pesakit boleh kembali kepada kehidupan biasa.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.