Jangkitan Hib (Haemophilus influenzae jenis b)

Gambaran keseluruhan

Hib ialah singkatan bagi Haemophilus influenzae jenis b, sejenis bakteria (kuman kecil) yang boleh menyebabkan jangkitan serius, terutamanya pada kanak-kanak kecil. Walaupun namanya ada perkataan 'influenza', Hib bukan virus selesema dan tidak menyebabkan selesema biasa. Bakteria ini biasanya hidup di dalam hidung dan tekak tanpa mendatangkan masalah, tetapi kadangkala ia boleh merebak ke bahagian lain badan seperti selaput otak, paru-paru atau saluran pernafasan dan menyebabkan penyakit yang serius. Berita baiknya, Hib boleh dicegah dengan vaksin yang selamat dan berkesan.

Sejak vaksin Hib dimasukkan ke dalam jadual imunisasi kebangsaan, penyakit ini menjadi jarang di Malaysia dan di banyak negara lain. Sebelum adanya vaksin, Hib adalah salah satu punca utama meningitis (radang selaput otak) pada kanak-kanak. Hari ini, kes Hib lebih kerap berlaku pada kanak-kanak yang belum atau tidak lengkap divaksin.

Hib paling kerap menyerang bayi dan kanak-kanak di bawah 5 tahun, dengan risiko tertinggi pada usia 6 hingga 18 bulan. Kanak-kanak yang tidak menerima vaksin, tinggal dalam rumah yang sesak, atau menghadiri taska yang padat mempunyai risiko lebih tinggi. Orang dewasa juga boleh dijangkiti, tetapi ini jarang berlaku dan biasanya hanya pada mereka yang mempunyai sistem pertahanan badan yang lemah atau masalah kesihatan tertentu.

Gejala

Gejala biasa

• Demam, kadangkala tinggi dan sukar turun
• Kelihatan lemah, tidak bermaya atau mudah meragam
• Kurang selera makan atau kurang menyusu
• Sakit tekak atau sukar menelan
• Batuk atau pernafasan yang menjadi lebih cepat

Gejala pada kanak-kanak

• Leher menjadi kaku atau sukar menundukkan kepala ke dada
• Bayi mungkin mempunyai ubun-ubun yang membonjol (bahagian lembut di atas kepala)
• Sangat mengantuk, sukar dikejutkan atau keliru
• Menangis berterusan dengan nada tinggi dan sukar ditenangkan
• Muntah berulang kali
• Sukar bernafas, nafas berbunyi atau dada kelihatan tertarik ke dalam
• Air liur menitis dan sukar menelan kerana bengkak di tekak
• Bengkak pada muka, pipi, keliling mata atau sendi

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Demam yang tidak jelas puncanya
• Batuk berpanjangan atau sesak nafas
• Rasa lemah dan cepat letih yang tidak biasa
• Kes Hib pada orang dewasa agak jarang dan lebih biasa pada mereka yang mempunyai penyakit kronik atau sistem pertahanan badan yang lemah

Punca

Punca utama

• Disebabkan oleh bakteria Haemophilus influenzae jenis b
• Bakteria ini tersebar melalui titisan kecil (droplet) daripada hidung atau tekak orang yang dijangkiti, contohnya melalui batuk, bersin atau sentuhan rapat
• Seseorang boleh membawa bakteria ini tanpa sakit, tetapi masih boleh menyebarkannya kepada orang lain
• Bakteria mula-mula melekat di hidung dan tekak, kemudian kadangkala merebak ke selaput otak, paru-paru atau bahagian lain badan

Faktor risiko

• Tidak menerima vaksin Hib atau imunisasi yang tidak lengkap
• Berusia di bawah 5 tahun, terutama di bawah 1 tahun
• Tinggal dalam rumah yang sesak atau menghadiri taska yang padat dengan kanak-kanak lain
• Mempunyai ahli keluarga yang sedang dijangkiti Hib
• Sistem pertahanan badan yang lemah akibat penyakit atau rawatan tertentu
• Tidak mempunyai limpa atau limpa yang tidak berfungsi dengan baik
• Pendedahan kepada asap rokok di rumah

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Kanak-kanak yang demam dengan leher kaku, sangat mengantuk atau muntah berulang
• Sukar bernafas atau pernafasan menjadi laju dan cetek
• Sukar menelan atau air liur menitis tanpa henti
• Bayi yang enggan menyusu langsung dan kelihatan sangat lemah
• Sawan atau pergerakan badan yang tidak normal

Buat temujanji rutin jika:

• Demam yang tidak turun selepas beberapa hari
• Batuk atau selesema yang berpanjangan atau semakin teruk
• Sakit telinga atau keluar cecair dari telinga
• Ibu bapa ingin bertanya tentang jadual imunisasi anak atau imunisasi yang tertinggal
• Kanak-kanak yang sering sakit dan anda mahu menilai keperluan pemeriksaan lanjut

Diagnosis

Doktor akan bermula dengan bertanya tentang simptom, sejarah kesihatan dan status imunisasi anak anda, kemudian memeriksa badan dengan teliti. Jika doktor mengesyaki jangkitan Hib yang serius, ujian makmal mungkin dilakukan untuk mengesahkan jenis kuman dan memilih rawatan yang sesuai. Diagnosis awal penting supaya rawatan dapat dimulakan secepat mungkin.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk melihat tanda-tanda jangkitan
• Kultur (ujian menumbuhkan kuman) daripada darah atau cecair badan
• Pungsi lumbar (prosedur mengambil sedikit cecair dari bahagian belakang untuk memeriksa selaput otak) jika ada tanda meningitis
• X-ray dada jika ada tanda jangkitan paru-paru
• Pemeriksaan tekak atau telinga bergantung kepada bahagian yang terlibat

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Sesetengah ujian memerlukan beberapa hari untuk keputusan kultur keluar. Sementara menunggu, doktor mungkin sudah memulakan rawatan berdasarkan pemeriksaan dan ujian awal. Jika anak anda dimasukkan ke hospital, pasukan perubatan akan memantau pernafasan, suhu dan tanda-tanda penting badan secara berkala. Jangan ragu untuk bertanya kepada doktor atau jururawat tentang apa yang sedang berlaku.

Rawatan

Jangkitan Hib yang serius biasanya dirawat di hospital kerana ia boleh membahayakan nyawa dengan cepat. Rawatan utama ialah ubat antibakteria (antibiotik) yang diberi melalui saluran darah, disertai sokongan seperti oksigen dan cecair badan secukupnya. Jenis ubat dan cara pemberian akan ditentukan oleh doktor berdasarkan keadaan pesakit. Artikel ini tidak menyenaraikan nama ubat atau dos — sila ikut nasihat doktor yang merawat.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat yang cukup dan pastikan minum air secukupnya, terutama ketika demam
• Pantau suhu badan dan pernafasan anak secara berkala
• Berikan makanan atau susu dalam kuantiti kecil tetapi kerap jika selera makan menurun
• Jauhkan anak daripada asap rokok dan orang yang sedang sakit
• Basuh tangan dengan sabun dan air dengan kerap untuk mengurangkan penyebaran kuman
• Jangan beri ubat tanpa nasihat doktor atau ahli farmasi, terutama kepada bayi

Rawatan perubatan

Rawatan perubatan bagi jangkitan Hib biasanya melibatkan ubat antibakteria yang diberi di hospital melalui saluran darah, bersama-sama rawatan sokongan seperti bantuan pernafasan, cecair badan dan pemantauan rapi. Pesakit dengan jangkitan pada saluran pernafasan mungkin perlu dibantu bernafas. Tempoh rawatan bergantung kepada bahagian badan yang terlibat dan tindak balas pesakit. Antibiotik perlu dihabiskan mengikut nasihat doktor dan jangan berhenti sendiri walaupun pesakit kelihatan lebih baik.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan untuk Hib. Kadangkala prosedur kecil mungkin dilakukan untuk mengalirkan kumpulan nanah pada bahagian yang terlibat, atau untuk membantu pernafasan jika saluran pernafasan tersumbat teruk. Doktor akan menerangkan sebab dan risiko prosedur tersebut jika ia perlu.

Hidup dengan keadaan ini

Kebanyakan kanak-kanak pulih sepenuhnya selepas rawatan, tetapi pemulihan boleh mengambil masa. Selepas keluar dari hospital, anda mungkin diminta memantau kesihatan anak dengan lebih rapi, termasuk pemeriksaan pendengaran dan perkembangan jika meningitis berlaku. Sediakan jadual rehat yang teratur dan berjumpa doktor untuk pemeriksaan susulan seperti yang disarankan.

Tip gaya hidup

• Pastikan imunisasi anak lengkap dan simpan rekod imunisasi dengan baik
• Amalkan kebersihan tangan dalam keluarga, terutama sebelum menyediakan makanan dan selepas menukar lampin
• Elakkan berkongsi cawan, sudu atau botol susu antara kanak-kanak
• Pastikan rumah mempunyai pengudaraan yang baik dan bebas daripada asap rokok
• Rehat di rumah jika sakit untuk mengelakkan penyebaran kuman kepada orang lain

Diet dan senaman

Tiada diet khas yang diperlukan untuk Hib. Semasa sakit, tumpukan kepada pengambilan cecair yang cukup dan makanan berkhasiat dalam kuantiti kecil tetapi kerap. Selepas pulih, kembali kepada pemakanan seimbang biasa dan aktiviti harian secara beransur-ansur. Untuk bayi, teruskan penyusuan susu ibu atau susu formula seperti biasa jika selera makan kembali normal.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Melihat anak sakit dan perlu dimasukkan ke hospital boleh membuatkan ibu bapa berasa cemas, bersalah atau takut. Perasaan ini normal dan anda tidak keseorangan. Bercakap dengan pasangan, keluarga, doktor atau jururawat tentang kebimbangan anda boleh membantu. Jika rasa cemas berterusan hingga mengganggu tidur atau kehidupan harian, sila dapatkan sokongan kesihatan mental — bantuan sentiasa ada dan meminta bantuan adalah tanda kekuatan, bukan kelemahan.

Pencegahan

Ya, Hib boleh dicegah dengan sangat baik melalui vaksinasi. Amalan kebersihan seperti basuh tangan dan tidak berkongsi botol atau cawan juga membantu mengurangkan penyebaran kuman, tetapi vaksin adalah perlindungan paling berkesan.

Vaksin

Vaksin Hib ialah sebahagian daripada program imunisasi kebangsaan Malaysia (KKM) dan biasanya diberi dalam bentuk suntikan gabungan bersama vaksin lain. Ia diberikan dalam beberapa dos semasa bayi dan diulang sebagai dos penggalak mengikut jadual imunisasi semasa yang ditetapkan oleh KKM. Jika anak anda terlepas dos, berbincanglah dengan doktor atau klinik kesihatan untuk menyusun semula jadual — tidak perlu mula semula dari awal. Vaksin ini selamat dan telah digunakan secara meluas di seluruh dunia.

Program saringan

Tiada ujian saringan rutin untuk Hib bagi orang yang sihat. Yang lebih penting ialah memeriksa rekod imunisasi anak anda dan memastikan setiap dos telah lengkap mengikut jadual.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Meningitis (radang selaput otak) yang boleh menyebabkan kerosakan otak, hilang pendengaran atau masalah pembelajaran
• Jangkitan paru-paru (pneumonia) yang boleh menyebabkan kesukaran bernafas
• Epiglottitis, iaitu bengkak pada tekak yang boleh menyekat saluran pernafasan dan mengancam nyawa
• Jangkitan nanah pada tisu atau sendi
• Jangkitan kuman dalam darah yang boleh merebak ke seluruh badan
• Dalam kes yang teruk dan lewat dirawat, ia boleh membawa maut

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan awal, kebanyakan pesakit pulih sepenuhnya. Risiko komplikasi jauh lebih rendah apabila rawatan dimulakan dengan segera, dan lebih rendah lagi jika kanak-kanak telah menerima vaksin Hib. Sebahagian kecil pesakit mungkin memerlukan pemantauan pendengaran dan perkembangan selepas pulih. Yang paling penting ialah mengenali tanda bahaya lebih awal dan mendapatkan bantuan perubatan tanpa berlengah.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.