Kanser Saluran Hempedu Hilar

Gambaran keseluruhan

Kanser saluran hempedu hilar ialah sejenis kanser yang bermula di saluran hempedu, iaitu tiub kecil yang membawa cecair hempedu dari hati ke usus. 'Hilar' bermaksud bahagian berhampiran tempat saluran hempedu keluar dari hati. Apabila kanser ini tumbuh, ia boleh menyekat aliran hempedu dan menyebabkan mata serta kulit menjadi kuning.

Tidak, ia jarang berlaku. Kanser saluran hempedu hilar lebih jarang daripada kebanyakan kanser lain, tetapi penting untuk dikenali kerana ia boleh menyebabkan masalah hati dan jangkitan saluran hempedu.

Ia boleh berlaku pada sesiapa, tetapi lebih biasa pada orang dewasa dalam lingkungan usia 50-an hingga 70-an. Risiko lebih tinggi pada orang yang mempunyai penyakit hati atau saluran hempedu kronik, seperti primary sclerosing cholangitis, atau pernah menghidap jangkitan cacing hati.

Gejala

Gejala biasa

• Mata dan kulit menjadi kuning (jaundice)
• Najis berwarna pucat, seperti dempul
• Air kencing menjadi gelap seperti air teh
• Gatal-gatal pada kulit
• Sakit atau rasa tidak selesa di bahagian atas kanan perut
• Hilang selera makan dan berat badan menurun tanpa niat
• Demam atau rasa sejuk menggigil
• Letih dan lemah

Gejala pada kanak-kanak

• Sangat jarang berlaku pada kanak-kanak.
• Jika berlaku, gejala mungkin tidak spesifik seperti kuning, perut membengkak, kurang selera makan atau lemah.
• Bawa anak berjumpa doktor kanak-kanak jika kuning berterusan atau terdapat perubahan kesihatan yang membimbangkan.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Lebih kerap berlaku pada usia lanjut.
• Gejala mungkin samar pada mulanya, seperti letih, kurang selera makan atau penurunan berat badan.
• Kuning dan jangkitan saluran hempedu boleh berlaku dengan cepat, jadi pemeriksaan awal penting.

Punca

Punca utama

• Punca tepat kanser saluran hempedu hilar belum diketahui sepenuhnya.
• Ia bermula apabila sel di lapisan saluran hempedu berubah dan tumbuh secara tidak normal.
• Keradangan kronik pada saluran hempedu dipercayai memainkan peranan dalam sesetengah kes.

Faktor risiko

• Primary sclerosing cholangitis, iaitu penyakit keradangan saluran hempedu jangka panjang.
• Sista saluran hempedu (choledochal cyst) sejak lahir.
• Jangkitan cacing hati daripada ikan air tawar mentah atau tidak cukup masak di sesetengah kawasan.
• Batu saluran hempedu atau keradangan saluran hempedu berulang.
• Sirosis hati atau penyakit hati kronik.
• Merokok.
• Faktor usia yang lebih tua.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Kuning pada mata atau kulit yang baru muncul.
• Demam dengan kuning — dapatkan pemeriksaan segera kerana ini boleh menjadi jangkitan saluran hempedu.
• Sakit perut teruk yang berterusan.
• Muntah berterusan atau tidak boleh menyimpan makanan dan minuman.
• Kekeliruan atau penurunan kesedaran.

Buat temujanji rutin jika:

• Gatal kulit yang berterusan tanpa sebab jelas.
• Penurunan berat badan tanpa niat.
• Hilang selera makan atau rasa cepat kenyang.
• Letih yang tidak pulih dengan rehat.
• Najis pucat atau air kencing gelap yang berulang.
• Mempunyai faktor risiko seperti primary sclerosing cholangitis dan ingin berbincang tentang pemantauan.

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala dan sejarah kesihatan anda, kemudian melakukan pemeriksaan fizikal. Ujian darah dan pengimejan digunakan untuk melihat hati, saluran hempedu dan kawasan sekitarnya. Dalam sesetengah kes, sampel tisu perlu diambil untuk memastikan diagnosis. Diagnosis kanser ini biasanya dibuat oleh pakar selepas beberapa siri ujian.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk fungsi hati dan tanda keradangan.
• Ultrasound abdomen untuk melihat hati dan saluran hempedu.
• CT scan atau MRI untuk melihat saluran hempedu dengan lebih terperinci.
• MRCP, iaitu jenis MRI khas untuk menggambarkan saluran hempedu.
• ERCP atau PTC, iaitu prosedur untuk melihat saluran hempedu dan kadangkala mengambil sampel atau memasang tiub kecil.
• Biopsi, iaitu pengambilan sedikit tisu untuk diperiksa di makmal.
• Ujian darah penanda tumor — keputusannya tidak boleh digunakan sendirian untuk membuat diagnosis.
• Ujian pengimejan tambahan untuk menentukan peringkat kanser.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin perlu menunggu beberapa hari hingga beberapa minggu untuk keputusan ujian lengkap. Sesetengah ujian memerlukan anda berpuasa atau mengelakkan makanan dan minuman tertentu. Anda mungkin dirujuk kepada pakar hati, pakar bedah atau pusat rawatan kanser. Bawa senarai soalan dan ubat-ubatan anda untuk memudahkan perbincangan.

Rawatan

Rawatan bergantung kepada lokasi dan saiz kanser, sama ada ia telah merebak, dan keadaan kesihatan keseluruhan anda. Pasukan perubatan akan membincangkan pilihan yang paling sesuai untuk anda. Dalam sesetengah kes, tujuan rawatan adalah untuk membuang kanser; dalam kes lain, tujuan utama ialah mengawal gejala dan mengekalkan kualiti hidup.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat yang cukup dan ikut temu janji perubatan.
• Makan dalam kuantiti kecil tetapi kerap jika selera makan berkurang.
• Jaga kebersihan kulit dan elakkan menggaru jika gatal.
• Elakkan alkohol dan tanya doktor sebelum mengambil suplemen atau produk herba.
• Catat perubahan gejala untuk dibincangkan dengan doktor.
• Minta bantuan ahli dietitian jika mengalami penurunan berat badan atau masalah pemakanan.

Rawatan perubatan

Rawatan mungkin termasuk pembedahan untuk membuang bahagian saluran hempedu dan hati yang terlibat, jika kanser terhad. Jika pembedahan tidak sesuai, doktor mungkin mencadangkan rawatan sistemik seperti kemoterapi, imunoterapi atau terapi sasaran, serta radioterapi dalam keadaan tertentu. Prosedur seperti pemasangan stent boleh membantu melancarkan aliran hempedu, mengurangkan kuning dan gatal. Rawatan paliatif memberi tumpuan kepada keselesaan dan sokongan kualiti hidup.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan dipertimbangkan apabila kanser masih terhad di kawasan saluran hempedu dan hati, dan pesakit cukup sihat untuk menjalani pembedahan besar. Ia biasanya dilakukan oleh pakar bedah hepatobiliari di hospital pakar. Tidak semua pesakit sesuai untuk pembedahan, dan keputusan dibuat selepas perbincangan terperinci.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan kanser saluran hempedu boleh meletihkan dan memerlukan banyak penyesuaian. Gejala seperti kuning, gatal dan letih mungkin berubah dari semasa ke semasa. Rancang aktiviti mengikut tenaga anda dan minta bantuan keluarga atau penjaga apabila perlu.

Tip gaya hidup

• Utamakan rehat dan tidur yang cukup.
• Kekal aktif secara sederhana mengikut kemampuan.
• Elakkan alkohol dan merokok.
• Ikut jadual rawatan dan pemeriksaan.
• Simpan rekod ubat dan keputusan ujian untuk rujukan.
• Dapatkan sokongan emosi daripada keluarga, rakan atau kaunselor.

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang dan mudah dihadam. Jika anda mengalami kuning atau masalah penyerapan lemak, doktor atau ahli dietitian mungkin mencadangkan diet rendah lemak dan pemantauan vitamin tertentu. Jangan mengambil suplemen sendiri tanpa nasihat. Senaman ringan seperti berjalan boleh membantu jika dibenarkan oleh doktor, tetapi elakkan aktiviti berat semasa letih atau selepas prosedur.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Diagnosis kanser boleh menyebabkan rasa takut, cemas, sedih atau marah. Perasaan ini normal. Bercakap dengan orang yang dipercayai, kaunselor atau pasukan penjagaan kesihatan boleh membantu. Jika anda berasa putus asa atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan segera daripada perkhidmatan kecemasan atau talian sokongan kesihatan mental yang tersenarai di laman ini.

Pencegahan

Tidak semua kes kanser saluran hempedu hilar boleh dicegah, kerana punca tepatnya belum diketahui. Namun, menguruskan faktor risiko dan mendapatkan rawatan awal untuk masalah hati atau saluran hempedu boleh membantu menjaga kesihatan hati.

Vaksin

Tiada vaksin khusus untuk kanser ini. Vaksin hepatitis B melindungi daripada jangkitan hati kronik dan merupakan sebahagian daripada program imunisasi kanak-kanak di Malaysia. Tanya doktor jika anda tidak pasti status vaksinasi anda.

Program saringan

Tiada ujian saringan rutin untuk orang awam. Orang yang berisiko tinggi, contohnya mereka dengan primary sclerosing cholangitis, mungkin dipantau oleh pakar menggunakan ujian darah dan pengimejan. Ikut nasihat pasukan perubatan anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kuning berterusan dan gatal yang teruk.
• Jangkitan saluran hempedu (cholangitis) yang boleh mengancam nyawa.
• Kegagalan hati.
• Kurang zat, penurunan berat badan dan kelemahan.
• Penyebaran kanser ke hati, nodus limfa atau organ lain.

Pandangan jangka panjang

Setiap pesakit berbeza. Jika kanser dapat dibuang melalui pembedahan, sesetengah pesakit mempunyai hasil yang baik. Banyak kes dikesan lewat, tetapi rawatan boleh membantu mengawal gejala, melambatkan penyakit dan menyokong kualiti hidup. Bincangkan harapan dan pilihan rawatan dengan pasukan penjagaan kesihatan anda supaya keputusan dibuat mengikut keadaan anda.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.