Iridosiklitis (Keradangan Iris dan Badan Silia)

Gambaran keseluruhan

Iridosiklitis ialah keradangan pada dua bahagian dalam mata yang dipanggil iris (bahagian berwarna mata) dan badan silia (otot kecil di belakang iris yang membantu mata fokus). Ia sejenis uveitis anterior, iaitu keradangan pada lapisan tengah mata. Apabila bahagian ini meradang, mata menjadi merah, sakit, dan sensitif kepada cahaya. Ia bukan penyakit berjangkit dalam erti kata biasa — ia tidak merebak dari orang ke orang melalui sentuhan. Iridosiklitis boleh dirawat, tetapi perlu dikesan dan dirawat lebih awal supaya penglihatan tidak terjejas dalam jangka panjang.

Iridosiklitis tidak begitu biasa berbanding mata merah biasa, tetapi ia kerap dilihat di klinik mata dan hospital di Malaysia. Dalam kebanyakan kes, punca sebenar tidak dapat dikenal pasti.

Ia boleh berlaku pada sesiapa sahaja, tetapi paling kerap pada orang dewasa berumur 20 hingga 50 tahun. Ia lebih kerap berlaku pada mereka yang mempunyai penyakit autoimun (penyakit di mana badan menyerang tisu sendiri) atau gen tertentu. Kanak-kanak juga boleh mengalaminya, walaupun jarang, dan biasanya berkaitan dengan arthritis juvenile (radang sendi pada kanak-kanak).

Gejala

Gejala biasa

• Mata merah, terutamanya di sekeliling bahagian berwarna mata (iris), bukan hanya di kelopak mata.
• Sakit mata yang menusuk atau berdenyut, kadang-kadang rasa sakit apabila mata bergerak.
• Sensitif kepada cahaya (fotofobia) — cahaya terang terasa menyilaukan atau menyakitkan.
• Penglihatan kabur atau tidak jelas.
• Mata berair atau rasa seperti ada sesuatu di dalam mata.
• Pupil (bulatan hitam di tengah mata) kelihatan kecil atau tidak sekata bentuknya.
• Kadang-kadang terdapat bintik hitam terapung dalam penglihatan.

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak mungkin kurang dapat menerangkan rasa sakit; mereka mungkin hanya menggosok mata atau enggan membuka mata.
• Mata merah yang berterusan tanpa banyak kotoran mata.
• Sensitif kepada cahaya — kanak-kanak mungkin menutup mata atau menangis di tempat terang.
• Penglihatan kabur yang menyebabkan mereka sukar membaca atau melihat papan hitam.
• Kanak-kanak dengan arthritis juvenile perlu pemeriksaan mata berkala kerana keradangan mata boleh berlaku tanpa gejala awal yang jelas.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Boleh berkaitan dengan jangkitan kayap (herpes zoster) di kawasan mata.
• Kadang-kadang berkaitan dengan masalah lensa mata atau keadaan lain yang perlu disiasat dengan teliti.
• Gejala mungkin bertindih dengan masalah mata lain seperti glaukoma, jadi pemeriksaan doktor mata amat penting.
• Pemulihan mungkin mengambil masa lebih lama, terutamanya jika ada penyakit lain seperti kencing manis.

Punca

Punca utama

• Dalam banyak kes, punca sebenar tidak dapat dikenal pasti (dipanggil idiopatik).
• Penyakit autoimun, iaitu keadaan di mana sistem pertahanan badan menyerang tisu sendiri — contohnya spondylitis ankilosa (radang tulang belakang), penyakit radang usus, psoriasis, dan arthritis juvenile.
• Jangkitan pada mata atau badan, seperti virus herpes, kayap, tuberkulosis, sifilis, atau toksoplasmosis.
• Kecederaan mata atau selepas pembedahan mata.
• Tindak balas terhadap sesetengah ubat atau bahan yang masuk ke mata.
• Keradangan yang berkaitan dengan masalah lensa mata.

Faktor risiko

• Mempunyai gen tertentu yang berkaitan dengan keradangan mata (contohnya HLA-B27).
• Mempunyai penyakit autoimun atau sejarah keluarga penyakit autoimun.
• Pernah mengalami kecederaan mata atau pembedahan mata.
• Pernah mengalami iridosiklitis sebelum ini — risiko berulang adalah lebih tinggi.
• Mempunyai jangkitan tertentu yang boleh menyerang mata.
• Merokok dan tekanan hidup yang berterusan boleh menyumbang kepada keradangan dalam badan.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Mata merah baru disertai sakit dan sensitif kepada cahaya — dapatkan pemeriksaan doktor pada hari yang sama.
• Penglihatan menurun dengan cepat.
• Sakit mata yang teruk atau tidak terkawal.
• Gejala mata selepas kecederaan atau selepas pembedahan.

Buat temujanji rutin jika:

• Sejarah iridosiklitis dan anda perasan gejala awal yang sama mula timbul.
• Mata merah berulang tanpa sebab yang jelas.
• Anda mempunyai penyakit autoimun dan ingin berbincang tentang pemeriksaan mata berkala.
• Anda ingin bertanya tentang cara penggunaan titisan mata dan kesan sampingannya.

Diagnosis

Iridosiklitis biasanya dikesan melalui pemeriksaan mata oleh doktor mata menggunakan alat khas yang dipanggil slit lamp (lampu celah) — iaitu mikroskop dengan cahaya terang yang membolehkan doktor melihat bahagian dalam mata dengan jelas. Doktor akan bertanya tentang gejala, sejarah kesihatan anda, ubat yang diambil, dan penyakit lain dalam keluarga.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian ketajaman penglihatan (membaca carta mata).
• Pemeriksaan slit lamp untuk melihat keradangan, sel-sel dan keputihan di dalam mata.
• Pengukuran tekanan dalam mata.
• Pemeriksaan bahagian belakang mata selepas titisan pelebar pupil digunakan.
• Ujian darah untuk mencari punca, seperti penanda keradangan, gen tertentu, atau tanda penyakit autoimun.
• Ujian untuk jangkitan tertentu jika doktor mengesyaki kaitannya.
• Kadang-kadang X-ray atau imbasan dada untuk menyemak jangkitan atau keradangan dalam badan.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Pemeriksaan biasanya mengambil masa 30 hingga 60 minit. Titisan mata yang digunakan untuk melebarkan pupil boleh menyebabkan penglihatan kabur sementara dan mata lebih sensitif kepada cahaya selama beberapa jam. Anda mungkin dinasihatkan supaya tidak memandu sendiri selepas pemeriksaan. Keputusan ujian darah mungkin mengambil beberapa hari. Doktor akan menerangkan penemuan dan pelan rawatan kepada anda.

Rawatan

Matlamat rawatan ialah mengurangkan keradangan, melegakan kesakitan, mencegah komplikasi, dan merawat punca jika ada. Rawatan biasanya dimulakan dengan cepat untuk melindungi penglihatan. Kebanyakan pesakit dirawat sebagai pesakit luar, tetapi kes yang teruk mungkin memerlukan pemantauan lebih rapat.

Penjagaan diri di rumah

• Gunakan ubat titis mata mengikut arahan doktor — jangan berhenti awal walaupun mata sudah rasa lebih baik.
• Bawa senarai ubat anda semasa setiap lawatan doktor.
• Rehatkan mata dan elakkan cahaya terang; cermin mata hitam boleh membantu.
• Elakkan memakai kanta lekap sehingga doktor membenarkan.
• Jangan menggosok mata.
• Basuh tangan sebelum menggunakan titisan mata dan elakkan hujung botol menyentuh mata.
• Hadiri semua temu janji susulan walaupun gejala sudah reda.

Rawatan perubatan

Doktor mata biasanya memberikan ubat titis mata anti-radang untuk mengurangkan keradangan, dan ubat titis untuk melebarkan pupil serta merehatkan otot mata supaya mata kurang sakit dan kurang melekat. Ubat tahan sakit biasa boleh membantu jika sesuai untuk anda. Dalam kes yang lebih teruk atau berulang, doktor mungkin memberikan rawatan anti-radang melalui suntikan di sekitar mata atau ubat yang dimakan. Jika punca berkaitan dengan jangkitan atau penyakit autoimun, rawatan untuk keadaan itu juga penting dan mungkin melibatkan doktor pakar lain. Semua keputusan tentang jenis ubat, cara penggunaan, dan tempoh rawatan hendaklah dibuat oleh doktor yang memeriksa anda. Jangan menggunakan ubat orang lain atau ubat yang dibeli sendiri tanpa nasihat doktor.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan bukan rawatan utama untuk iridosiklitis. Walau bagaimanapun, jika komplikasi seperti katarak, glaukoma, atau pelekatan pupil berlaku, doktor mata mungkin mencadangkan prosedur atau pembedahan untuk memperbaiki keadaan tersebut. Doktor akan berbincang dengan anda tentang manfaat dan risiko.

Hidup dengan keadaan ini

Pada peringkat awal, mata mungkin sakit dan sensitif kepada cahaya, jadi anda mungkin perlu mengurangkan aktiviti luar yang terang dan berehat lebih banyak. Penglihatan kabur sementara boleh menjejaskan memandu atau membaca, terutamanya selepas menggunakan titisan pelebar pupil. Beritahu keluarga atau rakan tentang keadaan anda supaya mereka dapat membantu, contohnya menemani anda ke klinik atau membantu urusan harian sementara penglihatan belum pulih.

Tip gaya hidup

• Ambil ubat mengikut jadual dan simpan dalam tempat yang mudah diingat.
• Gunakan cermin mata hitam di luar rumah jika cahaya menyakitkan.
• Dapatkan tidur yang cukup — keletihan boleh membuat anda lebih sensitif kepada gejala.
• Berhenti merokok jika anda merokok; ini baik untuk kesihatan mata dan badan secara keseluruhan.
• Catat gejala dalam diari ringkas supaya mudah dibincangkan dengan doktor.
• Berjumpa doktor dengan segera jika gejala berulang, jangan tunggu.

Diet dan senaman

Tiada diet khas yang boleh menyembuhkan iridosiklitis, tetapi pemakanan seimbang yang kaya dengan sayur, buah, dan bijirin penuh menyokong kesihatan badan secara umum. Jika anda mempunyai penyakit autoimun atau kencing manis, menguruskan keadaan itu dengan baik amat penting. Senaman ringan seperti berjalan kaki biasanya digalakkan apabila anda sudah selesa, tetapi elakkan aktiviti yang boleh menyebabkan kecederaan mata semasa mata masih meradang. Dapatkan nasihat doktor tentang tahap aktiviti yang sesuai untuk anda.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Mata merah yang berulang dan penglihatan yang tidak menentu boleh menimbulkan rasa risau, tertekan, atau letih emosi. Perasaan ini normal dan anda tidak keseorangan. Bercakap dengan doktor tentang kebimbangan anda boleh membantu — mereka boleh menerangkan prognosis dan apa yang boleh dijangka. Jika anda berasa sangat sedih, cemas, atau terfikir untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan segera: hubungi perkhidmatan kecemasan atau perkhidmatan sokongan kesihatan mental yang tersenarai di laman web ini, atau berjumpa doktor anda pada hari yang sama. Meminta bantuan adalah tanda kekuatan, bukan kelemahan.

Pencegahan

Iridosiklitis tidak selalu boleh dicegah kerana banyak kes berlaku tanpa punca yang jelas. Namun begitu, anda boleh mengurangkan risiko dan mengurangkan keterukan dengan menguruskan penyakit yang berkaitan dengan baik, melindungi mata daripada kecederaan, dan mendapatkan rawatan awal apabila gejala muncul.

Vaksin

Tiada vaksin khusus untuk iridosiklitis. Walau bagaimanapun, vaksin yang disyorkan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) untuk melindungi daripada jangkitan tertentu — seperti vaksin kayap untuk mereka yang layak — boleh dibincangkan dengan doktor anda, terutamanya jika anda berisiko tinggi.

Program saringan

Jika anda mempunyai penyakit autoimun atau arthritis juvenile, pemeriksaan mata berkala adalah disyorkan walaupun tiada gejala, kerana keradangan mata boleh berlaku secara senyap. Tanya doktor anda tentang jadual pemeriksaan yang sesuai untuk anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Pelekatan pupil pada lensa mata (sinekia) yang boleh mengganggu penglihatan.
• Glaukoma, iaitu tekanan tinggi dalam mata yang boleh merosakkan saraf penglihatan.
• Katarak, iaitu kekeruhan lensa mata.
• Bengkak pada makula (bahagian tengah retina) yang menjejaskan penglihatan pusat.
• Perubahan pada permukaan kornea yang boleh menyebabkan kekaburan.
• Kehilangan penglihatan kekal dalam kes yang tidak dirawat atau lambat dirawat.

Pandangan jangka panjang

Majoriti pesakit pulih dengan baik apabila mendapat rawatan awal dan mengikuti pelan rawatan doktor. Sesetengah orang mengalami episod berulang, tetapi ini boleh diuruskan dengan pemantauan dan rawatan yang bersesuaian. Kunci utama ialah berjumpa doktor mata dengan segera apabila gejala muncul, hadir temu janji susulan, dan tidak berhenti ubat tanpa nasihat doktor. Dengan penjagaan yang baik, kebanyakan pesakit dapat mengekalkan penglihatan yang berguna dalam jangka panjang.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.