Ensefalitis Jepun

Gambaran keseluruhan

Ensefalitis Jepun ialah jangkitan yang disebabkan oleh virus dan disebarkan melalui gigitan nyamuk. Perkataan 'ensefalitis' bermaksud keradangan pada otak. Kebanyakan orang yang dijangkiti virus ini tidak jatuh sakit atau hanya mengalami gejala ringan seperti demam biasa. Namun, dalam sebilangan kecil kes, virus ini boleh menyerang otak dan menyebabkan penyakit serius yang perlu dirawat di hospital dengan segera. Virus ini tidak merebak dari orang ke orang — ia hanya merebak melalui gigitan nyamuk yang telah menggigit haiwan yang dijangkiti.

Ensefalitis Jepun jarang berlaku di Malaysia, tetapi kes masih dilaporkan dari semasa ke semasa, terutama di kawasan luar bandar di Sarawak dan Sabah, dan sekali-sekala di Semenanjung. Penyakit ini lebih biasa di kawasan pertanian di Asia, terutamanya tempat yang mempunyai sawah padi dan penternakan babi. Bagi kebanyakan penduduk bandar di Malaysia, risiko harian adalah sangat rendah.

Sesiapa sahaja boleh dijangkiti jika digigit nyamuk pembawa virus, tetapi risiko lebih tinggi bagi kanak-kanak yang tinggal di kawasan berisiko, petani dan pekerja ladang, pekerja yang menguruskan ternakan, serta pengembara yang melawat kawasan luar bandar Asia dalam tempoh yang lama. Kanak-kanak dan warga emas lebih cenderung mengalami gejala yang serius jika dijangkiti.

Gejala

Gejala biasa

• Demam
• Sakit kepala
• Rasa lemah, letih dan tidak bermaya
• Loya dan muntah
• Sakit otot
• Hilang selera makan
• Dalam kes yang lebih serius: leher menjadi kaku, keliru atau bercakap tidak keruan

Gejala pada kanak-kanak

• Demam tinggi yang tidak surut
• Menangis berterusan dan sukar ditenangkan
• Mudah marah atau sangat mengantuk
• Sawan (kejang)
• Kurang menyusu atau tidak mahu makan
• Kurang responsif terhadap ibu bapa atau tidak bertindak balas seperti biasa
• Lemah pada satu bahagian badan

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Kekeliruan atau perubahan tingkah laku yang tiba-tiba
• Sawan
• Jatuh atau hilang keseimbangan
• Rasa sangat lemah atau tidak bertenaga
• Mengantuk melampau atau sukar dikejutkan
• Leher kaku bersama demam

Punca

Punca utama

• Disebabkan oleh virus ensefalitis Jepun, iaitu sejenis virus daripada kumpulan yang sama dengan virus denggi.
• Virus ini hidup dalam kitaran antara nyamuk dan haiwan seperti babi serta burung air, kemudian merebak kepada manusia melalui gigitan nyamuk.
• Nyamuk yang membawa virus ini biasanya membiak di kawasan berair seperti sawah padi dan aktif pada waktu senja hingga awal malam.
• Manusia tidak merebakkan virus ini kepada orang lain — pesakit tidak perlu diasingkan daripada keluarga kerana jangkitan ini.

Faktor risiko

• Tinggal atau mengembara ke kawasan luar bandar di Asia, terutama kawasan pertanian, sawah padi dan penternakan babi
• Melakukan aktiviti luar seperti berkhemah atau bermalam di kawasan sawah pada waktu senja dan malam
• Tidak menggunakan sebarang perlindungan daripada gigitan nyamuk
• Belum menerima vaksin ensefalitis Jepun walaupun tinggal di kawasan berisiko
• Umur — kanak-kanak kecil dan warga emas lebih berisiko mendapat gejala yang teruk
• Tinggal di kawasan yang pernah dilaporkan mempunyai kes, terutamanya di beberapa bahagian Sarawak dan Sabah

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Demam dengan leher kaku, sawan, kekeliruan atau lemah pada anggota badan — ini keadaan kecemasan, dapatkan bantuan segera
• Demam tinggi pada kanak-kanak yang disertai muntah, mengantuk melampau atau tidak mahu menyusu
• Demam yang berterusan dan menjadi lebih teruk selepas pulang dari kawasan luar bandar di Asia
• Sesiapa yang tidak sedar atau sukar dikejutkan perlu dibawa ke jabatan kecemasan dengan segera

Buat temujanji rutin jika:

• Bercakap dengan doktor sebelum mengembara ke kawasan luar bandar Asia untuk mengetahui sama ada vaksin sesuai untuk anda
• Berjumpa doktor jika anda sering digigit nyamuk dan ingin tahu cara perlindungan yang lebih baik
• Dapatkan pemeriksaan jika anda rasa letih berpanjangan atau mengalami masalah ingatan selepas demam yang serius
• Ibu bapa yang risau tentang kesihatan anak selepas pulang dari kawasan berisiko boleh berjumpa doktor untuk nasihat

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala anda, di mana anda tinggal atau melancong, dan sama ada anda pernah digigit nyamuk. Selepas pemeriksaan fizikal, ujian makmal diperlukan untuk mengesahkan diagnosis, kerana gejala ensefalitis Jepun kelihatan sama dengan jangkitan lain seperti demam denggi atau malaria.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk mengesan antibodi atau bahan genetik virus dalam badan
• Pungsi lumbal — prosedur mengambil sedikit cecair yang mengelilingi otak dan saraf tunjang menggunakan jarum halus di bahagian belakang, dengan bius tempatan, untuk memeriksa tanda jangkitan
• Imbasan otak seperti CT atau MRI untuk melihat tanda keradangan atau bengkak pada otak
• Ujian tambahan untuk menolak punca lain yang serupa, seperti denggi atau malaria

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Ujian darah biasanya boleh dilakukan dengan cepat, tetapi keputusan pengesahan kadangkala mengambil beberapa hari kerana sampel perlu dihantar ke makmal khas. Jika doktor mengesyaki jangkitan otak, pesakit biasanya dimasukkan ke hospital untuk pemantauan rapi, walaupun keputusan penuh belum keluar. Ini adalah langkah berjaga-jaga yang penting dan bukan bermakna diagnosis sudah pasti.

Rawatan

Tiada ubat khusus yang boleh membunuh virus ensefalitis Jepun. Rawatan bertujuan menyokong tubuh pesakit semasa sistem imun melawan jangkitan, dan memastikan pesakit kekal selamat serta selesa. Kebanyakan pesakit dengan gejala ringan boleh pulih sepenuhnya, manakala pesakit dengan gejala serius memerlukan rawatan di hospital.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat yang cukup dan minum air dengan kerap untuk kekalkan hidrasi, terutama jika demam
• Pantau suhu badan dan catat jika demam berterusan atau menjadi lebih teruk
• Elakkan gigitan nyamuk selanjutnya dengan memakai pakaian berlengan panjang dan menggunakan kelambu
• Jangan memandu atau melakukan kerja berisiko jika rasa mengantuk, keliru atau lemah
• Hadir temujanji susulan dan sesi pemulihan jika disyorkan oleh pasukan kesihatan anda

Rawatan perubatan

Di hospital, pasukan perubatan akan memantau tanda-tanda vital seperti tekanan darah, pernafasan dan tahap kesedaran. Rawatan menyokong mungkin termasuk cecair melalui salur darah, oksigen jika perlu, ubat yang diberi oleh doktor untuk mengawal sawan dan gejala lain, serta penjagaan rapi untuk mencegah komplikasi seperti jangkitan paru-paru. Selepas fasa akut, pesakit mungkin dirujuk kepada ahli fisioterapi, ahli terapi pertuturan atau ahli pemulihan untuk membantu memulihkan kekuatan, pertuturan dan kemahiran harian.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan biasanya tidak diperlukan untuk ensefalitis Jepun. Kadangkala tiub halus atau prosedur khas mungkin digunakan oleh doktor untuk mengurangkan tekanan dalam otak, tetapi ini hanya dalam keadaan yang sangat jarang dan diputuskan oleh pakar.

Hidup dengan keadaan ini

Sesetengah pesakit pulih sepenuhnya dalam beberapa minggu, manakala yang lain memerlukan masa lebih lama untuk mendapatkan semula tenaga, ingatan dan kemahiran harian. Pemulihan boleh berjalan secara berperingkat — penting untuk bersabar dengan diri sendiri dan menerima bantuan apabila perlu. Keluarga memainkan peranan besar dalam membantu pesakit menjalani rutin harian dan temujanji pemulihan.

Tip gaya hidup

• Tetapkan rutin harian yang mudah dan tidak terlalu memenatkan pada peringkat awal pemulihan
• Gunakan buku nota atau aplikasi untuk membantu mengingati janji temu dan ubat-ubatan
• Lakukan aktiviti fizikal ringan secara berperingkat seperti berjalan di sekitar rumah, dengan nasihat doktor
• Elakkan memandu atau mengendalikan mesin sehingga doktor mengesahkan anda sudah cukup pulih
• Pastikan rumah bebas daripada takungan air bertakung untuk mengurangkan nyamuk
• Dapatkan tidur yang cukup kerana otak memerlukan rehat untuk pulih

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang yang mengandungi sayur, buah, protein dan bijirin penuh untuk membantu tubuh pulih. Minum air yang cukup sepanjang hari. Mulakan senaman ringan seperti berjalan atau regangan lembut, dan tingkatkan secara berperingkat mengikut kemampuan. Jika anda rasa pening, terlalu letih atau sakit kepala selepas bersenam, berhenti dan rehat. Dapatkan nasihat doktor sebelum memulakan semula senaman yang lebih berat.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Penyakit serius dan tempoh pemulihan yang panjang boleh menyebabkan rasa cemas, sedih, marah atau hilang keyakinan. Masalah ingatan dan keletihan juga boleh menjejaskan mood. Perasaan ini normal dan boleh diatasi dengan sokongan keluarga, kawan, kumpulan sokongan atau kaunselor. Jika rasa sedih atau cemas berterusan sehingga mengganggu tidur, selera makan atau kehidupan harian, dapatkan bantuan profesional. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri sendiri, dapatkan bantuan segera daripada perkhidmatan kecemasan atau perkhidmatan kesihatan mental tempatan yang tersenarai di laman ini.

Pencegahan

Ya, penyakit ini boleh dicegah dengan dua cara utama: vaksinasi dan mengurangkan gigitan nyamuk. Pencegahan gigitan nyamuk juga melindungi daripada penyakit lain seperti denggi dan malaria.

Vaksin

Vaksin ensefalitis Jepun sudah wujud dan boleh melindungi daripada jangkitan. Di Malaysia, vaksin ini tidak diberikan secara rutin kepada semua kanak-kanak, tetapi mungkin disyorkan untuk mereka yang tinggal atau akan mengembara ke kawasan berisiko tinggi dalam tempoh yang lama. Bincangkan dengan doktor atau pegawai kesihatan anda sama ada vaksin ini sesuai untuk anda atau anak anda, dan berapa lama sebelum perjalanan ia perlu diambil.

Program saringan

Tiada ujian saringan rutin untuk orang yang tidak mempunyai gejala. Langkah pencegahan utama ialah vaksinasi bagi yang berisiko, perlindungan daripada gigitan nyamuk, dan berjumpa doktor dengan segera jika demam muncul selepas melancong ke kawasan berisiko. Langkah mengurangkan nyamuk termasuk menggunakan penghalau serangga pada kulit, memakai pakaian berlengan panjang dan seluar panjang terutama pada waktu senja, memasang jaring pada tingkap, menggunakan kelambu, dan membuang air bertakung di sekitar rumah.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Keradangan dan bengkak pada otak yang boleh menyebabkan kerosakan kekal
• Masalah ingatan dan tumpuan yang berpanjangan
• Sawan berulang atau gangguan pergerakan
• Kelemahan atau lumpuh pada satu bahagian badan
• Masalah pertuturan dan kesukaran menelan
• Perubahan tingkah laku atau mood
• Jangkitan paru-paru dan masalah lain akibat berbaring lama di hospital

Pandangan jangka panjang

Berita baiknya, kebanyakan orang yang dijangkiti virus ini tidak jatuh sakit serius dan tidak mengalami sebarang komplikasi. Antara pesakit yang mengalami gejala teruk, ramai yang masih boleh pulih dengan rawatan sokongan dan pemulihan yang baik — sebahagian besar daripada mereka kembali menjalani kehidupan harian seperti biasa, walaupun sesetengahnya memerlukan masa dan sokongan tambahan. Rawatan awal di hospital dan pemulihan yang berterusan memainkan peranan besar dalam menentukan hasil jangka panjang.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.