Buah Pinggang: Menjaga Penapis Semula Jadi Badan

Gambaran keseluruhan

Buah pinggang ialah dua organ berbentuk kacang di bahagian belakang badan, kiri dan kanan. Ia berfungsi seperti penapis: menapis darah, membuang bahan buangan dan air berlebihan melalui air kencing, menyeimbangkan garam dan mineral, serta membantu mengawal tekanan darah, penghasilan sel darah merah dan kesihatan tulang. Apabila buah pinggang tidak berfungsi dengan baik, bahan buangan boleh terkumpul dalam badan.

Masalah buah pinggang agak biasa, terutamanya dalam kalangan orang dewasa yang lebih tua dan mereka yang mempunyai diabetes atau tekanan darah tinggi. Ramai orang tidak menyedari mereka mempunyai masalah buah pinggang pada peringkat awal.

Sesiapa sahaja boleh terjejas, termasuk kanak-kanak. Risiko lebih tinggi bagi orang yang mempunyai diabetes, tekanan darah tinggi, sejarah keluarga masalah buah pinggang, obesiti, merokok, atau pernah mengalami masalah buah pinggang lain.

Gejala

Gejala biasa

• Pada peringkat awal, selalunya tiada gejala langsung.
• Rasa letih atau kurang bertenaga yang berterusan.
• Bengkak di buku lali, kaki, tangan atau muka.
• Air kencing berbuih atau berdarah.
• Kekerapan membuang air kencing berubah, termasuk bangun malam untuk kencing.
• Kurang selera makan, loya atau muntah.
• Kulit kering dan gatal.
• Sesak nafas atau rasa lemah otot.
• Sakit atau ketidakselesaan di bahagian sisi pinggang.

Gejala pada kanak-kanak

• Pertumbuhan lambat atau berat badan tidak naik seperti dijangka.
• Bengkak sekitar mata, kaki atau perut.
• Kencing malam semula selepas lama tidak mengompol.
• Kerap demam atau jangkitan saluran kencing.
• Kurang selera makan atau rasa lemah.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Gejala mungkin tidak jelas, seperti kekeliruan, lemah atau jatuh.
• Selera makan menurun dan berat badan turun tanpa sebab jelas.
• Bengkak kaki atau sesak nafas mudah berlaku.
• Risiko dehidrasi dan kesan sampingan ubat boleh meningkat.
• Jangkitan saluran kencing lebih mudah menyebabkan kekeliruan.

Punca

Punca utama

• Diabetes yang tidak terkawal boleh merosakkan saluran halus dalam buah pinggang.
• Tekanan darah tinggi boleh memberi tekanan berterusan pada buah pinggang.
• Keradangan buah pinggang, iaitu glomerulonefritis, boleh menjejaskan penapis buah pinggang.
• Penyakit buah pinggang polikistik, iaitu keadaan keturunan yang menyebabkan banyak sista dalam buah pinggang.
• Halangan aliran air kencing akibat batu, pembesaran prostat atau masalah struktur.
• Jangkitan saluran kencing berulang.
• Kesan ubat tertentu atau bahan toksik, terutamanya jika diambil tanpa pemantauan doktor.
• Dehidrasi teruk atau penyakit jantung dan hati yang menjejaskan aliran darah ke buah pinggang.

Faktor risiko

• Diabetes.
• Tekanan darah tinggi.
• Sejarah keluarga penyakit buah pinggang.
• Umur yang lebih tua.
• Obesiti atau berat badan berlebihan.
• Merokok.
• Pengambilan garam yang tinggi dalam jangka panjang.
• Penggunaan ubat tahan sakit tertentu secara kerap tanpa nasihat doktor.
• Pernah mengalami kecederaan atau jangkitan buah pinggang.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Darah dalam air kencing.
• Demam dengan sakit pinggang atau sisi badan.
• Air kencing berkurang secara mendadak.
• Bengkak yang cepat bertambah teruk.
• Muntah berterusan atau tidak boleh minum.
• Sesak nafas atau lemah teruk.

Buat temujanji rutin jika:

• Rasa letih berterusan tanpa sebab jelas.
• Bengkak kaki atau muka yang berulang.
• Air kencing berbuih atau kekerapan kencing berubah.
• Mempunyai diabetes, tekanan darah tinggi atau sejarah keluarga penyakit buah pinggang.
• Ingin membuat saringan kesihatan buah pinggang.

Diagnosis

Doktor biasanya bermula dengan bertanya tentang gejala, sejarah kesihatan keluarga dan ubat yang diambil, kemudian memeriksa tekanan darah, bengkak dan tanda lain. Ujian air kencing dan darah digunakan untuk menilai fungsi buah pinggang. Jika perlu, doktor mungkin meminta ujian pengimejan atau merujuk kepada pakar buah pinggang.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian air kencing untuk memeriksa protein, darah atau jangkitan.
• Ujian darah untuk creatinine dan anggaran kadar penapisan buah pinggang, iaitu ukuran kasar seberapa baik buah pinggang menapis darah.
• Ujian elektrolit untuk menilai keseimbangan garam dan mineral.
• Ujian tekanan darah dan pemeriksaan fizikal.
• Ultrasound buah pinggang untuk melihat saiz, batu atau halangan.
• Dalam kes tertentu, biopsi buah pinggang, iaitu pengambilan sampel kecil tisu untuk diperiksa.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis selalunya bermula di klinik kesihatan. Sesetengah ujian boleh dilakukan pada hari yang sama, manakala keputusan lain mungkin mengambil beberapa hari. Doktor akan menerangkan keputusan dan langkah seterusnya. Jika keputusan tidak normal, doktor mungkin mengulang ujian atau merujuk kepada pakar.

Rawatan

Rawatan bergantung kepada punca dan tahap masalah buah pinggang. Matlamat utama ialah melambatkan kerosakan, mengawal penyakit yang menyumbang seperti diabetes dan tekanan darah tinggi, serta mencegah komplikasi. Banyak masalah buah pinggang boleh diurus dengan pemantauan rapi dan perubahan gaya hidup.

Penjagaan diri di rumah

• Minum air secukupnya mengikut nasihat doktor, terutamanya jika ada masalah jantung atau buah pinggang lanjut.
• Kurangkan garam dan makanan diproses.
• Makan makanan seimbang dan kekal aktif mengikut kemampuan.
• Berhenti merokok dan hadkan alkohol.
• Jangan mula, henti atau ubah ubat sendiri, termasuk ubat tahan sakit dan suplemen.
• Hadir temu janji dan ujian susulan seperti dinasihatkan.
• Jaga kebersihan dan dapatkan rawatan awal jika ada jangkitan saluran kencing.

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberi ubat untuk mengawal tekanan darah, gula darah, kolesterol atau keseimbangan garam dan cecair. Ubat tertentu juga digunakan untuk melindungi buah pinggang dalam keadaan tertentu. Dos dan pilihan ubat ditentukan oleh doktor berdasarkan keadaan pesakit. Jika fungsi buah pinggang menurun teruk, doktor akan membincangkan pilihan rawatan lanjut seperti dialisis, iaitu proses membersihkan darah secara buatan, atau pemindahan buah pinggang.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan atau prosedur mungkin diperlukan jika ada batu besar, halangan aliran air kencing, masalah struktur atau keperluan memasang akses untuk dialisis. Pemindahan buah pinggang ialah pilihan bagi sesetengah pesakit dengan penyakit buah pinggang peringkat lanjut selepas penilaian pakar.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan masalah buah pinggang selalunya melibatkan pemantauan berkala, pengurusan ubat dan penyesuaian gaya hidup. Banyak orang boleh meneruskan aktiviti harian dengan baik jika keadaan dikawal dan dipantau. Rancang temu janji dan ujian supaya tidak terlepas.

Tip gaya hidup

• Kekal aktif dengan senaman ringan atau sederhana mengikut nasihat doktor.
• Tidur cukup dan uruskan stres.
• Pantau berat badan dan tekanan darah di rumah jika disyorkan.
• Elakkan merokok dan hadkan alkohol.
• Bawa senarai ubat dan suplemen setiap kali berjumpa doktor atau ahli farmasi.
• Dapatkan sokongan keluarga atau rakan untuk urusan temu janji dan penjagaan.

Diet dan senaman

Pemakanan perlu disesuaikan dengan keadaan setiap orang. Ada yang perlu mengurangkan garam, ada yang perlu memantau protein, kalium atau fosforus. Dapatkan nasihat daripada doktor atau ahli diet. Senaman ringan seperti berjalan kaki boleh membantu kesihatan jantung dan kekuatan otot, tetapi mulakan perlahan dan ikut nasihat doktor jika ada masalah kesihatan lain.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Rasa sedih, bimbang atau takut adalah biasa apabila hidup dengan masalah kesihatan jangka panjang. Berbual dengan keluarga, rakan atau profesional kesihatan mental boleh membantu. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri atau berasa tidak selamat, dapatkan bantuan kecemasan segera atau hubungi talian sokongan krisis yang tersenarai di laman ini.

Pencegahan

Tidak semua masalah buah pinggang boleh dicegah, tetapi banyak risiko boleh dikurangkan. Kawal tekanan darah dan gula darah, kekal aktif, makan secara seimbang, elakkan merokok dan gunakan ubat dengan bijak atas nasihat doktor.

Vaksin

Doktor mungkin mengesyorkan vaksin mengikut umur dan keadaan kesihatan, termasuk vaksin influenza dan pneumokokal bagi sesetengah orang. Tanya doktor atau ahli farmasi tentang vaksin yang sesuai untuk anda.

Program saringan

Orang dengan diabetes, tekanan darah tinggi, sejarah keluarga penyakit buah pinggang atau faktor risiko lain boleh membuat saringan air kencing dan darah. Di Malaysia, saringan kesihatan asas boleh dimulakan di klinik kesihatan KKM atau dengan doktor keluarga anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Penyakit buah pinggang kronik, iaitu kerosakan buah pinggang yang berterusan.
• Pengumpulan bahan buangan dan cecair dalam badan.
• Tekanan darah tinggi yang semakin sukar dikawal.
• Anemia, iaitu kurang sel darah merah yang menyebabkan rasa letih.
• Masalah tulang dan mineral.
• Penyakit jantung dan strok.
• Keperluan dialisis atau pemindahan buah pinggang pada peringkat lanjut.

Pandangan jangka panjang

Dengan pengesanan awal dan penjagaan yang baik, banyak orang boleh melambatkan kerosakan buah pinggang dan mengekalkan kualiti hidup. Ikut nasihat doktor, hadiri temu janji dan jangan berhenti ubat tanpa berbincang. Ada banyak sokongan tersedia untuk membantu anda menguruskan keadaan ini.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.