Kanser Laring (Kanser Kotak Suara)

Gambaran keseluruhan

Kanser laring ialah kanser yang bermula di laring, iaitu 'kotak suara' di dalam leher anda. Laring ialah bahagian yang mengandungi pita suara — dua lapisan tisu yang bergetar dan menghasilkan suara apabila udara melaluinya. Kanser berlaku apabila sel di kawasan ini tumbuh secara tidak normal dan tidak terkawal, lalu membentuk ketumbuhan. Kerana laring terletak di laluan pernafasan dan di hadapan saluran makanan, kanser di sini boleh menjejaskan suara, pernafasan dan proses menelan.

Kanser laring tidak tergolong dalam kanser yang paling biasa jika dibandingkan dengan kanser paru-paru, payudara atau usus besar. Namun ia tetap berlaku, dan di Malaysia ia termasuk dalam kumpulan kanser kepala dan leher yang doktor lihat dari semasa ke semasa. Bilangan kes sebenar sukar dinyatakan dengan tepat kerana ia berbeza mengikut negara dan tahun.

Kebanyakan pesakit ialah lelaki berumur 50 tahun ke atas yang mempunyai sejarah merokok atau pengambilan alkohol. Walau bagaimanapun, sesiapa sahaja boleh mengalaminya — termasuk wanita, orang yang tidak pernah merokok, dan orang yang lebih muda. Pekerja yang terdedah kepada habuk industri, bahan kimia atau asbestos juga mempunyai risiko yang lebih tinggi.

Gejala

Gejala biasa

• Suara serak atau parau yang berlarutan lebih daripada 3 minggu dan tidak pulih
• Perubahan suara yang berterusan, seperti suara menjadi lebih lemah atau 'letih'
• Rasa ada sesuatu di dalam tekak atau seperti ada benjolan
• Sakit tekak yang berpanjangan dan tidak hilang walaupun selepas rawatan biasa
• Batuk yang berterusan, kadang-kadang dengan sedikit darah
• Sukar atau sakit ketika menelan makanan
• Benjolan di leher (biasanya tidak sakit) yang tidak hilang
• Sakit telinga pada satu sebelah tanpa sebab yang jelas
• Nafas berbunyi (berdehit) atau rasa sempit di saluran pernafasan
• Turun berat badan tanpa sebab dan rasa letih yang berpanjangan
• Nafas berbau walaupun menjaga kebersihan mulut

Gejala pada kanak-kanak

• Kanser laring sangat jarang berlaku pada kanak-kanak
• Jika seorang kanak-kanak mengalami suara serak yang berlarutan lebih daripada 2 hingga 3 minggu, doktor perlu memeriksanya — biasanya punca bukan kanser, tetapi pemeriksaan tetap penting
• Suara serak pada kanak-kanak selalunya disebabkan oleh jeritan berlebihan, jangkitan atau refluks, dan bukan kanser

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Warga emas lebih berisiko, dan perubahan suara yang berterusan tidak sepatutnya dianggap sebagai 'perkara biasa kerana usia'
• Benjolan di leher pada warga emas perlu diperiksa dengan segera
• Gejala mungkin kelihatan ringan pada mulanya, jadi perubahan kecil yang berpanjangan patut dilaporkan kepada doktor
• Pesakit warga emas mungkin juga mempunyai masalah kesihatan lain, jadi pemeriksaan menyeluruh adalah penting

Punca

Punca utama

• Merokok (termasuk rokok, shisha dan tembakau tanpa asap) adalah punca utama — bahan kimia dalam asap tembakau boleh merosakkan sel pita suara
• Pengambilan alkohol secara berlebihan, terutamanya apabila digabungkan dengan merokok; risiko berganda lebih daripada dua kali ganda apabila kedua-duanya diambil bersama
• Sebahagian kes dikaitkan dengan jangkitan virus papilloma manusia (HPV) di kawasan tekak, walaupun ini lebih biasa bagi kanser orofarinks berbanding laring
• Pendedahan berpanjangan kepada habuk industri, asbestos, habuk kayu, wap cat atau bahan kimia tertentu di tempat kerja

Faktor risiko

• Umur 50 tahun ke atas
• Jantina lelaki
• Sejarah merokok yang panjang atau banyak
• Pengambilan alkohol yang banyak dan kerap
• Pemakanan yang kurang buah-buahan dan sayur-sayuran
• Refluks asid yang berpanjangan (asid perut naik ke tekak)
• Sistem imun yang lemah
• Sejarah radioterapi di kawasan leher
• Pendedahan pekerjaan kepada bahan kimia atau habuk tertentu
• Suara yang digunakan secara berlebihan setiap hari dalam pekerjaan (contohnya penyanyi atau guru) — ini lebih kepada faktor yang boleh menyebabkan masalah suara, dan pemeriksaan awal tetap digalakkan

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Suara serak yang berlarutan lebih daripada 3 minggu
• Benjolan di leher yang tidak hilang selepas 2 hingga 3 minggu
• Batuk berdarah
• Sukar menelan yang berterusan atau berat badan menurun tanpa sebab
• Sakit telinga sebelah yang berpanjangan

Buat temujanji rutin jika:

• Suara menjadi cepat letih atau berubah selepas bercakap lama
• Sakit tekak berulang atau rasa kering di tekak
• Batuk yang berpanjangan tanpa demam
• Nafas berbau yang berterusan walaupun menjaga kebersihan mulut
• Rasa seperti ada benjolan di tekak yang tidak hilang

Diagnosis

Doktor akan bermula dengan bertanya tentang gejala anda, berapa lama ia berlaku, tabiat merokok atau alkohol, dan pekerjaan anda. Doktor akan meraba leher untuk mencari benjolan dan memeriksa bahagian dalam mulut serta tekak. Seterusnya, doktor mungkin menggunakan kamera kecil yang halus dan fleksibel yang dimasukkan melalui hidung atau mulut untuk melihat pita suara dengan lebih jelas. Jika ada kawasan yang mencurigakan, sedikit tisu akan diambil (biopsi) untuk diperiksa di makmal. Ujian pengimejan kemudiannya digunakan untuk melihat saiz kanser dan sama ada ia telah merebak.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Laringoskopi — pemeriksaan dengan kamera kecil melalui hidung atau mulut untuk melihat pita suara
• Biopsi — pengambilan sedikit tisu untuk diperiksa di makmal; ini adalah ujian yang mengesahkan diagnosis
• Imbasan CT atau MRI pada leher dan dada untuk melihat saiz dan sebaran kanser
• Ultrasound leher untuk memeriksa kelenjar limfa
• X-ray dada atau imbasan PET-CT untuk menyemak sama ada kanser telah merebak ke bahagian lain badan
• Ujian darah am untuk menilai kesihatan keseluruhan sebelum rawatan

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis mungkin mengambil masa beberapa minggu kerana ia melibatkan beberapa janji temu dan ujian. Anda mungkin berasa cemas semasa menunggu keputusan — ini normal. Biopsi biasanya dilakukan dengan sedikit kebas dan mungkin menyebabkan ketidakselesaan tekak selama beberapa hari. Jika keputusan menunjukkan kanser, doktor akan menerangkan peringkat kanser dan pilihan rawatan dengan jelas, dan anda digalakkan membawa ahli keluarga atau kawan untuk membantu anda mendengar dan bertanya soalan.

Rawatan

Rawatan untuk kanser laring bergantung kepada saiz dan lokasi kanser, sama ada ia telah merebak, umur dan kesihatan keseluruhan anda, serta keutamaan anda sendiri — terutamanya berkaitan suara. Biasanya, pasukan doktor pakar (termasuk pakar telinga, hidung dan tekak, pakar onkologi, dan jurupulih pertuturan) akan berbincang bersama anda. Matlamat rawatan ialah membuang atau mengawal kanser sambil mengekalkan fungsi suara dan menelan sebanyak mungkin.

Penjagaan diri di rumah

• Berhenti merokok sepenuhnya — ini membantu rawatan berkesan dan mengurangkan risiko kanser berulang; minta bantuan doktor atau perkhidmatan berhenti merokok jika perlu
• Kurangkan atau hentikan pengambilan alkohol
• Rehatkan suara anda dan elakkan bercakap kuat atau berbisik berlebihan
• Minum air yang cukup untuk memastikan tekak lembap
• Jaga pembersihan mulut dan gigi dengan baik
• Ambil makanan yang lembut dan mudah ditelan jika menelan terasa sukar
• Hadiri semua janji temu rawatan dan pemeriksaan susulan
• Catat kesan sampingan yang anda alami dan bincangkan dengan pasukan rawatan anda

Rawatan perubatan

Pilihan rawatan utama termasuk pembedahan, radioterapi (sinaran bertenaga tinggi untuk membunuh sel kanser), kemoterapi (ubat yang membunuh sel kanser dengan cepat), serta rawatan tersasar dan imunoterapi untuk kes tertentu. Kadangkala rawatan digabungkan, contohnya radioterapi bersama kemoterapi, untuk hasil yang lebih baik. Setiap rawatan mempunyai kesan sampingan tersendiri seperti tekak kering, rasa letih, perubahan rasa atau kulit kemerahan di kawasan sinaran. Doktor anda akan menerangkan pilihan yang sesuai untuk keadaan anda, termasuk faedah dan risikonya. Jangan memulakan atau menghentikan sebarang ubat tanpa berbincang dengan doktor anda.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan mungkin dicadangkan jika kanser terhad kepada satu kawasan dan boleh dibuang dengan selamat. Terdapat pembedahan yang membuang sebahagian kecil laring (suara biasanya masih boleh dikekalkan) dan pembedahan yang membuang seluruh laring. Jika seluruh laring dibuang, laluan pernafasan akan dialihkan ke lubang kecil di leher (trakeostomi) dan suara akan berubah — jurupulih pertuturan akan membantu anda belajar bercakap semula menggunakan kaedah lain. Kadangkala kelenjar limfa di leher juga perlu dibuang. Doktor akan menerangkan kesan pembedahan terhadap suara dan menelan sebelum keputusan dibuat.

Hidup dengan keadaan ini

Kehidupan selepas rawatan kanser laring memerlukan penyesuaian, terutamanya jika suara anda berubah. Jurupulih pertuturan (speech therapist) memainkan peranan besar — mereka akan melatih anda bernafas, bercakap dan menelan dengan lebih baik. Jika anda mempunyai lubang pernafasan di leher (stoma), anda perlu menjaganya dengan bersih, melembapkan udara di sekeliling (contohnya dengan pelembap udara) dan melindunginya daripada habuk dan air semasa mandi. Membawa nota ringkas tentang keadaan anda dan cara menghubungi pasukan perubatan boleh membantu dalam situasi kecemasan. Perubahan ini mengambil masa, dan adalah normal untuk berasa janggal pada mulanya.

Tip gaya hidup

• Kekal berhenti merokok dan elakkan asap orang lain
• Hadkan atau hentikan alkohol
• Elakkan tempat berdebu, berasap atau berbau kuat yang merengsakan saluran pernafasan
• Gunakan pelembap udara di rumah jika udara kering
• Bersenam secara sederhana mengikut kemampuan dan nasihat doktor
• Tidur yang cukup dan uruskan tahap tekanan
• Kekalkan hubungan sosial — jangan mengasingkan diri

Diet dan senaman

Pilih makanan yang lembut, lembap dan berprotein tinggi seperti bubur, sup, telur, ikan dan tauhu yang dikukus, serta yogurt. Elakkan makanan yang keras, pedas, sangat panas atau berasid jika tekak anda sensitif. Makan dalam kuantiti kecil tetapi lebih kerap jika selera menurun. Jika menelan sukar, berbincang dengan ahli diet di hospital — mereka boleh mencadangkan makanan yang lebih mudah ditelan dan berkhasiat. Untuk senaman, mulakan dengan berjalan kaki ringan dan tingkatkan secara perlahan. Senaman membantu tenaga, mood dan tidur, tetapi jangan memaksa diri semasa tempoh pemulihan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menerima diagnosis kanser dan berdepan dengan perubahan suara boleh menimbulkan rasa takut, sedih, marah atau malu untuk bercakap di khalayak. Perasaan ini normal dan tidak bermakna anda lemah. Ramai pesakit berasa lebih tenang apabila mereka bercakap tentang perasaan mereka dengan keluarga, kawan, kaunselor atau pasukan perubatan. Jika anda berasa sangat sedih, cemas, putus harapan, atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, sila dapatkan bantuan dengan segera — hubungi perkhidmatan kecemasan tempatan atau perkhidmatan sokongan kesihatan mental yang tersenarai di laman ini, atau berjumpa doktor anda. Anda tidak perlu menghadapi semua ini seorang diri.

Pencegahan

Banyak kes kanser laring boleh dicegah. Langkah paling berkesan ialah tidak merokok, atau berhenti merokok jika anda sudah merokok. Menghadkan pengambilan alkohol juga mengurangkan risiko dengan ketara, terutamanya apabila tidak digabungkan dengan merokok. Mengambil langkah keselamatan di tempat kerja untuk mengurangkan pendedahan kepada habuk dan bahan kimia, serta menjaga pemakanan yang seimbang dengan banyak buah-buahan dan sayur-sayuran, juga membantu. Jika anda mempunyai refluks asid yang berpanjangan, dapatkan rawatan yang sesuai.

Vaksin

Vaksin HPV boleh mengurangkan risiko kanser yang berkaitan dengan HPV di kawasan tekak. Di Malaysia, vaksin HPV disediakan melalui program imunisasi Kementerian Kesihatan Malaysia untuk kumpulan yang layak. Tanya doktor atau klinik kesihatan anda sama ada vaksin ini sesuai untuk anda atau anak anda.

Program saringan

Tiada ujian saringan rutin khusus untuk kanser laring dalam populasi umum. Cara terbaik ialah memberi perhatian kepada gejala awal — terutamanya suara serak yang berlarutan lebih daripada 3 minggu — dan mendapatkan pemeriksaan awal. Jika anda seorang perokok berat atau mempunyai risiko tinggi, berbincang dengan doktor tentang pemeriksaan tekak dan leher secara berkala.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kanser boleh merebak ke kelenjar limfa di leher dan membentuk benjolan yang semakin besar
• Kanser boleh merebak ke paru-paru atau bahagian lain badan
• Saluran pernafasan boleh tersekat, menyebabkan kesukaran bernafas yang serius
• Kesukaran menelan boleh menyebabkan kekurangan zat makanan dan penurunan berat badan
• Suara boleh hilang sepenuhnya
• Risiko jangkitan pada saluran pernafasan dan paru-paru meningkat

Pandangan jangka panjang

Prognosis kanser laring bergantung kepada peringkat kanser semasa ia dikesan dan jenis rawatan yang diterima. Jika dikesan pada peringkat awal, peluang rawatan berjaya adalah tinggi dan ramai pesakit boleh hidup sihat untuk jangka masa panjang. Walaupun kanser dikesan lebih lewat, rawatan masih boleh mengawal penyakit, mengurangkan gejala dan membantu anda hidup dengan lebih selesa. Perkembangan rawatan dalam beberapa tahun kebelakangan ini memberi harapan yang lebih baik, dan pasukan perubatan anda akan bersama anda di setiap langkah.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.