Gigi Goyang

Gambaran keseluruhan

Gigi goyang bermaksud gigi yang tidak lagi kukuh pada gusi dan tulang rahang, sehingga ia boleh bergerak sedikit apabila disentuh atau ditekan. Pada kanak-kanak, gigi goyang biasanya perkara biasa — ia tanda gigi susu sedang tanggal untuk memberi laluan kepada gigi kekal. Pada orang dewasa, gigi goyang selalunya bukan perkara biasa. Ia biasanya tanda masalah pada gusi atau tulang yang menyokong gigi, dan perlu diperiksa oleh doktor gigi.

Ya, keadaan ini agak biasa. Hampir setiap kanak-kanak akan mengalami gigi susu goyang. Dalam kalangan orang dewasa di Malaysia, masalah gusi pula merupakan salah satu masalah kesihatan mulut yang paling kerap dilaporkan, dan ia boleh menyebabkan gigi goyang jika tidak dirawat.

Kanak-kanak yang sedang membesar paling kerap mengalaminya, dan ia dijangka berlaku. Orang dewasa — terutamanya mereka yang berumur 35 tahun ke atas, perokok, penghidap kencing manis, dan mereka yang jarang berjumpa doktor gigi — lebih berisiko mengalami gigi goyang akibat masalah gusi. Wanita hamil juga kadangkala mengalami gusi yang lebih sensitif dan mudah berdarah.

Gejala

Gejala biasa

• Gigi terasa longgar atau bergerak sedikit apabila disentuh dengan lidah atau jari
• Gusi bengkak, merah, lembut atau mudah berdarah semasa memberus gigi
• Ketidakselesaan atau sakit semasa mengunyah makanan keras
• Kedudukan gigi berubah, contohnya gigi kelihatan bergerak jauh antara satu sama lain
• Gusi mengecut sehingga akar gigi kelihatan lebih panjang
• Rasa tidak sedap pada gigi atau nafas berbau yang berterusan
• Kadang-kadang terdapat nanah atau rasa pahit di dalam mulut

Gejala pada kanak-kanak

• Gigi susu bergoyang apabila gigi kekal sedang tumbuh di bawahnya — ini normal dan biasanya tidak menyakitkan
• Kanak-kanak mungkin mengadu tidak selesa semasa makan atau memberus gigi pada kawasan gigi goyang
• Gusi mungkin kelihatan sedikit kemerahan atau berdarah di sekitar gigi yang sedang tanggal
• Gigi kekal yang goyang selepas kecederaan seperti terjatuh atau terkena bola — ini bukan normal dan perlu diperiksa

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Gigi goyang yang datang perlahan-lahan, sering tanpa sakit pada peringkat awal
• Gusi mengecut dan akar gigi terdedah, menyebabkan gigi terasa sensitif
• Gigi palsu (denture) yang dahulunya selesa kini terasa longgar atau tidak padan
• Kesukaran mengunyah makanan keras, menyebabkan perubahan pilihan makanan
• Mulut kering, yang boleh berlaku akibat proses penuaan atau kesan ubat-ubatan tertentu

Punca

Punca utama

• Penyakit gusi (periodontal) — plak dan karang gigi yang terkumpul meradangkan gusi dan lama-kelamaan merosakkan tulang penyokong gigi
• Proses normal pergantian gigi pada kanak-kanak, iaitu gigi susu tanggal untuk memberi ruang kepada gigi kekal
• Kecederaan atau hentakan pada gigi dan mulut, contohnya terjatuh, kemalangan atau kecederaan semasa bersukan
• Tabiat mengisar atau mengetap gigi, terutamanya ketika tidur, yang memberi tekanan berlebihan pada gigi
• Perubahan hormon, contohnya semasa hamil atau semasa akil baligh, yang boleh membuatkan gusi lebih sensitif
• Keadaan kesihatan lain seperti kencing manis yang tidak terkawal, yang melambatkan penyembuhan dan meningkatkan risiko jangkitan gusi
• Kesan sampingan sesetengah ubat-ubatan, seperti mulut kering atau perubahan pada gusi — doktor atau ahli farmasi anda boleh menerangkan lebih lanjut

Faktor risiko

• Merokok atau menggunakan produk tembakau
• Kebersihan mulut yang kurang baik — jarang memberus gigi atau tidak menggunakan flos
• Kencing manis atau penyakit lain yang menjejaskan sistem pertahanan badan
• Sejarah keluarga yang mempunyai masalah gusi
• Jarang berjumpa doktor gigi untuk pemeriksaan dan pembersihan berkala
• Tekanan hidup yang tinggi dan tabiat mengisar gigi
• Kekurangan zat makanan tertentu, contohnya kurang pengambilan buah-buahan dan sayur-sayuran
• Pemakaian gigi palsu atau pendakap yang tidak padan dengan baik

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Gigi kekal (bukan gigi susu) terasa goyang walaupun sedikit
• Bengkak pada muka, gusi bernanah, atau demam bersama sakit gigi
• Gigi tercabut atau patah akibat kecederaan
• Sakit gigi yang teruk sehingga mengganggu tidur atau makan
• Pendarahan gusi yang berterusan walaupun selepas beberapa hari menjaga kebersihan mulut

Buat temujanji rutin jika:

• Gusi mudah berdarah semasa memberus gigi
• Nafas berbau yang berterusan walaupun selepas memberus gigi dan menggunakan ubat kumur
• Gusi kelihatan mengecut atau gigi terasa lebih panjang
• Gigi terasa sensitif terhadap makanan atau minuman sejuk dan panas
• Gigi palsu terasa longgar atau tidak selesa
• Sudah lebih setahun sejak pemeriksaan gigi terakhir

Diagnosis

Doktor gigi akan bermula dengan bertanya tentang simptom anda, tabiat penjagaan mulut, sejarah perubatan dan ubat-ubatan yang anda ambil. Seterusnya, beliau akan memeriksa mulut anda dengan teliti, termasuk menggoyangkan gigi dengan lembut menggunakan alat khas untuk menilai berapa banyak gigi itu bergerak, dan mengukur kedalaman ruang antara gigi dan gusi dengan alat pengukur halus. Pemeriksaan ini biasanya tidak menyakitkan, walaupun gusi mungkin terasa sedikit sensitif jika ia sedang meradang.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan klinikal mulut dan gusi oleh doktor gigi
• Ujian mobiliti gigi — gigi digoyang dengan lembut untuk menilai tahap kelonggaran
• Pengukuran poket gusi untuk melihat sama ada gusi telah terpisah daripada gigi
• X-ray gigi atau rahang untuk melihat keadaan tulang penyokong gigi
• Dalam sesetengah kes, ujian darah atau rujukan kepada doktor perubatan jika ada kemungkinan masalah kesihatan lain seperti kencing manis

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Kebanyakan pemeriksaan mengambil masa sekitar 15 hingga 30 minit. Anda mungkin diminta berkumur dengan larutan khas supaya plak lebih mudah dilihat. Jika X-ray diperlukan, ia diambil di klinik atau hospital pergigian dan tidak menyakitkan. Doktor gigi akan menerangkan apa yang beliau jumpa dan membincangkan pilihan rawatan bersama anda, termasuk kos dan jangkaan masa rawatan.

Rawatan

Rawatan bergantung kepada sebab gigi goyang dan sama ada ia gigi susu atau gigi kekal. Bagi kanak-kanak, selalunya tiada rawatan diperlukan — gigi susu akan tanggal sendiri. Bagi orang dewasa, tujuan utama rawatan ialah mengawal jangkitan atau keradangan, menguatkan sokongan gigi, dan menyelamatkan gigi jika boleh. Doktor gigi anda akan mencadangkan pelan yang sesuai dengan keadaan anda.

Penjagaan diri di rumah

• Berus gigi dua kali sehari dengan berus berbulu lembut dan ubat gigi berfluorida
• Gunakan flos atau berus kecil antara gigi setiap hari untuk membersihkan sisa makanan antara gigi
• Berkumur dengan air garam suam (bukan panas) untuk melegakan gusi yang bengkak — jangan telan
• Elakkan makanan yang sangat keras, melekit atau bergula tinggi, terutamanya di kawasan gigi yang goyang
• Jika gigi susu anak anda goyang, jangan paksa mencabutnya — biarkan ia tanggal sendiri, kecuali doktor gigi menasihatkan sebaliknya
• Berhenti merokok jika anda merokok — ini memberi kesan besar kepada kesihatan gusi
• Ikut jadual rawatan dan pemeriksaan susulan yang ditetapkan oleh doktor gigi anda

Rawatan perubatan

Rawatan pergigian biasanya bermula dengan pembersihan menyeluruh untuk membuang plak dan karang gigi, yang merupakan punca utama keradangan gusi. Doktor gigi juga akan mengajar teknik memberus dan flos yang betul mengikut keadaan mulut anda. Jika terdapat jangkitan, doktor gigi mungkin membersihkan kawasan tersebut dan, dalam sesetengah kes, memberikan ubat atau ubat kumur yang sesuai — ini hanya boleh diberikan atau disyorkan oleh profesional kesihatan. Bagi gigi yang goyang, doktor gigi mungkin menggunakan teknik untuk mengikat gigi yang longgar kepada gigi jiran yang lebih kukuh supaya ia lebih stabil sementara tisu pulih. Jika penyakit gusi sudah lanjut, rawatan yang lebih mendalam pada akar gigi mungkin diperlukan. Semua ubat, termasuk ubat tahan sakit, hendaklah disemak dengan doktor atau ahli farmasi anda terlebih dahulu, terutamanya jika anda mengambil ubat lain atau mempunyai masalah kesihatan lain.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan biasanya hanya dipertimbangkan jika rawatan biasa tidak berkesan atau jika kerosakan pada gusi dan tulang sudah teruk. Ini termasuk prosedur membersihkan kawasan dalam gusi, cantuman tisu atau tulang untuk menyokong gigi, atau dalam kes yang tidak dapat diselamatkan, cabutan gigi diikuti dengan pilihan penggantian gigi. Doktor gigi anda akan menerangkan risiko dan manfaat sebelum sebarang prosedur dijalankan.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan gigi goyang boleh mengganggu rutin harian, terutamanya semasa makan dan memberus gigi. Cuba makan dengan bahagian mulut yang lebih kuat, potong makanan kepada kepingan kecil, dan gunakan berus gigi berbulu lembut. Jika anda rasa gigi bergerak dan anda bimbang ia akan tertelan, elakkan makanan yang sangat melekit dan berjumpalah doktor gigi untuk nasihat. Bagi kanak-kanak, beri penerangan yang tenang bahawa gigi susu goyang ialah sebahagian daripada membesar.

Tip gaya hidup

• Kekalkan rutin penjagaan mulut yang konsisten walaupun sibuk
• Berhenti merokok dan hadkan pengambilan alkohol
• Kawal tekanan hidup dengan rehat yang cukup dan aktiviti yang menenangkan
• Jika anda mengisar gigi ketika tidur, berbincang dengan doktor gigi tentang pilihan perlindungan gigi
• Hadiri pemeriksaan pergigian secara berkala seperti yang disarankan
• Pastikan gigi palsu atau pendakap sentiasa dalam keadaan baik dan padan dengan betul

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang yang kaya dengan buah-buahan, sayur-sayuran, protein dan kalsium untuk menyokong kesihatan gusi dan tulang. Kurangkan minuman manis dan makanan ringan bergula, terutamanya di antara waktu makan. Minum air kosong selepas makan untuk membantu membersihkan mulut. Bagi gigi yang goyang, pilih makanan lembut seperti sup, telur, yogurt, sayur yang dimasak lembut dan buah yang dipotong kecil. Aktiviti fizikal secara umumnya tidak menjejaskan gigi goyang, tetapi jika anda bersukan yang melibatkan hentakan, pertimbangkan pelindung mulut dan berbincang dengan doktor gigi anda.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Gigi goyang boleh membuatkan seseorang berasa malu, cemas atau kurang keyakinan, terutamanya jika ia menjejaskan senyuman atau makan di hadapan orang lain. Perasaan ini normal dan tidak perlu dipendam. Bercakap dengan doktor gigi tentang kebimbangan anda boleh membantu — mereka biasa mendengar perkara ini dan boleh menerangkan pilihan rawatan dengan jelas. Jika anda berasa tertekan, cemas atau sedih secara berterusan, dapatkan sokongan kesihatan mental. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri sendiri, dapatkan bantuan segera daripada perkhidmatan kecemasan atau talian sokongan krisis yang disenaraikan di laman web ini.

Pencegahan

Sebahagian besarnya, ya. Gigi goyang pada kanak-kanak tidak dapat dielakkan kerana ia sebahagian daripada tumbesaran. Namun, gigi goyang pada orang dewasa selalunya boleh dicegah dengan penjagaan mulut yang baik dan pemeriksaan berkala. Langkah paling berkesan ialah memberus gigi dua kali sehari dengan ubat gigi berfluorida, menggunakan flos setiap hari, dan berjumpa doktor gigi secara berkala untuk pembersihan.

Program saringan

Pemeriksaan pergigian secara berkala membolehkan masalah gusi dikesan sebelum gigi mula goyang. Tanyakan kepada doktor gigi atau klinik kesihatan anda tentang jadual pemeriksaan yang sesuai untuk anda — biasanya setiap 6 hingga 12 bulan, tetapi ini boleh berbeza mengikut keadaan mulut dan faktor risiko anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kehilangan gigi secara beransur-ansur jika tulang penyokong terus terhakis
• Jangkitan gusi yang berulang dan boleh merebak, menyebabkan bengkak dan kesakitan
• Kesukaran mengunyah dan perubahan pilihan makanan, yang boleh menjejaskan pemakanan
• Gigi jiran bergeser atau berubah kedudukan, menjejaskan gigitan dan penampilan
• Dalam kes yang jarang tetapi serius, jangkitan pada mulut boleh merebak ke bahagian lain muka dan leher

Pandangan jangka panjang

Berita baiknya, kebanyakan kes gigi goyang boleh diuruskan dengan baik, terutamanya jika dikesan awal. Dengan rawatan yang sesuai dan penjagaan mulut yang konsisten, banyak gigi dapat diselamatkan dan dikekalkan untuk jangka masa yang panjang. Jika gigi tidak dapat diselamatkan, terdapat pelbagai pilihan penggantian gigi yang boleh membantu anda makan dan tersenyum dengan selesa. Berbincang dengan doktor gigi anda tentang jangkaan dan langkah seterusnya — anda tidak keseorangan dalam hal ini.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.