Kanser Mulut

Gambaran keseluruhan

Kanser mulut ialah pertumbuhan sel-sel abnormal yang tidak terkawal di mana-mana bahagian mulut, seperti lidah, gusi, bibir, bahagian dalam pipi, lelangit, atau bawah lidah.

Kanser mulut agak jarang berlaku jika dibandingkan dengan kanser lain, tetapi kesnya semakin meningkat di Malaysia. Ia lebih kerap berlaku pada lelaki dan orang yang berusia 40 tahun ke atas.

Ia boleh menyerang sesiapa sahaja, tetapi lebih berisiko pada mereka yang merokok atau menghisap tembakau, minum alkohol secara berlebihan, dijangkiti virus HPV, atau terdedah kepada cahaya matahari pada bibir.

Gejala

Gejala biasa

• Ulser atau luka di mulut yang tidak sembuh selepas 2–3 minggu
• Benjolan atau bengkak di dalam mulut, gusi, atau leher
• Bintik putih (leukoplakia) atau bintik merah (eritroplakia) di dalam mulut
• Rasa kebas atau sakit di bahagian mulut atau bibir
• Sukar menelan atau mengunyah
• Gigi longgar tanpa sebab yang jelas
• Perubahan suara atau serak berterusan
• Sakit telinga yang berterusan

Punca

Punca utama

• Kerosakan pada DNA sel dalam mulut, yang menyebabkan sel tumbuh secara tidak normal.
• Jangkitan virus Human Papillomavirus (HPV), terutamanya jenis HPV16.
• Pendedahan berpanjangan kepada bahan karsinogenik seperti dalam tembakau dan alkohol.

Faktor risiko

• Merokok, menghisap tembakau, atau mengunyah sirih
• Minum alkohol secara berlebihan
• Jangkitan HPV oral
• Pendedahan berpanjangan kepada cahaya matahari pada bibir
• Lelaki dan berusia lebih 40 tahun
• Sejarah keluarga yang menghidap kanser kepala atau leher
• Kebersihan mulut yang buruk
• Diet yang kurang buah-buahan dan sayur-sayuran

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Ulser atau bengkak di mulut yang tidak hilang selepas 2–3 minggu
• Terasa benjolan atau penebalan di dalam mulut, bibir, atau leher
• Sukar menelan, bercakap, atau menggerakkan rahang
• Gigi longgar tanpa sebab yang jelas

Buat temujanji rutin jika:

• Pemeriksaan gigi dan mulut secara berkala, sekurang-kurangnya setahun sekali
• Bintik putih atau merah yang tidak sakit tetapi berterusan
• Gusi berdarah atau sakit yang berpanjangan

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala dan sejarah kesihatan anda, kemudian memeriksa mulut, tekak, dan leher. Jika ada tanda yang mencurigakan, doktor akan mengambil sampel tisu kecil (biopsi) untuk dihantar ke makmal.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan fizikal mulut, tekak, dan leher
• Biopsi – pengambilan sampel tisu dari kawasan yang mencurigakan
• Ujian pengimejan seperti imbasan CT, MRI, atau X-ray untuk melihat penyebaran kanser
• Ujian HPV pada tisu kanser

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Jika disyaki kanser mulut, anda akan dirujuk kepada pakar telinga, hidung, dan tekak (ENT) atau pakar bedah mulut. Proses diagnosis mungkin mengambil masa beberapa hari hingga seminggu. Doktor akan menerangkan setiap langkah dan pilihan rawatan kepada anda.

Rawatan

Rawatan untuk kanser mulut bergantung pada peringkat kanser, lokasi tumor, dan kesihatan keseluruhan anda. Pasukan perubatan yang terdiri daripada pelbagai pakar akan merancang rawatan yang terbaik untuk keadaan anda.

Penjagaan diri di rumah

• Berhenti merokok dan elakkan tembakau
• Kurangkan atau elakkan minuman beralkohol
• Jaga kebersihan mulut dengan memberus gigi dua kali sehari
• Ikut nasihat doktor dan hadiri semua janji temu
• Ambil makanan berkhasiat untuk membantu pemulihan

Rawatan perubatan

Rawatan mungkin termasuk pembedahan untuk membuang tisu kanser, terapi sinaran (radioterapi) untuk memusnahkan sel kanser, dan kemoterapi untuk merawat kanser di seluruh badan. Terapi sasaran atau imunoterapi juga mungkin digunakan dalam keadaan tertentu. Pasukan onkologi akan menerangkan pilihan mana yang paling sesuai untuk anda, serta kesan sampingan yang mungkin berlaku.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan mungkin diperlukan untuk membuang tumor dan, jika perlu, kelenjar limfa di leher yang terjejas. Pembedahan rekonstruktif juga boleh membantu memulihkan bentuk dan fungsi mulut selepas tumor dibuang.

Hidup dengan keadaan ini

Selepas rawatan, anda perlu menjalani pemeriksaan susulan secara berkala untuk memastikan kanser tidak berulang. Anda mungkin memerlukan bantuan pakar diet, ahli terapi pertuturan, atau jururawat untuk menangani kesan sampingan seperti kesukaran menelan atau bercakap.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok dan elakkan asap rokok
• Hadkan pengambilan alkohol
• Lindungi bibir daripada matahari dengan sapuan lip balm berSPF
• Kekal aktif dengan senaman ringan mengikut kemampuan
• Jaga kesihatan mulut dan lawati doktor gigi secara berkala

Diet dan senaman

Amalkan diet seimbang yang kaya dengan buah-buahan, sayur-sayuran, dan makanan tinggi protein. Jika anda sukar menelan, rujuk pakar diet untuk makanan yang mudah dikunyah dan ditelan. Senaman ringan seperti berjalan dapat membantu meningkatkan tenaga dan mood.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Diagnosis kanser boleh menyebabkan perasaan cemas, sedih, atau takut. Ini adalah normal. Bercakap dengan kaunselor, ahli psikologi, atau kumpulan sokongan boleh membantu anda mengurus emosi. Jika anda merasa tertekan atau berfikir untuk mencederakan diri, segera hubungi talian kesihatan mental atau perkhidmatan kecemasan.

Pencegahan

Tidak semua kes kanser mulut dapat dicegah, tetapi risiko dapat dikurangkan dengan tidak merokok, menghadkan alkohol, menjaga kebersihan mulut, mengambil vaksin HPV, dan melindungi bibir daripada pendedahan matahari yang berlebihan.

Vaksin

Vaksin HPV (Human Papillomavirus) dapat melindungi daripada jangkitan HPV yang dikaitkan dengan kanser mulut. Tanya doktor anda tentang vaksin HPV, terutamanya untuk remaja dan orang dewasa muda.

Program saringan

Tiada program saringan kanser mulut secara nasional di Malaysia, tetapi pemeriksaan mulut secara berkala oleh doktor gigi atau doktor boleh membantu mengesan perubahan awal.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kanser boleh merebak ke tisu berdekatan seperti rahang, lidah, atau leher
• Penyebaran ke kelenjar limfa dan bahagian lain badan seperti paru-paru
• Kesukaran makan, menelan, dan bercakap yang semakin teruk
• Pendarahan yang serius atau masalah pernafasan

Pandangan jangka panjang

Jika dikesan dan dirawat awal, peluang untuk sembuh adalah tinggi. Rawatan moden dapat mengawal kanser dengan berkesan dan membantu pesakit menjalani kehidupan yang baik. Pasukan perubatan anda akan memberi sokongan dan penjagaan terbaik. Anda tidak perlu berhadapan dengan penyakit ini sendirian.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.