Retinoblastoma: Kanser Mata pada Kanak-kanak

Gambaran keseluruhan

Retinoblastoma ialah sejenis kanser mata yang jarang berlaku, yang bermula di retina iaitu lapisan sensitif cahaya di bahagian belakang mata. Ia paling kerap berlaku pada kanak-kanak kecil dan boleh menjejaskan penglihatan, tetapi jika dikesan awal, rawatan boleh menyelamatkan nyawa dan penglihatan.

Tidak. Retinoblastoma adalah kanser yang jarang berlaku. Ia hanya menyerang kira-kira 1 dalam 15,000 hingga 20,000 kanak-kanak di seluruh dunia.

Ia paling kerap berlaku pada bayi dan kanak-kanak bawah umur 5 tahun. Kadang-kadang ia diwarisi daripada ibu bapa, tetapi selalunya ia berlaku tanpa sebab yang diketahui.

Gejala

Gejala biasa

• Cahaya putih atau kekuningan di anak mata yang kelihatan seperti mata kucing bersinar (leukokoria).
• Juling, iaitu kedua-dua mata tidak memandang arah yang sama.
• Mata merah, bengkak, atau sakit tanpa sebab yang jelas.
• Penglihatan kabur atau anak tidak menunjukkan respons terhadap objek yang bergerak.
• Saiz anak mata yang berbeza antara kiri dan kanan.

Gejala pada kanak-kanak

• Ibu bapa mungkin perasan cahaya putih di mata anak semasa mengambil gambar menggunakan flash kamera.
• Anak mungkin selalu menggosok mata atau kelihatan tidak selesa dengan cahaya.
• Anak mungkin mengalami kemerahan atau bengkak pada mata yang berterusan.

Punca

Punca utama

• Retinoblastoma berlaku apabila sel-sel retina mengalami perubahan gen (mutasi) yang menyebabkan ia membesar secara tidak terkawal.
• Sesetengah kes diwarisi daripada ibu bapa, di mana gen RB1 yang bertindak sebagai penekan tumor telah berubah.
• Kebanyakan kes berlaku secara rawak (sporadik) tanpa sejarah keluarga, dan tidak dapat dihalang.

Faktor risiko

• Sejarah keluarga retinoblastoma.
• Sindrom genetik yang diwarisi, seperti mutasi gen RB1.
• Umur muda, terutamanya bawah 5 tahun.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Cahaya putih di anak mata.
• Juling yang baru muncul atau berterusan.
• Mata merah, bengkak, atau sakit yang tidak sembuh.
• Perubahan saiz atau bentuk anak mata.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda mempunyai sejarah keluarga retinoblastoma, bincang dengan doktor tentang pemeriksaan mata yang kerap untuk anak anda.
• Jika anda ragu-ragu tentang sebarang perubahan kecil pada mata anak, boleh berjumpa doktor umum untuk penilaian awal.

Diagnosis

Doktor akan memeriksa mata anak menggunakan alat khas yang dipanggil oftalmoskop. Jika disyaki retinoblastoma, doktor akan merujuk anak kepada pakar mata kanak-kanak. Pemeriksaan mungkin dilakukan semasa anak sedang tidur atau di bawah bius ringan supaya mata dapat diperiksa dengan teliti.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan fundus: melihat retina di belakang mata untuk mengesan tumor.
• Ultrasound mata: menggunakan gelombang bunyi untuk melihat saiz dan bentuk tumor.
• Imbasan MRI: untuk melihat sama ada kanser telah merebak ke luar mata.
• Ujian genetik: untuk mengesan mutasi gen RB1 dan membantu menentukan risiko kepada ahli keluarga.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis mungkin melibatkan beberapa temu janji. Pemeriksaan biasanya tidak menyakitkan. Untuk kanak-kanak kecil, doktor mungkin menggunakan bius ringan supaya anak berasa tenang dan mata dapat diperiksa dengan sempurna. Anda akan dimaklumkan tentang keputusan dan langkah seterusnya dengan jelas.

Rawatan

Rawatan retinoblastoma bergantung kepada saiz tumor, lokasi, dan sama ada kanser telah merebak. Matlamat utama ialah menyelamatkan nyawa kanak-kanak, diikuti dengan memelihara penglihatan sebanyak mungkin. Pasukan doktor akan membincangkan pilihan rawatan yang paling sesuai untuk keadaan anak anda.

Penjagaan diri di rumah

• Patuhilah jadual rawatan dan pemeriksaan susulan yang dinasihatkan oleh doktor.
• Pastikan anak mendapat rehat yang cukup dan minum air yang mencukupi.
• Beri sokongan emosi dan luangkan masa bersama anak semasa menjalani rawatan.
• Jangan gunakan sebarang ubat mata atau titisan tanpa nasihat doktor.

Rawatan perubatan

Rawatan perubatan mungkin termasuk kemoterapi untuk mengecutkan tumor, terapi laser untuk memusnahkan saluran darah ke tumor, krioterapi untuk membekukan dan membunuh sel tumor, atau radioterapi menggunakan sinaran tenaga tinggi untuk memusnahkan sel kanser. Pilihan rawatan akan bergantung kepada saiz dan lokasi tumor, serta umur dan kesihatan kanak-kanak.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan mungkin disyorkan jika tumor sangat besar, mata telah hilang penglihatan sepenuhnya, atau jika rawatan lain tidak berkesan. Pembedahan ini melibatkan pembuangan mata yang terjejas (enukleasi) untuk mengelakkan kanser daripada merebak. Selepas pembedahan, mata tiruan yang kelihatan semula jadi boleh dipasang.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan retinoblastoma memerlukan lawatan susulan yang kerap ke pakar mata untuk memastikan kanser tidak kembali. Sebagai ibu bapa atau penjaga, anda perlu membantu anak mengikuti rutin harian yang biasa, seperti bersekolah, bermain, dan bersosial, sambil memberi perhatian kepada sebarang perubahan pada mata atau penglihatan.

Tip gaya hidup

• Gunakan pelindung mata jika anak menjalani aktiviti yang berisiko kepada mata.
• Pakai cermin mata hitam di bawah cahaya matahari yang terang jika doktor mencadangkan.
• Pastikan anak mendapat rehat yang cukup dan elakkan tekanan yang berlebihan.

Diet dan senaman

Makanan yang seimbang dengan buah-buahan, sayur-sayuran, dan protein yang mencukupi boleh membantu mengekalkan tenaga semasa rawatan. Aktiviti fizikal yang selamat dan sederhana, seperti berjalan atau bermain ringan, adalah baik, tetapi elakkan sukan lasak tanpa nasihat doktor.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Apabila anak menghidap kanser, ia boleh menyebabkan tekanan, kebimbangan, dan kesedihan bagi seluruh keluarga. Adalah normal untuk berasa bimbang. Bincang dengan doktor atau kaunselor tentang sokongan emosi. Anda juga boleh menggalakkan anak meluahkan perasaan melalui lukisan atau permainan.

Pencegahan

Kebanyakan kes retinoblastoma tidak dapat dicegah kerana ia berlaku secara rawak. Walau bagaimanapun, jika terdapat sejarah keluarga, kaunseling genetik dan pemeriksaan mata awal untuk bayi boleh membantu mengesan penyakit ini lebih awal dan meningkatkan peluang rawatan berjaya.

Program saringan

Untuk kanak-kanak yang berisiko tinggi kerana sejarah keluarga, pemeriksaan mata secara berkala perlu dilakukan sejak lahir, menurut garis panduan Kementerian Kesihatan Malaysia. Ini dapat membantu mengesan retinoblastoma pada peringkat paling awal.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kanser boleh merebak ke bahagian lain mata, ke saraf optik, dan kemudian ke otak atau seluruh badan.
• Kehilangan penglihatan kekal pada mata yang terjejas.
• Dalam kes yang teruk, retinoblastoma yang tidak dirawat boleh mengancam nyawa.

Pandangan jangka panjang

Berita baiknya, retinoblastoma adalah antara kanser kanak-kanak yang paling boleh dirawat. Jika dikesan dan dirawat awal, lebih 90% kanak-kanak dapat pulih sepenuhnya. Ramai kanak-kanak mengekalkan penglihatan yang baik di mata yang sihat, dan dengan sokongan yang betul, mereka boleh membesar dan menjalani kehidupan yang normal dan aktif.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.