Gejala Parkinson dan Persediaan Imbasan CT

Gambaran keseluruhan

Penyakit Parkinson ialah sejenis gangguan otak yang menjejaskan pergerakan. Ia berlaku apabila sel-sel saraf di bahagian otak yang menghasilkan dopamin – bahan kimia yang membantu mengawal pergerakan – semakin hilang. Ini menyebabkan gejala seperti gegaran, kekakuan, pergerakan lambat, dan masalah keseimbangan. Imbasan CT ialah salah satu ujian yang mungkin disarankan doktor untuk melihat keadaan otak dan memastikan gejala bukan disebabkan oleh masalah lain seperti strok atau tumor.

Parkinson adalah antara penyakit pergerakan yang paling biasa. Di Malaysia, bilangannya semakin meningkat dengan populasi yang semakin tua. Ia menjejaskan kira-kira 1 dalam 100 orang berusia 60 tahun ke atas.

Penyakit Parkinson paling kerap berlaku pada orang dewasa berusia 60 tahun ke atas, tetapi ia juga boleh menyerang orang lebih muda (dikenali sebagai Parkinson permulaan awal). Lelaki sedikit lebih ramai terjejas berbanding wanita.

Gejala

Gejala biasa

• Gegaran atau getaran pada tangan, jari, atau kaki semasa berehat (tremor rehat)
• Kekakuan atau kekejangan pada otot (rigiditi)
• Pergerakan menjadi perlahan (bradikinesia)
• Masalah keseimbangan dan koordinasi
• Perubahan postur seperti membongkok
• Wajah kurang ekspresi (topeng muka)
• Suara menjadi perlahan atau monoton
• Masalah menelan (disfagia)
• Sembelit yang berpanjangan
• Gangguan tidur
• Kemurungan atau kebimbangan

Punca

Punca utama

• Punca sebenar Parkinson tidak diketahui.
• Kombinasi faktor genetik dan persekitaran dipercayai berperanan.
• Kehilangan sel saraf penghasil dopamin dalam otak merupakan perubahan utama.

Faktor risiko

• Umur meningkat (lebih 60 tahun)
• Sejarah keluarga Parkinson
• Pendedahan jangka panjang kepada racun perosak atau kimia industri
• Kecederaan kepala yang serius

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika gejala menjejaskan keselamatan anda, seperti jatuh berulang
• Jika anda sukar menelan atau bernafas
• Jika ada perubahan mendadak dalam keupayaan bergerak

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda mengalami gegaran, kekakuan, atau pergerakan perlahan yang berlarutan lebih daripada beberapa minggu
• Jika keluarga anda melihat perubahan dalam cara anda berjalan atau bercakap

Diagnosis

Diagnosis Parkinson dibuat berdasarkan sejarah perubatan, pemeriksaan fizikal dan neurologi oleh pakar. Imbasan CT digunakan untuk menolak keadaan lain di otak seperti strok, tumor, atau pendarahan yang boleh menyebabkan gejala serupa. Tiada ujian darah khusus untuk Parkinson.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan neurologi – doktor menilai pergerakan, refleks, dan kekuatan otot.
• Imbasan CT / MRI otak – untuk melihat struktur otak dan mengecualikan punca lain.
• Ujian darah – untuk menolak masalah tiroid atau kekurangan vitamin.
• Ujian pergerakan – mungkin merakam cara anda berjalan atau bergerak.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Semasa imbasan CT, anda akan baring di atas meja yang bergerak ke dalam mesin berbentuk cincin. Anda perlu duduk diam. Ia tidak menyakitkan dan biasanya mengambil masa 15–30 minit. Jika doktor menggunakan kontras (cecair pewarna untuk melihat salur darah), anda mungkin diminta berpuasa beberapa jam sebelum itu dan minum banyak air selepasnya. Beritahu doktor jika anda alah kepada pewarna kontras, hamil, atau ada masalah buah pinggang.

Rawatan

Parkinson tidak boleh disembuhkan, tetapi rawatan dapat mengawal gejala dan meningkatkan kualiti hidup. Pasukan perubatan akan membantu anda merancang rawatan yang sesuai.

Penjagaan diri di rumah

• Melakukan terapi fizikal dan senaman secara berkala seperti berjalan atau tai chi
• Mengamalkan diet kaya serat dan minum air secukupnya untuk elak sembelit
• Menyesuaikan rumah dengan bar keselamatan dan mengelakkan karpet atau permaidani yang boleh menyebabkan tersadung
• Bercakap dengan ahli terapi pertuturan jika suara atau menelan bermasalah

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberi ubat yang membantu meningkatkan tahap dopamin atau mengurangkan gejala pergerakan. Ubat biasanya diberikan secara berperingkat dan perlu dipantau rapi. Bagi kes lanjut, prosedur seperti rangsangan otak dalam (deep brain stimulation) boleh dipertimbangkan. Selalu berbincang dengan doktor pakar neurologi sebelum memulakan sebarang rawatan.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan seperti rangsangan otak dalam hanya dipertimbangkan untuk pesakit Parkinson lanjut yang tidak lagi mendapat manfaat daripada ubat. Keputusan ini dibuat oleh pasukan pakar setelah penilaian menyeluruh.

Hidup dengan keadaan ini

Bina rutin harian yang tetap dan jadualkan masa rehat. Gunakan alat bantuan seperti tongkat atau kerusi roda jika perlu. Pastikan rumah mudah diakses dan bebas daripada halangan.

Tip gaya hidup

• Kekal aktif dengan senaman ringan
• Jaga kualiti tidur
• Rapat dengan keluarga dan rakan untuk sokongan emosi
• Gunakan perkhidmatan Terapi Carakerja (occupational therapy) untuk memudahkan aktiviti harian

Diet dan senaman

Amalkan diet seimbang dengan sayur, buah, bijirin penuh, dan protein mencukupi. Elakkan makanan yang sukar ditelan. Senaman seperti regangan, berenang, atau yoga membantu mengekalkan fleksibiliti dan keseimbangan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Depresi dan kebimbangan adalah perkara biasa dalam Parkinson. Jangan dipendam – bercakap dengan doktor atau kaunselor. Rawatan mental kesihatan adalah sebahagian daripada penjagaan Parkinson.

Pencegahan

Tiada cara yang terbukti untuk mencegah Parkinson. Walau bagaimanapun, gaya hidup sihat dengan diet seimbang, senaman tetap, dan mengelakkan pendedahan bahan kimia berbahaya mungkin dapat mengurangkan risiko. Namun, masih banyak yang belum diketahui.

Vaksin

Tiada vaksin untuk Parkinson.

Program saringan

Tiada ujian saringan tetap untuk Parkinson dalam populasi umum.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Gejala semakin teruk sehingga menyukarkan pergerakan dan aktiviti harian.
• Jatuh yang membawa kepada patah tulang atau kecederaan.
• Masalah menelan boleh menyebabkan pneumonia aspirasi (makanan atau air masuk ke paru-paru).
• Kemurungan dan pengasingan sosial jika tiada sokongan.

Pandangan jangka panjang

Walaupun Parkinson adalah penyakit jangka panjang, ramai pesakit terus menjalani kehidupan yang bermakna dengan rawatan dan sokongan yang betul. Setiap orang berbeza – doktor anda akan membantu anda menyesuaikan rawatan mengikut keperluan. Ada harapan dan banyak cara untuk hidup dengan baik.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.