Gigi Tiruan (Dentures): Panduan untuk Pesakit

Gambaran keseluruhan

Gigi tiruan ialah set gigi buatan yang boleh ditanggalkan dan dipasang semula. Ia menggantikan gigi yang telah hilang supaya anda boleh mengunyah, bercakap dan tersenyum dengan lebih yakin. Gigi tiruan dibuat khas mengikut bentuk mulut anda oleh doktor pergigian. Ada yang duduk di atas gusi (gigi tiruan penuh atau separa), dan ada juga yang dipasang pada skru khas di dalam tulang rahang (gigi tiruan sokongan implan).

Ya, ini sangat biasa. Kehilangan gigi berlaku kepada ramai orang, terutamanya apabila usia meningkat. Perkhidmatan pergigian di klinik kesihatan awam dan swasta di Malaysia sering menyediakan gigi tiruan.

Ia paling kerap melibatkan orang dewasa yang lebih tua, tetapi sesiapa sahaja boleh memerlukannya — termasuk orang dewasa muda yang kehilangan gigi akibat kecederaan, kerosakan gigi yang teruk atau penyakit gusi. Kanak-kanak jarang memerlukannya, tetapi ada kes tertentu (contohnya kecacatan sejak lahir atau kemalangan) yang memerlukan gigi tiruan sementara.

Gejala

Gejala biasa

• Gigi hilang satu atau lebih, terutamanya gigi depan atau gigi belakang yang penting untuk mengunyah
• Sukar mengunyah makanan keras atau makanan yang perlu digigit
• Pertuturan kurang jelas atau bunyi berubah apabila bercakap
• Pipi kelihatan masuk ke dalam dan wajah nampak lebih tua akibat gigi hilang
• Gusi sakit, lecet atau bengkak kerana gigi tiruan tidak padan
• Gigi tiruan longgar, bergerak atau berbunyi ketika bercakap dan makan
• Rasa tidak selesa atau terasa ada sesuatu yang mengganggu di dalam mulut

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak yang kehilangan gigi awal akibat kerosakan teruk atau kemalangan mungkin sukar makan dan bercakap
• Kanak-kanak dengan keadaan sejak lahir yang menjejaskan pembentukan gigi mungkin memerlukan gigi tiruan sementara
• Rujuk doktor pergigian kanak-kanak jika anak anda kehilangan gigi lebih awal daripada biasa

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Kehilangan lebih banyak gigi akibat kerosakan gigi dan penyakit gusi sepanjang hayat
• Mulut kering (kurang air liur) yang membuatkan gigi tiruan terasa tidak selesa
• Gusi dan tulang rahang mengecut, menyebabkan gigi tiruan lama menjadi longgar
• Perlu bantuan untuk membersihkan gigi tiruan jika tangan kurang stabil atau penglihatan terhad
• Perlu lebih banyak masa untuk membiasakan diri dengan gigi tiruan baharu

Punca

Punca utama

• Kerosakan gigi (karies) yang teruk sehingga gigi perlu dicabut
• Penyakit gusi yang menjejaskan sokongan gigi dan menyebabkan gigi goyah
• Kecederaan atau kemalangan yang menyebabkan gigi tercabut
• Kehilangan gigi berkaitan usia dan perubahan pada tulang rahang
• Keadaan perubatan tertentu atau rawatan seperti radiasi di kawasan mulut yang merosakkan gigi

Faktor risiko

• Tidak memberus gigi dan tidak menggunakan flos dengan betul
• Kerap mengambil makanan dan minuman manis
• Merokok atau menggunakan produk tembakau
• Penyakit seperti kencing manis yang tidak terkawal
• Tidak hadir pemeriksaan pergigian secara berkala
• Mulut kering akibat ubat-ubatan tertentu atau keadaan perubatan
• Bruksisme, iaitu tabiat menggeretakkan gigi

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Gigi tiruan patah dan bahagiannya tajam serta melukai mulut
• Gigi tiruan tidak boleh ditanggalkan
• Bengkak pada gusi atau muka bersama demam atau sakit yang teruk
• Pendarahan di dalam mulut yang berterusan
• Sukar menelan atau bernafas

Buat temujanji rutin jika:

• Gigi tiruan terasa longgar atau sering bergerak
• Ada titik sakit, lecet atau kemerahan pada gusi
• Sukar mengunyah atau bercakap dengan gigi tiruan
• Gigi tiruan sudah lama digunakan dan belum diperiksa
• Gusi berdarah atau mulut berbau walaupun anda menjaga kebersihan

Diagnosis

Doktor pergigian akan memeriksa mulut anda, menilai gigi yang tinggal, gusi dan bentuk rahang. Mereka akan bertanya tentang kesihatan anda secara umum, ubat yang anda ambil dan apa yang anda harapkan daripada gigi tiruan. Selepas itu, mereka akan mencadangkan jenis gigi tiruan yang sesuai.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan mulut dan gusi secara menyeluruh
• X-ray gigi dan rahang untuk melihat keadaan tulang dan akar gigi
• Acuan mulut (impression) untuk membuat model rahang anda
• Rekod gigitan untuk memastikan gigi atas dan bawah bertemu dengan betul
• Pemilihan warna dan bentuk gigi mengikut rupa wajah anda
• Ujian cubaan (try-in) sebelum gigi tiruan siap

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses ini biasanya mengambil beberapa lawatan dalam tempoh beberapa minggu. Anda akan melalui peringkat acuan, cubaan dan pelarasan. Anda digalakkan menyatakan rasa tidak selesa semasa cubaan supaya doktor pergigian boleh membetulkannya sebelum gigi tiruan siap.

Rawatan

Rawatan utama ialah gigi tiruan yang dibuat khas untuk mulut anda. Terdapat beberapa pilihan: gigi tiruan penuh (menggantikan semua gigi), gigi tiruan separa (menggantikan sebahagian gigi dan boleh dipasang pada gigi asli yang tinggal) dan gigi tiruan sokongan implan (dipasang pada skru di dalam tulang rahang). Doktor pergigian akan membantu anda memilih pilihan yang paling sesuai dengan kesihatan mulut, keperluan dan bajet anda.

Penjagaan diri di rumah

• Tanggalkan gigi tiruan pada waktu malam supaya gusi boleh berehat
• Bersihkan gigi tiruan setiap hari dengan berus khas dan sabun lembut atau pencuci gigi tiruan — jangan gunakan ubat gigi biasa kerana ia boleh mencalarkan permukaan
• Bilas gigi tiruan di bawah air mengalir sebelum memberus supaya tidak terjatuh dan patah
• Simpan gigi tiruan di dalam bekas berisi air atau larutan pembersih apabila tidak dipakai
• Berus gusi, lidah dan baki gigi asli dengan berus lembut setiap hari
• Berjumpa doktor pergigian dengan segera jika terasa luka atau titik sakit
• Tanya ahli farmasi atau doktor pergigian jika anda ingin menggunakan pelekat gigi tiruan

Rawatan perubatan

Rawatan dijalankan oleh doktor pergigian dan melibatkan beberapa peringkat: pemeriksaan dan acuan mulut, rekod gigitan, cubaan gigi tiruan sementara, penghasilan gigi tiruan akhir dan pelarasan selepas ia dipakai. Pelarasan kecil mungkin perlu dibuat beberapa kali dalam minggu-minggu awal. Jika gusi anda luka atau radang, doktor pergigian akan merawatnya terlebih dahulu. Mereka juga akan mengajar anda cara memasang, menanggalkan dan membersihkan gigi tiruan dengan betul.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan kecil mungkin diperlukan dalam beberapa keadaan, contohnya mencabut gigi yang tidak dapat diselamatkan sebelum gigi tiruan dibuat, membuang gigi atau akar yang menghalang, atau memasang implan di dalam tulang rahang untuk menyokong gigi tiruan. Doktor pergigian akan menerangkan risiko, faedah dan pilihan lain sebelum apa-apa prosedur dilakukan.

Hidup dengan keadaan ini

Beri diri anda masa. Pada minggu-minggu awal, gigi tiruan mungkin terasa besar atau pelik di dalam mulut. Bercakap dengan kuat dan membaca dengan lantang boleh membantu lidah dan otot mulut menyesuaikan diri. Jika ada titik sakit, jangan terus berhenti memakainya — berjumpa doktor pergigian untuk pelarasan supaya anda boleh terus selesa.

Tip gaya hidup

• Mulakan dengan makanan lembut dan potong makanan kecil-kecil, kemudian tingkatkan perlahan-lahan
• Elakkan menggigit makanan yang sangat keras seperti ais, kacang keras atau tulang
• Jangan gunakan gigi tiruan untuk membuka pembalut atau menggigit benda bukan makanan
• Berhenti merokok kerana ia menjejaskan kesihatan gusi
• Hadir pemeriksaan pergigian secara berkala, walaupun gigi tiruan terasa selesa

Diet dan senaman

Pada mulanya, pilih makanan lembut seperti bubur, sup, telur, tauhu dan buah yang dipotong kecil. Makan perlahan-lahan dan kunyah di kedua-dua belah mulut supaya tekanan seimbang. Lama-kelamaan anda boleh kembali kepada makanan biasa. Pastikan anda makan makanan berkhasiat yang mencukupi kerana sesetengah orang kurang makan apabila gigi tiruan masih baru. Untuk aktiviti fizikal, gigi tiruan biasanya tidak menghalang senaman, tetapi elakkan aktiviti yang boleh menyebabkan hentakan kuat pada muka; pakai pelindung mulut jika perlu.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Rasa malu, kurang yakin atau risau tentang rupa boleh berlaku, terutamanya pada awal penggunaan. Ini normal dan biasanya berkurang apabila anda membiasakan diri. Jika rasa risau, sedih atau rendah diri berlarutan dan mengganggu kehidupan harian anda, berbincanglah dengan doktor atau profesional kesihatan mental. Anda tidak keseorangan, dan bantuan tersedia.

Pencegahan

Kehilangan gigi yang menyebabkan keperluan gigi tiruan sering boleh dicegah. Jaga kebersihan mulut setiap hari, hadkan makanan dan minuman manis, berhenti merokok dan hadir pemeriksaan pergigian secara berkala supaya masalah dikesan awal. Jika gigi sudah hilang, penjagaan gigi tiruan yang baik membantu ia bertahan lebih lama dan mengekalkan kesihatan mulut.

Program saringan

Kementerian Kesihatan Malaysia menggalakkan pemeriksaan pergigian secara berkala, biasanya setiap enam hingga dua belas bulan, atau lebih kerap jika anda mempunyai masalah gusi, gigi tiruan atau penyakit seperti kencing manis. Pemeriksaan ini biasanya mudah, cepat dan boleh dibuat di klinik pergigian kerajaan atau swasta berdekatan.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Gigi yang tinggal boleh beralih dan gigitan menjadi tidak seimbang
• Tulang rahang boleh mengecut lebih cepat apabila tiada gigi
• Sukar makan makanan berkhasiat, yang boleh menjejaskan pemakanan dan kesihatan keseluruhan
• Gusi lecet, luka dan jangkitan kulat di bawah gigi tiruan yang tidak padan
• Pertuturan dan keyakinan diri terjejas
• Sakit pada sendi rahang dan otot muka akibat gigitan yang tidak betul

Pandangan jangka panjang

Dengan penjagaan yang baik dan pelarasan yang betul, kebanyakan orang dapat menggunakan gigi tiruan dengan selesa untuk makan dan bercakap. Gigi tiruan mungkin perlu diganti atau diselaraskan selepas beberapa tahun kerana perubahan bentuk gusi dan rahang, tetapi ini adalah sebahagian biasa daripada penjagaan. Ramai pesakit melaporkan kualiti hidup mereka bertambah baik selepas gigi tiruan dipasang.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.