Agonis GLP-1: Ubat untuk Diabetes dan Pengurusan Berat Badan

Gambaran keseluruhan

Agonis reseptor GLP-1 ialah satu kumpulan ubat preskripsi (ubat yang hanya boleh diberi oleh doktor). Ubat ini meniru tindakan sejenis hormon semula jadi dalam badan yang dipanggil GLP-1. Hormon ini dihasilkan di dalam usus apabila kita makan. Ia membantu badan mengeluarkan insulin (hormon yang mengawal gula dalam darah), memperlahankan pengosongan perut supaya rasa kenyang lebih lama, dan mengurangkan selera makan. Doktor biasanya menggunakan ubat dalam kumpulan ini untuk membantu pesakit diabetes jenis 2 mengawal gula darah, dan kadangkala untuk membantu pesakit obesiti menurunkan berat badan. Ubat ini bukan untuk semua orang dan hanya boleh diambil di bawah pengawasan doktor.

Penggunaan ubat dalam kumpulan agonis GLP-1 semakin meluas di Malaysia dan di seluruh dunia, terutamanya bagi pesakit diabetes jenis 2 dan pesakit yang perlu menurunkan berat badan atas nasihat doktor. Namun, ia tetap merupakan ubat preskripsi yang memerlukan penilaian doktor sebelum dimulakan.

Ubat ini biasanya diberikan kepada orang dewasa yang menghidap diabetes jenis 2, atau orang dewasa dengan berat badan berlebihan yang mempunyai masalah kesihatan berkaitan. Dalam sesetengah keadaan, doktor pakar mungkin menggunakannya untuk kanak-kanak atau remaja tertentu. Wanita hamil atau yang merancang kehamilan, serta ibu yang menyusu, perlu memberitahu doktor terlebih dahulu kerana ubat ini mungkin tidak sesuai.

Gejala

Gejala biasa

• Loya, selalunya ringan dan berkurangan selepas beberapa minggu
• Rasa cepat kenyang walaupun makan sedikit
• Muntah atau cirit-birit
• Sembelit
• Sakit perut atau pedih ulu hati
• Sakit kepala ringan
• Kemerahan atau bengkak kecil di tempat suntikan (jika menggunakan suntikan)
• Rasa letih pada minggu-minggu awal

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak dan remaja hanya menggunakan ubat ini di bawah pengawasan doktor pakar
• Risiko dehidrasi lebih tinggi jika muntah atau cirit-birit berterusan
• Kehilangan selera makan boleh menjejaskan tumbesaran, jadi pemantauan berat badan penting
• Ibu bapa perlu melaporkan segera jika anak tidak mahu makan atau minum

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Warga emas lebih mudah mengalami dehidrasi dan keletihan jika muntah atau cirit-birit
• Risiko gula darah terlalu rendah lebih tinggi jika mengambil ubat lain untuk diabetes pada masa yang sama
• Kehilangan berat badan yang terlalu cepat boleh melemahkan otot, jadi pemantauan diperlukan
• Perlu minum air dengan cukup dan makan dalam bahagian kecil tetapi kerap

Punca

Punca utama

• Ubat ini diberi kerana pesakit menghidap diabetes jenis 2 yang memerlukan bantuan kawalan gula darah
• Ia juga boleh diberi untuk membantu pesakit dengan obesiti atau berat badan berlebihan menurunkan berat badan bersama perubahan gaya hidup
• Dalam sesetengah kes, doktor memilih kumpulan ubat ini untuk membantu melindungi jantung dan buah pinggang pesakit diabetes
• Ia bukan rawatan untuk semua jenis diabetes, jadi penilaian doktor diperlukan

Faktor risiko

• Mempunyai masalah buah pinggang atau pernah mengalami dehidrasi teruk
• Pernah mengalami radang pankreas (pankreatitis)
• Mempunyai masalah pundi hempedu atau batu hempedu
• Mengambil ubat lain yang juga menurunkan gula darah, yang boleh meningkatkan risiko gula terlalu rendah
• Mempunyai sejarah keluarga kanser tiroid jenis tertentu
• Sedang hamil, merancang kehamilan, atau sedang menyusu
• Mempunyai masalah mata berkaitan diabetes yang belum dinilai oleh doktor

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Muntah atau cirit-birit teruk sehingga tidak boleh minum
• Sakit perut yang kuat dan berterusan
• Tanda gula darah terlalu rendah seperti menggigil, berpeluh sejuk, jantung berdebar, keliru atau lemah
• Tanda tindak balas alahan seperti bengkak muka atau sukar bernafas
• Penurunan berat badan yang sangat cepat dan tidak dirancang

Buat temujanji rutin jika:

• Kesan sampingan yang mengganggu tetapi tidak teruk dan berterusan lebih daripada beberapa minggu
• Sembelit atau pedih ulu hati yang berpanjangan
• Pening atau rasa lemah yang berulang
• Perlu bertanya tentang cara menyimpan atau menggunakan ubat dengan betul
• Perubahan pada penglihatan selepas mula mengambil ubat ini
• Sebelum menjalani pembedahan atau prosedur yang memerlukan bius

Diagnosis

Ubat ini tidak boleh dimulakan tanpa penilaian doktor. Sebelum memberi preskripsi, doktor akan bertanya tentang sejarah kesihatan anda, ubat yang sedang diambil, berat badan, dan gejala yang dialami. Doktor juga akan melakukan pemeriksaan dan ujian darah untuk memastikan ubat ini sesuai dan selamat untuk anda.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk mengukur purata gula darah dalam beberapa bulan terakhir
• Ujian fungsi buah pinggang dan hati
• Pengukuran berat badan, tinggi badan dan ukuran pinggang
• Pemeriksaan tekanan darah
• Semakan senarai ubat yang sedang diambil untuk mengelakkan interaksi
• Dalam sesetengah kes, ujian tambahan untuk memeriksa pankreas, pundi hempedu atau mata

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Doktor akan menerangkan cara ubat itu diambil, sama ada melalui suntikan atau tablet, dan menunjukkan cara menggunakannya dengan betul. Rawatan biasanya dimulakan dengan dos yang rendah dan dinaikkan secara perlahan supaya badan dapat menyesuaikan diri. Anda akan diminta datang semula untuk susulan bagi memantau gula darah, berat badan dan kesan sampingan.

Rawatan

Agonis GLP-1 ialah sebahagian daripada pelan rawatan yang lebih luas. Ia tidak menggantikan pemakanan sihat, aktiviti fizikal dan pemantauan gula darah. Doktor akan memilih sama ada ubat ini sesuai untuk anda, berdasarkan keadaan kesihatan, ubat lain yang sedang diambil, dan sasaran rawatan anda. Rawatan sentiasa dimulakan dan dipantau oleh doktor.

Penjagaan diri di rumah

• Ambil ubat mengikut arahan doktor dan pada masa yang sama setiap hari atau minggu, mengikut jadual yang ditetapkan
• Jangan ubah dos atau berhenti mengambil ubat tanpa berbincang dengan doktor
• Makan dalam bahagian yang lebih kecil tetapi lebih kerap jika rasa cepat kenyang
• Minum air yang cukup sepanjang hari, terutamanya jika muntah atau cirit-birit
• Elakkan makanan yang sangat berminyak, pedas atau berat untuk mengurangkan loya
• Simpan ubat dengan betul mengikut arahan pada bungkusan atau label
• Catat sebarang kesan sampingan dan bawa senarai itu semasa temu janji
• Pantau gula darah jika doktor meminta anda berbuat demikian

Rawatan perubatan

Ubat dalam kumpulan ini datang dalam bentuk suntikan atau tablet, bergantung kepada jenis yang dipilih oleh doktor anda. Rawatan biasanya dimulakan dengan dos yang rendah dan dinaikkan sedikit demi sedikit mengikut tindak balas badan dan sasaran rawatan. Doktor akan memantau gula darah, berat badan dan fungsi buah pinggang secara berkala. Ubat ini kadangkala digabungkan dengan ubat diabetes lain, jadi doktor perlu menyemak senarai ubat anda untuk mengelakkan gula darah menjadi terlalu rendah. Jika kesan sampingan terlalu mengganggu, doktor mungkin melaraskan dos atau memilih pendekatan lain. Jangan sekali-kali memulakan, mengubah atau menghentikan ubat ini sendiri.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Beritahu doktor dan pakar bius bahawa anda menggunakan ubat ini sebelum sebarang pembedahan atau prosedur yang memerlukan bius. Dalam sesetengah keadaan, doktor mungkin meminta anda menghentikan ubat ini buat sementara waktu, terutamanya jika pengosongan perut yang perlahan boleh menjejaskan keselamatan semasa bius. Jangan berhenti sendiri — ikut arahan doktor yang merawat anda.

Hidup dengan keadaan ini

Ramai pesakit dapat meneruskan kehidupan harian seperti biasa semasa menggunakan ubat ini. Rutin yang paling penting ialah mengambil ubat mengikut jadual, makan secara teratur, dan hadir ke temu janji susulan. Jika anda menggunakan suntikan, tetapkan masa yang tetap dan simpan ubat di tempat yang betul. Beritahu ahli keluarga atau penjaga tentang ubat anda supaya mereka dapat membantu jika anda rasa tidak sihat.

Tip gaya hidup

• Kekalkan waktu makan yang teratur dan elakkan makanan berat dalam satu hidangan besar
• Bergerak aktif mengikut kemampuan, contohnya berjalan kaki 20 hingga 30 minit sehari
• Tidur yang cukup dan uruskan tekanan dengan baik
• Berhenti merokok dan hadkan pengambilan alkohol
• Bawa bekalan air dan snek kecil apabila keluar rumah
• Hadiri semua temu janji susulan dan ujian saringan yang diminta doktor

Diet dan senaman

Pemakanan sihat dan aktiviti fizikal adalah asas kepada kejayaan rawatan. Cuba penuhkan separuh pinggan dengan sayur-sayuran, suku dengan protein seperti ikan, ayam tanpa kulit, telur atau tauhu, dan suku dengan karbohidrat penuh seperti beras perang atau bijirin penuh. Makan perlahan-lahan dan berhenti apabila rasa kenyang. Pilih air kosong daripada minuman manis. Untuk senaman, mulakan dengan langkah kecil dan tambah sedikit demi sedikit. Jika anda mengambil ubat lain yang menurunkan gula darah, bawa sesuatu yang manis bersama semasa bersenam dan pantau tanda gula darah rendah. Dapatkan nasihat doktor atau ahli diet untuk pelan yang sesuai dengan anda.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menjalani rawatan jangka panjang untuk diabetes atau berat badan boleh memberi tekanan emosi. Ada orang berasa letih dengan pemantauan berterusan, bimbang tentang berat badan, atau kecewa apabila hasil tidak secepat yang diharapkan. Perasaan ini normal dan anda tidak keseorangan. Bercakap dengan doktor, ahli farmasi atau kaunselor boleh membantu. Jika anda berasa sedih berpanjangan, hilang minat, atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan segera — hubungi perkhidmatan sokongan kesihatan mental tempatan atau pergi ke jabatan kecemasan hospital terdekat. Anda tidak perlu menghadapinya bersendirian.

Pencegahan

Ubat ini bukan penyakit, jadi ia tidak boleh 'dicegah'. Yang boleh dicegah ialah komplikasi. Dengan mengambil ubat mengikut arahan, hadir ke temu janji, dan mengamalkan gaya hidup sihat, banyak masalah boleh dielakkan atau dikesan lebih awal. Kesan sampingan juga boleh dikurangkan dengan memulakan dos secara perlahan dan makan dalam bahagian kecil.

Vaksin

Pesakit diabetes disyorkan oleh garis panduan Kementerian Kesihatan Malaysia untuk menerima vaksin tertentu seperti vaksin influenza setiap tahun dan vaksin pneumokokal mengikut nasihat doktor. Tanya doktor atau ahli farmasi anda tentang vaksin yang sesuai untuk anda.

Program saringan

Pemeriksaan berkala adalah penting semasa menggunakan ubat ini. Ini termasuk pemantauan gula darah, fungsi buah pinggang, berat badan, tekanan darah, pemeriksaan mata dan pemeriksaan kaki. Kekerapan pemeriksaan bergantung kepada keadaan anda dan akan ditentukan oleh doktor.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Gula darah yang tidak dikawal boleh merosakkan saraf, buah pinggang, mata dan saluran darah dalam jangka masa panjang
• Risiko serangan jantung dan angin ahmar meningkat jika diabetes tidak diuruskan
• Kesan sampingan yang diabaikan seperti muntah berterusan boleh menyebabkan dehidrasi dan menjejaskan buah pinggang
• Sakit perut teruk yang tidak diperiksa boleh menjadi tanda masalah pankreas atau pundi hempedu
• Berhenti ubat secara tiba-tiba tanpa nasihat doktor boleh menyebabkan gula darah naik semula

Pandangan jangka panjang

Dengan pemantauan yang baik dan kerjasama antara anda dan pasukan kesihatan, kebanyakan pesakit dapat menggunakan ubat ini dengan selamat dan mendapat manfaat daripadanya. Ramai pesakit melihat penambahbaikan dalam kawalan gula darah dan berat badan selepas beberapa bulan. Jika satu pendekatan tidak sesuai untuk anda, doktor mempunyai pilihan lain. Yang penting ialah terus berhubung dengan pasukan kesihatan anda dan tidak berhenti berusaha.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.