Dialisis: Panduan Mesra Pesakit

Gambaran keseluruhan

Dialisis ialah rawatan yang menggantikan sebahagian kerja buah pinggang apabila buah pinggang tidak lagi dapat menapis darah dengan baik. Ia membantu membuang lebihan air, garam dan bahan buangan daripada badan. Dialisis bukan penawar kepada penyakit buah pinggang, tetapi ia menyokong kehidupan dan kesihatan sementara menunggu pilihan lain seperti pemindahan buah pinggang.

Penyakit buah pinggang peringkat akhir semakin biasa, terutamanya di kalangan orang yang mempunyai diabetes dan tekanan darah tinggi. Namun, tidak semua orang dengan penyakit buah pinggang memerlukan dialisis.

Dialisis boleh diperlukan oleh orang dewasa dan kanak-kanak. Ia lebih kerap berlaku pada orang yang lebih tua, mereka yang mempunyai diabetes atau tekanan darah tinggi, dan individu dengan sejarah keluarga penyakit buah pinggang.

Gejala

Gejala biasa

• Rasa letih yang berpanjangan
• Bengkak pada kaki, buku lali atau muka
• Loya atau muntah
• Hilang selera makan
• Gatal-gatal kulit
• Sesak nafas
• Kekeliruan atau sukar memberi tumpuan
• Kurang kencing atau tiada kencing

Gejala pada kanak-kanak

• Pertumbuhan lambat
• Rasa letih dan lemah
• Bengkak pada mata, kaki atau perut
• Hilang selera makan
• Kerap muntah

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Kekeliruan atau mudah lupa
• Jatuh atau lemah otot
• Bengkak dan sesak nafas
• Hilang selera makan dan berat badan menurun

Punca

Punca utama

• Diabetes yang tidak terkawal
• Tekanan darah tinggi yang berpanjangan
• Keradangan atau kerosakan pada penapis buah pinggang (glomerulonefritis)
• Penyakit buah pinggang keturunan seperti penyakit buah pinggang polisistik
• Kecederaan buah pinggang akut yang tidak pulih
• Penggunaan jangka panjang ubat-ubatan tertentu yang boleh merosakkan buah pinggang, hanya atas nasihat doktor

Faktor risiko

• Diabetes
• Tekanan darah tinggi
• Sejarah keluarga penyakit buah pinggang
• Umur lebih 60 tahun
• Penyakit jantung atau saluran darah
• Obesiti
• Merokok
• Batu karang berulang atau jangkitan saluran kencing berulang

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Sesak nafas yang semakin teruk
• Bengkak mendadak atau bertambah teruk
• Muntah berterusan atau tidak boleh minum
• Kekeliruan atau rasa mengantuk yang luar biasa
• Demam dengan tempat akses dialisis yang merah, bengkak atau bernanah

Buat temujanji rutin jika:

• Rasa letih yang berterusan
• Bengkak ringan pada kaki atau muka
• Perubahan kekerapan kencing
• Gatal-gatal kulit yang berpanjangan
• Tekanan darah yang sukar dikawal

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala, sejarah perubatan dan ubat-ubatan anda, kemudian menjalankan pemeriksaan fizikal. Ujian darah dan air kencing membantu menilai fungsi buah pinggang. Jika perlu, doktor mungkin merujuk anda kepada pakar buah pinggang.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk kreatinin dan kadar penapisan glomerular (eGFR)
• Ujian air kencing untuk protein dan darah
• Ultrasound buah pinggang
• Biopsi buah pinggang dalam keadaan tertentu
• Ujian elektrolit dan keseimbangan asid-bes

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis mungkin mengambil beberapa lawatan. Doktor akan menerangkan keputusan ujian dan berbincang sama ada rawatan dialisis diperlukan atau masih boleh dielakkan atau ditangguhkan.

Rawatan

Rawatan dialisis bertujuan menapis darah, membuang lebihan cecair dan mengekalkan keseimbangan bahan dalam badan. Jenis dialisis dan jadual rawatan bergantung kepada kesihatan, gaya hidup dan pilihan anda selepas berbincang dengan pasukan perubatan.

Penjagaan diri di rumah

• Ikut pelan cecair dan pemakanan yang disyorkan oleh pakar diet anda
• Hadiri semua sesi dialisis atau temujanji seperti dijadualkan
• Jaga kebersihan tempat akses dialisis
• Pantau berat badan dan tekanan darah di rumah jika disyorkan
• Ambil ubat hanya seperti yang diarahkan oleh doktor
• Berjumpa doktor jika ada tanda jangkitan atau perubahan gejala

Rawatan perubatan

Pasukan penjagaan kesihatan akan menetapkan jenis dialisis, jumlah sesi dan pemantauan berkala. Mereka juga menguruskan masalah seperti anemia, tekanan darah tinggi, keseimbangan cecair dan mineral, serta jangkitan. Ubat-ubatan tertentu mungkin digunakan untuk menyokong kesihatan, tetapi ia hanya boleh diberikan dan dipantau oleh doktor.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan kecil mungkin diperlukan untuk menyediakan akses dialisis, seperti fistula arteri-vena atau kateter. Pemindahan buah pinggang juga merupakan pilihan pembedahan bagi pesakit yang sesuai.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan dialisis memerlukan penyesuaian jadual. Ramai pesakit terus bekerja, menjaga keluarga dan menjalani aktiviti harian dengan bantuan pasukan penjagaan kesihatan dan sokongan keluarga.

Tip gaya hidup

• Rancang jadual dialisis dengan aktiviti harian
• Dapatkan rehat yang cukup
• Kekalkan hubungan sosial dan aktiviti yang anda nikmati
• Elakkan merokok
• Jaga kebersihan tangan dan tempat akses
• Bawa senarai ubat dan soalan ke setiap temujanji

Diet dan senaman

Pakar diet akan membantu anda menyesuaikan pengambilan cecair, garam, kalium dan protein mengikut keperluan dialisis anda. Senaman ringan seperti berjalan boleh membantu tenaga dan mood, tetapi dapatkan nasihat doktor sebelum memulakan rutin baharu.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Dialisis boleh membawa tekanan emosi, rasa letih dan kebimbangan tentang masa depan. Perasaan sedih atau bimbang adalah biasa. Berbual dengan keluarga, kumpulan sokongan atau profesional kesihatan mental boleh membantu. Jika anda berasa putus asa atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan segera daripada perkhidmatan kecemasan atau talian krisis kesihatan mental yang disahkan di laman ini.

Pencegahan

Tidak semua kes penyakit buah pinggang peringkat akhir boleh dicegah, tetapi risiko boleh dikurangkan dengan mengawal diabetes dan tekanan darah tinggi, mengamalkan gaya hidup sihat dan mendapatkan pemeriksaan awal.

Vaksin

Pesakit buah pinggang digalakkan berbincang dengan doktor tentang vaksin yang sesuai untuk mereka.

Program saringan

Orang yang berisiko tinggi, seperti penghidap diabetes atau tekanan darah tinggi, disyorkan menjalani ujian fungsi buah pinggang secara berkala.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Lebihan cecair dalam badan yang boleh menyebabkan sesak nafas
• Paras kalium yang tinggi dan berbahaya kepada jantung
• Penumpukan bahan buangan (uremia) yang menyebabkan kekeliruan dan lemah
• Masalah jantung dan saluran darah
• Jangkitan pada tempat akses dialisis
• Kekurangan zat makanan dan berat badan menurun

Pandangan jangka panjang

Dengan dialisis yang teratur dan penjagaan menyeluruh, ramai pesakit dapat meneruskan kehidupan yang bermakna. Pemindahan buah pinggang mungkin menjadi pilihan bagi sesetengah orang. Bincangkan harapan dan pilihan anda dengan pasukan perubatan.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.