Pembuangan Adenoid (Adenoidektomi)

Gambaran keseluruhan

Adenoid ialah tisu kecil seperti kelenjar yang terletak di belakang hidung, di bahagian atas tekak. Tisu ini membantu melawan kuman, terutamanya pada kanak-kanak. Apabila adenoid membesar terlalu besar atau sering dijangkiti, ia boleh menyekat pernafasan melalui hidung dan menyebabkan masalah lain. Adenoidektomi ialah prosedur pembedahan untuk membuang adenoid tersebut. Ia dilakukan oleh doktor pakar telinga, hidung dan tekak (ENT), biasanya sebagai pembedahan kecil yang singkat, dan pesakit selalunya boleh pulang pada hari yang sama atau selepas satu malam di hospital.

Ya, ia agak biasa. Pembuangan adenoid, sama ada bersendirian atau bersama pembuangan tonsil, adalah salah satu pembedahan yang paling kerap dilakukan pada kanak-kanak di seluruh dunia, termasuk di Malaysia.

Ia paling kerap melibatkan kanak-kanak berumur sekitar 1 hingga 7 tahun, kerana adenoid biasanya paling besar pada usia ini. Adenoid akan mengecil sendiri apabila kanak-kanak membesar. Orang dewasa jarang memerlukan pembedahan ini; jika orang dewasa mempunyai gejala yang serupa, doktor akan menyiasat punca lain terlebih dahulu.

Gejala

Gejala biasa

• Hidung tersumbat yang berterusan atau berulang, menyebabkan pernafasan melalui mulut
• Berdengkur kuat semasa tidur, kadang-kadang dengan nafas yang berhenti sekejap-sekejap (apnea tidur)
• Suara sengau atau bunyi hidung yang pekat
• Kerap mengalami selesema, jangkitan tekak atau jangkitan telinga
• Tidur yang tidak lena, mengantuk pada waktu siang atau sukar memberi tumpuan di sekolah
• Cecair terkumpul di telinga yang boleh menyebabkan pendengaran kurang jelas

Gejala pada kanak-kanak

• Bernafas melalui mulut hampir sepanjang masa, termasuk semasa tidur
• Berdengkur atau bunyi nafas yang kuat ketika tidur
• Sukar makan atau minum kerana hidung tersumbat, kadang-kadang terhenti bernafas sekejap semasa menelan
• Kerap bangun malam, meragam atau mudah marah kerana kurang tidur
• Kerap mendapat jangkitan telinga tengah dan perlu berulang kali ke klinik

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Adenoid biasanya sudah mengecil, jadi gejala pada orang dewasa jarang disebabkan adenoid
• Jika orang dewasa mengalami hidung tersumbat berterusan, berdengkur atau jangkitan berulang, doktor akan memeriksa punca lain seperti alahan, polip hidung atau masalah struktur hidung
• Sebarang gejala yang berterusan pada orang dewasa perlu dinilai oleh doktor

Punca

Punca utama

• Adenoid yang membesar secara semula jadi dan kekal besar, menyekat saluran pernafasan hidung
• Jangkitan berulang pada adenoid dan tekak yang menyebabkan tisu bengkak dan tidak mengecil semula
• Keradangan berterusan akibat alahan atau rangsangan habuk dan asap
• Sesetengah kanak-kanak mempunyai adenoid yang lebih besar secara semula jadi berbanding kanak-kanak lain

Faktor risiko

• Usia muda, terutamanya bawah 7 tahun
• Kerap mengalami jangkitan tekak atau tonsil yang berulang
• Alahan hidung atau ekzema
• Terdedah kepada asap rokok atau pencemaran udara di rumah
• Menghadiri taska atau tadika yang meningkatkan pendedahan kepada kuman

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Kesukaran bernafas atau bunyi nafas yang kuat dan membimbangkan
• Berhenti bernafas sekejap-sekejap semasa tidur yang diperhatikan oleh ahli keluarga
• Demam tinggi yang berterusan atau sukar dikawal
• Pendarahan dari hidung atau mulut selepas pembedahan

Buat temujanji rutin jika:

• Berdengkur kuat hampir setiap malam
• Bernafas melalui mulut sepanjang masa, walaupun ketika bangun
• Jangkitan telinga atau tekak yang berulang dalam tempoh beberapa bulan
• Pendengaran kurang jelas atau anak selalu meminta orang mengulang percakapan
• Sukar tidur, mengantuk pada waktu siang atau prestasi sekolah menurun

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala, kekerapan jangkitan, corak tidur dan kesan terhadap kehidupan harian anak. Pemeriksaan fizikal dilakukan, termasuk melihat ke dalam mulut dan hidung. Jika perlu, doktor akan merujuk kepada pakar ENT untuk pemeriksaan yang lebih teliti.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan fizikal tekak, hidung dan telinga oleh doktor
• Pemeriksaan hidung menggunakan kamera kecil dan nipis (endoskopi hidung) untuk melihat adenoid dengan lebih jelas
• Ujian pendengaran atau timpanometri jika ada masalah telinga atau pendengaran
• Kajian tidur (sleep study) dalam kes tertentu, terutamanya jika ada tanda apnea tidur
• X-ray hidung atau tekak dalam keadaan tertentu, walaupun tidak selalu diperlukan

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Kebanyakan penilaian berlaku di klinik dan tidak menyakitkan. Pemeriksaan dengan kamera hidung mungkin terasa sedikit tidak selesa tetapi cepat selesai. Doktor akan menerangkan pilihan rawatan, termasuk sama ada pembedahan benar-benar perlu atau sama ada boleh tunggu dan lihat dahulu, kerana adenoid selalunya mengecil sendiri apabila kanak-kanak membesar.

Rawatan

Rawatan bergantung kepada betapa teruknya gejala dan kesannya terhadap pernafasan, tidur dan kesihatan telinga. Sesetengah kanak-kanak cukup dengan pemantauan dan rawatan gejala sahaja, manakala yang lain mungkin memerlukan pembedahan jika gejala berterusan atau menyebabkan masalah serius seperti apnea tidur.

Penjagaan diri di rumah

• Pastikan anak mendapat rehat yang cukup dan tidur yang lena
• Gunakan humidifier atau wap air suam di bilik tidur untuk melegakan hidung kering
• Elakkan pendedahan kepada asap rokok, dupa, penyembur wangian dan habuk di rumah
• Beri minuman yang cukup, terutamanya air suam, untuk melegakan tekak
• Cuci tangan dengan kerap untuk mengurangkan penyebaran kuman
• Selepas pembedahan, ikut arahan doktor tentang pemakanan lembut, aktiviti dan penjagaan luka

Rawatan perubatan

Doktor mungkin mencadangkan ubat untuk mengurangkan keradangan atau merawat jangkitan, serta ubat untuk melegakan hidung tersumbat dan sakit. Untuk kanak-kanak dengan alahan, kawalan alahan juga penting. Semua ubat perlu diambil mengikut nasihat doktor atau ahli farmasi, dan jangan memberi ubat kepada kanak-kanak tanpa berbincang dengan profesional penjagaan kesihatan terlebih dahulu.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan biasanya dicadangkan apabila adenoid yang besar menyebabkan kanak-kanak sukar bernafas melalui hidung, apnea tidur, jangkitan telinga atau sinus yang berulang, atau apabila rawatan lain tidak berkesan. Doktor akan membincangkan manfaat dan risiko sebelum membuat keputusan bersama ibu bapa atau penjaga.

Hidup dengan keadaan ini

Selepas pembedahan, kebanyakan kanak-kanak mengalami sakit tekak, hidung tersumbat dan suara sengau selama beberapa hari hingga seminggu. Ini adalah normal dan akan beransur pulih. Beri makanan lembut dan sejuk, galakkan minum sedikit-sedikit tetapi kerap, dan pastikan anak berehat daripada aktiviti lasak buat sementara waktu.

Tip gaya hidup

• Elakkan aktiviti lasak, berenang dan bersukan selama tempoh yang dinasihatkan doktor, biasanya sekitar satu hingga dua minggu
• Jauhkan rumah daripada asap rokok untuk membantu penyembuhan
• Pastikan anak tidur yang cukup dan berehat secukupnya
• Beri makanan lembut seperti bubur, sup, yogurt dan ais krim untuk sementara waktu
• Hubungi klinik jika ada pendarahan, demam atau sakit yang semakin teruk

Diet dan senaman

Semasa tempoh pemulihan, makanan lembut, sejuk dan tidak pedas lebih selesa untuk ditelan. Elakkan makanan keras, rangup atau panas yang boleh mencederakan kawasan pembedahan. Minum air yang cukup adalah penting untuk mengelakkan dehidrasi. Selepas doktor membenarkan, anak boleh kembali bermain dan bersenam secara beransur-ansur mengikut keselesaan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Pembedahan boleh membuatkan kanak-kanak dan ibu bapa berasa cemas. Jelaskan kepada anak dengan bahasa mudah tentang apa yang akan berlaku, dan beri pelukan serta sokongan selepas prosedur. Jika anda atau anak berasa sangat cemas atau tertekan, dapatkan bantuan daripada doktor atau kaunselor. Jika anda memerlukan sokongan krisis, hubungi perkhidmatan sokongan kesihatan mental tempatan atau perkhidmatan kecemasan yang disahkan di laman web ini.

Pencegahan

Pembesaran adenoid tidak boleh dicegah sepenuhnya kerana ia sebahagian daripada perkembangan normal kanak-kanak. Namun, mengurangkan jangkitan dan keradangan boleh membantu mengurangkan gejala. Ini termasuk menjaga kebersihan tangan, mengelakkan pendedahan kepada asap rokok, dan mengawal alahan dengan baik.

Vaksin

Ikut jadual imunisasi kanak-kanak yang disyorkan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM). Imunisasi membantu melindungi kanak-kanak daripada jangkitan yang boleh menyebabkan keradangan berulang pada tekak dan hidung. Tanya doktor atau klinik kesihatan tentang jadual imunisasi terkini.

Program saringan

Tiada ujian saringan khas untuk adenoid yang membesar. Pemeriksaan dibuat apabila ada gejala. Jika anak kerap berdengkur atau bernafas melalui mulut, bincangkan dengan doktor semasa lawatan klinik biasa.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Apnea tidur yang boleh mengganggu tidur, tumbesaran dan tumpuan di sekolah
• Jangkitan telinga dan sinus yang berulang
• Masalah pendengaran sementara akibat cecair terkumpul di telinga
• Perubahan bentuk gigi atau rahang akibat bernafas melalui mulut dalam jangka panjang
• Sukar makan dan tumbesaran yang lebih perlahan pada sesetengah kanak-kanak

Pandangan jangka panjang

Prospek selepas pembedahan adenoid biasanya sangat baik. Kebanyakan kanak-kanak bernafas dengan lebih lega, tidur lebih lena dan mengalami lebih sedikit jangkitan selepas pulih. Seperti semua prosedur, ada risiko kecil seperti pendarahan atau jangkitan, tetapi komplikasi serius jarang berlaku. Doktor akan menerangkan risiko ini dan memantau pemulihan anak anda.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.