Antibiotik: Bila Perlu dan Bila Tidak

Gambaran keseluruhan

Antibiotik ialah sejenis ubat yang digunakan untuk merawat jangkitan yang disebabkan oleh bakteria. Ia tidak berkesan terhadap virus, seperti selesema biasa atau kebanyakan batuk dan sakit tekak. Antibiotik perlu diambil hanya apabila doktor menilai bahawa ia benar-benar membantu, kerana penggunaan yang tidak tepat boleh menyebabkan bakteria menjadi lebih sukar dirawat.

Ya. Antibiotik adalah antara ubat yang paling kerap diberikan di klinik dan hospital. Namun, ia tidak sesuai untuk semua jangkitan.

Semua peringkat umur boleh memerlukan antibiotik jika ada jangkitan bakteria. Kanak-kanak, warga emas, wanita hamil, dan orang dengan sistem imun yang lemah perlu dinilai dengan lebih teliti oleh doktor.

Gejala

Gejala biasa

• Demam atau menggigil
• Sakit tekak yang teruk atau berpanjangan
• Batuk dengan kahak atau sukar bernafas
• Luka yang merah, bengkak, panas, atau bernanah
• Kencing pedih, kerap, atau berbau kuat
• Sakit telinga atau keluar cecair dari telinga
• Cirit-birit ringan, loya, atau sakit perut selepas mula mengambil antibiotik
• Ruam ringan selepas mengambil antibiotik

Gejala pada kanak-kanak

• Demam, termasuk demam yang tidak turun walaupun selepas rehat
• Kurang aktif, mudah meragam, atau sukar ditenangkan
• Tidak mahu minum atau menyusu
• Kencing kurang atau lampin kurang basah
• Ruam, cirit-birit, atau muntah
• Sakit telinga atau menarik-narik telinga

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Kekeliruan baru atau rasa mengantuk yang luar biasa
• Lemah mendadak, tidak stabil, atau jatuh
• Demam mungkin rendah atau tiada langsung
• Kurang minum, mulut kering, atau tanda dehidrasi
• Sakit ketika kencing atau kencing kurang
• Luka yang lambat sembuh atau bernanah

Punca

Punca utama

• Jangkitan bakteria, contohnya pada tekak, telinga, paru-paru, kulit, luka, atau saluran kencing
• Bakteria boleh masuk ke badan melalui udara, makanan, air, luka, atau sentuhan dengan orang atau permukaan yang tercemar
• Virus juga menyebabkan banyak jangkitan, tetapi antibiotik tidak berkesan terhadap virus
• Bakteria yang tahan terhadap antibiotik boleh menyebabkan jangkitan lebih sukar dirawat

Faktor risiko

• Umur sangat muda atau lanjut usia
• Sistem imun yang lemah akibat penyakit atau rawatan tertentu
• Penyakit kronik seperti diabetes atau penyakit paru-paru
• Penggunaan antibiotik yang kerap atau tidak mengikut nasihat doktor
• Tinggal atau bekerja di tempat yang sesak, seperti taska atau rumah jagaan
• Kebersihan tangan yang kurang
• Makanan yang tidak dimasak dengan sempurna
• Perjalanan ke kawasan yang mempunyai banyak jangkitan

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Sesak nafas atau tanda alahan teruk selepas mengambil antibiotik
• Demam tinggi yang tidak turun atau semakin teruk
• Tidak boleh minum atau kencing sangat sedikit
• Ruam yang merebak dengan cepat
• Cirit-birit atau muntah teruk
• Kekeliruan atau rasa lemah mendadak, terutamanya pada warga emas

Buat temujanji rutin jika:

• Demam yang berterusan lebih daripada 3 hari
• Batuk atau sakit tekak yang tidak bertambah baik
• Kencing pedih atau kerap berulang
• Luka yang merah, bengkak, atau bernanah
• Ingin bertanya sama ada antibiotik diperlukan
• Mengalami kesan sampingan ringan selepas mengambil antibiotik

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang simptom, berapa lama anda sakit, sejarah kesihatan, alahan ubat, dan ubat lain yang anda ambil. Doktor juga akan memeriksa anda, contohnya tekak, telinga, paru-paru, kulit, atau luka. Berdasarkan maklumat ini, doktor akan menilai sama ada jangkitan mungkin disebabkan bakteria atau virus.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan fizikal oleh doktor
• Ujian air kencing jika ada simptom kencing
• Ujian darah jika jangkitan serius disyaki
• Ujian kahak, swab tekak, atau sampel luka untuk mengenal pasti bakteria
• Imej seperti X-ray dada jika perlu

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Doktor mungkin tidak memberikan antibiotik serta-merta. Kadang-kadang doktor akan menasihati anda berehat dan memantau simptom dahulu. Jika ujian diperlukan, keputusan mungkin mengambil masa. Doktor akan menerangkan pilihan rawatan dan bila perlu datang semula.

Rawatan

Rawatan bergantung kepada jenis jangkitan dan kesihatan keseluruhan anda. Antibiotik hanya digunakan apabila doktor menilai bahawa jangkitan bakteria mungkin berlaku. Jika jangkitan disebabkan virus, antibiotik tidak membantu dan boleh menyebabkan kesan sampingan.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat yang cukup dan minum air secukupnya
• Makan makanan berkhasiat mengikut selera
• Basuh tangan dengan kerap untuk mengelakkan penyebaran jangkitan
• Ambil antibiotik mengikut masa dan cara yang diarahkan oleh doktor atau ahli farmasi
• Jangan berhenti mengambil antibiotik awal tanpa bertanya kepada doktor
• Catat sebarang kesan sampingan dan beritahu doktor atau ahli farmasi
• Jangan berkongsi antibiotik dengan orang lain dan jangan simpan baki untuk kegunaan kemudian
• Tanya ahli farmasi sebelum mengambil ubat lain, suplemen, atau produk herba

Rawatan perubatan

Jika antibiotik diperlukan, doktor akan memilih jenis yang sesuai berdasarkan jenis jangkitan, umur, berat badan, alahan, kehamilan, dan fungsi buah pinggang. Antibiotik boleh diberi melalui mulut atau, dalam kes serius, melalui saluran vena di hospital. Dos dan jangka masa ditetapkan oleh doktor; jangan ubah sendiri. Doktor juga akan memantau tindak balas rawatan dan kesan sampingan.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan atau prosedur kecil jarang diperlukan untuk jangkitan biasa. Ia mungkin dipertimbangkan jika ada abses, iaitu kumpulan nanah, atau jangkitan dalam yang tidak pulih dengan rawatan antibiotik. Doktor akan menerangkan jika pilihan ini perlu.

Hidup dengan keadaan ini

Ambil antibiotik mengikut arahan dan gunakan pengingat jika perlu. Bawa senarai ubat anda semasa berjumpa doktor atau ahli farmasi. Beritahu mereka jika anda pernah mengalami alahan atau kesan sampingan selepas mengambil antibiotik. Pantau simptom dan dapatkan nasihat jika tidak bertambah baik.

Tip gaya hidup

• Basuh tangan dengan sabun sebelum makan dan selepas menggunakan tandas
• Tutup mulut dan hidung ketika batuk atau bersin
• Elak berkongsi tuala, cawan, atau alat makan semasa sakit
• Pastikan makanan dimasak dengan sempurna dan air minuman bersih
• Ikut jadual vaksinasi yang disyorkan
• Jangan mendesak doktor memberikan antibiotik untuk selesema atau batuk biasa
• Jangan simpan atau berkongsi antibiotik

Diet dan senaman

Tiada diet khas yang diperlukan semasa mengambil antibiotik. Makan makanan seimbang dan minum air secukupnya. Jika anda demam atau lemah, berehatlah dahulu. Senaman ringan boleh dilakukan jika anda selesa, tetapi elakkan aktiviti berat sehingga anda benar-benar pulih.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Jangkitan dan rasa risau tentang antibiotik boleh membuat anda berasa cemas atau tertekan. Kebanyakan jangkitan pulih dengan penjagaan yang betul. Jika rasa cemas, sedih, atau tertekan berterusan sehingga mengganggu kehidupan harian, dapatkan sokongan daripada doktor atau ahli kesihatan mental. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, hubungi perkhidmatan kecemasan segera.

Pencegahan

Sebahagian besar jangkitan dan masalah rintangan antibiotik boleh dikurangkan dengan kebersihan tangan, makanan yang selamat, vaksinasi, dan penggunaan antibiotik yang bijak. Jangan berkongsi antibiotik dan jangan menyimpannya untuk digunakan kemudian.

Vaksin

Ikut jadual imunisasi yang disyorkan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM). Tanya doktor sama ada anda atau ahli keluarga memerlukan vaksin tambahan, contohnya untuk influenza atau radang paru-paru, berdasarkan umur dan keadaan kesihatan.

Program saringan

Tiada ujian saringan khusus untuk menentukan sama ada anda memerlukan antibiotik. Doktor akan menilai simptom dan pemeriksaan fizikal. Jika anda mempunyai jangkitan berulang, doktor mungkin mencadangkan ujian lanjut.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan bakteria boleh merebak ke bahagian lain badan
• Abses atau kumpulan nanah boleh terbentuk
• Jangkitan serius seperti sepsis, iaitu tindak balas badan yang melampau terhadap jangkitan, boleh berlaku
• Cirit-birit teruk akibat antibiotik boleh menyebabkan dehidrasi
• Bakteria yang tahan antibiotik boleh menyebabkan jangkitan lebih sukar dirawat

Pandangan jangka panjang

Dengan penilaian dan rawatan yang betul, kebanyakan orang pulih sepenuhnya. Rintangan antibiotik memang menjadi cabaran, tetapi setiap langkah bijak — seperti tidak mengambil antibiotik untuk virus dan mengikut nasihat doktor — membantu melindungi anda dan orang lain.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.