Kemoterapi: Apa Yang Perlu Anda Tahu

Gambaran keseluruhan

Kemoterapi ialah rawatan menggunakan ubat khas untuk membunuh sel kanser atau memperlahankan pertumbuhannya. Ia juga boleh digunakan untuk beberapa keadaan perubatan lain, tetapi paling biasa untuk kanser. Ubat ini bergerak ke seluruh badan, jadi ia boleh menjejaskan sel sihat juga. Itulah sebabnya kesan sampingan boleh berlaku.

Kemoterapi adalah salah satu rawatan kanser yang biasa digunakan di Malaysia dan seluruh dunia.

Ia boleh diberikan kepada kanak-kanak, orang dewasa, dan warga emas, bergantung kepada jenis kanser dan keadaan kesihatan. Pelan rawatan disesuaikan oleh doktor untuk setiap pesakit.

Gejala

Gejala biasa

• Rasa letih yang berpanjangan.
• Loya dan muntah.
• Rambut gugur, kadang-kadang bulu mata dan kening juga.
• Sakit mulut atau ulser mulut.
• Hilang selera makan atau rasa logam dalam mulut.
• Cirit-birit atau sembelit.
• Mudah lebam atau berdarah.
• Lebih mudah mendapat jangkitan.
• Kebas atau kesemutan di tangan dan kaki.

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak mungkin mengalami kesan sampingan yang sama, tetapi mereka mungkin lebih sukar menyatakan rasa tidak selesa.
• Mereka juga boleh mengalami perubahan mood, rasa takut, dan masalah belajar sementara.
• Sokongan daripada ibu bapa, penjaga, dan pasukan perubatan sangat penting.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Warga emas mungkin lebih mudah letih, mengalami dehidrasi (kehilangan cecair badan), atau mendapat jangkitan.
• Mereka mungkin juga mempunyai penyakit lain yang perlu dipantau semasa rawatan.
• Beritahu doktor tentang semua ubat dan keadaan kesihatan anda.

Punca

Punca utama

• Untuk merawat kanser dengan membunuh sel kanser.
• Untuk mengecilkan tumor sebelum pembedahan atau radioterapi.
• Untuk mengurangkan risiko kanser kembali selepas rawatan lain.
• Untuk mengawal gejala pada kanser lanjut.
• Untuk beberapa keadaan perubatan lain, seperti penyakit autoimun tertentu, di bawah pengawasan pakar.

Faktor risiko

• Jenis ubat kemoterapi dan berapa lama rawatan diberikan.
• Umur dan keadaan kesihatan umum.
• Penyakit lain seperti masalah hati atau buah pinggang.
• Pemakanan dan tahap kecergasan sebelum rawatan.
• Sokongan sosial dan akses kepada penjagaan kesihatan.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Dapatkan bantuan kecemasan segera jika demam 38°C atau lebih.
• Menggigil atau rasa sejuk.
• Sesak nafas, sakit dada, atau jantung berdebar.
• Muntah atau cirit-birit yang tidak berhenti.
• Tidak boleh minum atau makan.
• Pendarahan atau lebam tanpa sebab.
• Ruam, bengkak muka, atau kesukaran bernafas.
• Kekeliruan atau sangat lemah.

Buat temujanji rutin jika:

• Berbual dengan doktor sebelum rawatan bermula.
• Tanya tentang kesan sampingan dan cara mengurusnya.
• Beritahu doktor tentang semua ubat, suplemen, dan herba yang anda ambil.
• Bincangkan kebimbangan tentang kerja, keluarga, dan kewangan.
• Jadualkan temu janji susulan.

Diagnosis

Kemoterapi bukan penyakit, jadi ia tidak 'didiagnosis'. Sebaliknya, doktor membuat diagnosis kanser atau keadaan lain terlebih dahulu. Selepas itu, pakar onkologi (pakar rawatan kanser) merancang kemoterapi berdasarkan jenis dan peringkat penyakit, kesihatan anda, dan matlamat rawatan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk memeriksa kiraan sel darah dan fungsi hati serta buah pinggang.
• Imbasan seperti CT, MRI, atau PET untuk melihat saiz dan lokasi tumor.
• Biopsi (ambil sedikit tisu untuk diperiksa) untuk mengesahkan jenis kanser.
• Ujian jantung jika rawatan tertentu boleh menjejaskan jantung.
• Ujian pendengaran atau buah pinggang jika perlu.
• Ujian kehamilan sebelum mula, jika berkaitan.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda akan bertemu pakar onkologi dan jururawat kemoterapi. Mereka akan menerangkan pelan rawatan, bilangan kitaran, dan kesan sampingan. Anda boleh bertanya soalan. Rawatan mungkin diberi di hospital atau klinik hari. Setiap kitaran diikuti tempoh rehat.

Rawatan

Kemoterapi ialah rawatan sistemik, bermaksud ubat bergerak ke seluruh badan untuk menyerang sel kanser. Ia boleh diberi melalui drip, suntikan, atau pil. Pelan anda bergantung kepada jenis kanser, matlamat rawatan, dan kesihatan anda.

Penjagaan diri di rumah

• Minum air yang cukup.
• Makan makanan seimbang dan kecil tetapi kerap.
• Rehat yang cukup dan buat aktiviti ringan bila mampu.
• Jaga kebersihan tangan dan elakkan orang yang sakit.
• Gunakan berus gigi lembut dan bilas mulut dengan air garam (bincang dengan jururawat).
• Catat kesan sampingan dan bawa ke temujanji.
• Minta bantuan keluarga atau rakan.

Rawatan perubatan

Pasukan perubatan boleh memberikan ubat untuk mengawal loya, muntah, cirit-birit, atau sembelit. Mereka juga boleh memberi ubat untuk merangsang penghasilan sel darah, atau rawatan sokongan lain. Jika anda demam atau menunjukkan tanda jangkitan, doktor mungkin memulakan rawatan segera. Jangan mengambil ubat sendiri tanpa berbincang dengan doktor atau ahli farmasi.

Hidup dengan keadaan ini

Hari-hari anda mungkin berubah semasa rawatan. Rancang aktiviti mengikut tahap tenaga. Minta bantuan untuk tugas berat. Bawa bekalan air dan snek sihat. Simpan nombor pasukan perubatan anda.

Tip gaya hidup

• Elakkan alkohol dan merokok.
• Dapatkan rehat dan tidur yang cukup.
• Kekal aktif dengan jalan kaki ringan jika dibenarkan.
• Elakkan pendedahan kepada jangkitan.
• Jaga kesihatan mental.

Diet dan senaman

Makan makanan selamat dan bersih. Cuci buah dan sayur. Masak daging dengan sempurna. Jika selera makan menurun, makan sedikit tetapi kerap. Bincang dengan doktor atau ahli diet tentang makanan tambahan. Senaman ringan seperti berjalan boleh membantu mengurangkan keletihan, tetapi rehat bila perlu.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Kemoterapi boleh menyebabkan rasa takut, sedih, marah, atau cemas. Ini normal. Bercakap dengan keluarga, rakan, atau kaunselor. Jika anda berasa sangat tertekan atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan segera daripada perkhidmatan kecemasan atau talian sokongan krisis tempatan.

Pencegahan

Kemoterapi adalah rawatan, bukan penyakit, jadi ia tidak boleh 'dicegah'. Namun, kesan sampingan boleh dikurangkan dengan pemantauan rapi, pemakanan baik, dan rehat.

Vaksin

Bincang dengan doktor tentang vaksin yang sesuai sebelum atau semasa rawatan. Sesetengah vaksin tidak digalakkan semasa kemoterapi kerana sistem pertahanan badan lemah.

Program saringan

Doktor akan memantau kesan sampingan melalui temu janji dan ujian darah. Jangan tunggu sehingga teruk. Ikut nasihat Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) dan pasukan perubatan anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jika kanser tidak dirawat, ia boleh membesar, merebak, atau menyebabkan gejala yang lebih serius.
• Kemoterapi yang tidak dipantau boleh menyebabkan kesan sampingan teruk seperti jangkitan, dehidrasi, atau masalah darah.
• Kesan sampingan yang tidak diurus boleh mengganggu rawatan.

Pandangan jangka panjang

Ramai pesakit menjalani kemoterapi dengan jayanya dan meneruskan kehidupan. Hasil rawatan berbeza mengikut jenis kanser, peringkat, dan kesihatan keseluruhan. Pasukan perubatan akan membantu anda membuat keputusan dan mengurus kesan sampingan. Sentiasa ada harapan dan sokongan.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.