Nefroureterektomi: Membuang Buah Pinggang dan Ureter

Gambaran keseluruhan

Nefroureterektomi ialah sejenis pembedahan untuk membuang satu buah pinggang bersama-sama ureter, iaitu tiub halus yang menyalurkan air kencing dari buah pinggang ke pundi kencing. Pembedahan ini biasanya dilakukan apabila terdapat ketumbuhan (tumor) pada lapisan dalam buah pinggang atau ureter — sejenis kanser yang dipanggil kanser urothelial saluran atas. Membuang seluruh saluran yang terlibat bersama-sama mengurangkan peluang ketumbuhan itu berulang di tempat yang sama. Selepas pembedahan, buah pinggang di sebelah yang lain biasanya masih cukup sihat untuk menapis darah dan menghasilkan air kencing seperti biasa.

Pembedahan ini tidak begitu biasa dijalankan. Kanser yang menjadi punca utamanya tergolong dalam kategori jarang jika dibandingkan dengan kanser pundi kencing.

Ia lebih kerap berlaku pada orang dewasa berumur 60 tahun ke atas, dan lelaki sedikit lebih ramai berbanding perempuan. Risiko lebih tinggi dalam kalangan perokok dan mereka yang pernah terdedah kepada bahan kimia industri tertentu dalam jangka masa panjang.

Gejala

Gejala biasa

• Darah dalam air kencing — kadang-kadang kelihatan merah atau seperti air kopi, kadang-kadang hanya dikesan melalui ujian air kencing di makmal.
• Sakit di bahagian pinggang atau sisi badan yang berterusan dan tidak hilang.
• Kencing lebih kerap, rasa tidak puas selepas kencing, atau rasa pedih semasa kencing.
• Kelelahan atau kurang selera makan tanpa sebab yang jelas.
• Kadang-kadang tiada gejala langsung — perubahan hanya dikesan semasa ujian untuk masalah kesihatan yang lain.

Gejala pada kanak-kanak

• Keadaan ini amat jarang berlaku pada kanak-kanak.
• Jika berlaku, ia selalunya berkaitan kelainan bentuk saluran kencing sejak lahir, dan rawatan perlu dirancang oleh pakar bedah kanak-kanak.
• Dapatkan penilaian pakar jika anak anda mempunyai darah dalam air kencing atau jangkitan saluran kencing yang berulang.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Keadaan ini lebih kerap berlaku pada warga emas.
• Doktor akan menilai fungsi buah pinggang, keadaan jantung dan paru-paru, serta ubat-ubatan lain yang sedang diambil sebelum membuat keputusan pembedahan.
• Pemulihan selepas pembedahan mungkin mengambil masa lebih lama, dan sokongan keluarga amat membantu.

Punca

Punca utama

• Punca utama yang membawa kepada pembedahan ini ialah kanser urothelial saluran atas — pertumbuhan sel yang tidak normal pada lapisan dalam buah pinggang atau ureter.
• Dalam sesetengah kes yang jarang, pembedahan seumpama ini dilakukan apabila buah pinggang telah rosak teruk akibat jangkitan atau sumbatan yang berulang dan tidak dapat dirawat dengan cara lain.

Faktor risiko

• Merokok, termasuk pendedahan kepada asap rokok dalam jangka masa panjang.
• Pendedahan berpanjangan kepada bahan kimia industri tertentu, contohnya dalam kilang pewarna, getah, kulit, atau percetakan, tanpa alat perlindungan yang betul.
• Sejarah pernah menghidap kanser pundi kencing.
• Umur yang lanjut, terutamanya melebihi 60 tahun.
• Jangkitan atau kerengsaan saluran kencing yang berulang, termasuk batu karang berulang.
• Sejarah keluarga yang mempunyai kanser saluran kencing.
• Penyakit buah pinggang kronik atau pernah menjalani dialisis dalam jangka masa panjang.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda melihat darah dalam air kencing, walaupun sekali dan walaupun tidak sakit — dapatkan pemeriksaan doktor secepat mungkin.
• Sakit pinggang yang teruk, berterusan, atau berulang tanpa sebab yang jelas.
• Sukar membuang air kencing atau kencing hanya sedikit-sedikit sepanjang hari tanpa sebab jelas.
• Demam dengan sakit pinggang secara serentak — ini mungkin tanda jangkitan buah pinggang.

Buat temujanji rutin jika:

• Perubahan tabiat kencing yang berterusan lebih daripada dua hingga tiga minggu.
• Kelelahan berpanjangan atau penurunan berat badan tanpa sebab yang jelas.
• Mengikuti jadual pemeriksaan berkala selepas rawatan kanser saluran kencing, termasuk pemeriksaan pundi kencing dengan kamera.
• Berbincang dengan doktor jika anda mempunyai faktor risiko yang kuat, walaupun anda berasa sihat.

Diagnosis

Doktor biasanya bermula dengan bertanya tentang gejala anda dan melakukan pemeriksaan fizikal, kemudian menjalankan ujian air kencing dan ujian darah. Seterusnya, pengimejan seperti ultrasound atau imbasan CT akan digunakan untuk melihat buah pinggang dan saluran kencing. Untuk melihat lapisan dalam saluran dan mengambil sedikit sampel tisu (biopsi), doktor mungkin memasukkan kamera halus melalui saluran kencing (ureteroskopi) atau melalui pundi kencing (sistoskopi). Sampel tisu itu diperiksa di makmal untuk memastikan sama ada ia kanser dan jenisnya.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian air kencing, termasuk pemeriksaan sel di dalam air kencing.
• Ujian darah, termasuk ujian fungsi buah pinggang.
• Ultrasound buah pinggang dan saluran kencing.
• Imbasan CT dengan pewarna (CT urogram) atau MRI.
• Sistoskopi — kamera halus dimasukkan ke dalam pundi kencing.
• Ureteroskopi dengan biopsi — kamera halus dimasukkan ke dalam ureter untuk melihat ketumbuhan dan mengambil sampel tisu.
• Pemeriksaan sampel tisu di makmal (histopatologi) untuk mengesahkan diagnosis.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses ini mungkin mengambil masa beberapa minggu kerana ia melibatkan beberapa ujian berturutan. Sesetengah ujian memerlukan anda berpuasa atau minum air tambahan sebelum imbasan. Keputusan biopsi biasanya mengambil masa beberapa hari. Bertanya kepada doktor tentang tujuan setiap ujian dan apakah yang akan dijangka seterusnya boleh membantu mengurangkan rasa bimbang.

Rawatan

Rawatan utama untuk kanser saluran atas ialah pembedahan. Nefroureterektomi membuang seluruh saluran yang terlibat supaya ketumbuhan tidak berulang di tempat yang sama. Bagi sesetengah pesakit yang tidak sesuai untuk pembedahan besar, doktor mungkin mencadangkan pilihan lain, seperti pembedahan yang lebih terhad atau rawatan melalui kamera. Keputusan dibuat bersama pasukan perubatan anda berdasarkan umur, keadaan kesihatan keseluruhan, fungsi buah pinggang, dan peringkat penyakit.

Penjagaan diri di rumah

• Ikuti arahan penjagaan luka dengan teliti dan pastikan kawasan luka bersih serta kering.
• Minum air secukupnya selepas doktor membenarkan, melainkan anda dinasihatkan hadkan cecair kerana masalah jantung atau buah pinggang.
• Mulakan pergerakan secara perlahan-lahan, kemudian tingkatkan aktiviti sedikit demi sedikit mengikut keselesaan anda.
• Elakkan mengangkat barang berat atau melakukan senaman berat untuk tempoh yang dinasihatkan doktor.
• Jangan mengambil sebarang ubat, suplemen, atau produk herba tanpa berbincang dengan doktor atau ahli farmasi terlebih dahulu — sesetengah ubat boleh membebankan buah pinggang yang tinggal.
• Hadkan pengambilan garam dalam makanan.
• Hadiri semua temu janji susulan, termasuk pemeriksaan pundi kencing secara berkala.

Rawatan perubatan

Selepas pembedahan, doktor mungkin mencadangkan rawatan tambahan untuk mengurangkan risiko kanser berulang, bergantung kepada hasil pemeriksaan tisu. Ini boleh termasuk ubat yang dimasukkan terus ke dalam pundi kencing, rawatan yang diberikan ke seluruh badan (seperti kemoterapi atau rawatan yang membantu sistem imun melawan sel kanser), atau sekadar pemantauan berkala dengan kamera dan imbasan. Tiada satu pendekatan yang sesuai untuk semua orang. Pasukan perubatan anda akan membincangkan pilihan, manfaat, dan kesan sampingan dengan anda supaya anda boleh membuat keputusan bersama.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan biasanya dicadangkan apabila ketumbuhan telah disahkan sebagai kanser dan masih terhad pada saluran kencing, serta apabila buah pinggang di sebelah itu tidak lagi boleh diselamatkan. Dalam kes tertentu, doktor mungkin mencadangkan pilihan rawatan lain jika pembedahan besar dianggap terlalu berisiko.

Hidup dengan keadaan ini

Kebanyakan orang boleh kembali menjalani kehidupan harian yang biasa dengan satu buah pinggang yang sihat. Dalam beberapa minggu pertama selepas pembedahan, anda mungkin cepat letih dan perlu berehat lebih banyak. Lama-kelamaan, tenaga anda akan pulih. Anda juga akan dijadualkan untuk pemeriksaan berkala, terutamanya pemeriksaan pundi kencing dengan kamera, kerana kanser jenis ini boleh muncul semula di pundi kencing walaupun saluran asal telah dibuang.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok, dan elakkan pendedahan kepada asap rokok.
• Kekalkan berat badan yang sihat melalui pemakanan seimbang dan aktiviti fizikal yang sederhana.
• Minum air secukupnya sepanjang hari, melainkan doktor menasihatkan sebaliknya.
• Berhati-hati dengan ubat tahan sakit tertentu yang boleh membebankan buah pinggang — sentiasa tanya doktor atau ahli farmasi sebelum mengambil apa-apa ubat, termasuk yang dibeli tanpa preskripsi.
• Lindungi diri anda daripada bahan kimia di tempat kerja dengan alat perlindungan yang betul.
• Hadiri semua temu janji susulan walaupun anda berasa sihat.

Diet dan senaman

Makan secara seimbang dengan banyak sayur-sayuran, buah-buahan, bijirin penuh, dan protein yang mencukupi. Kurangkan garam, makanan diproses, dan minuman bergula. Mulakan senaman ringan seperti berjalan kaki 20 hingga 30 minit beberapa kali seminggu apabila doktor membenarkan, dan tingkatkan secara perlahan-lahan. Jika anda mempunyai masalah jantung, tekanan darah, atau kencing manis, ikuti nasihat pemakanan yang diberikan oleh pasukan penjagaan kesihatan anda.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Rasa bimbang, takut, atau sedih selepas didiagnosis kanser dan menjalani pembedahan adalah perkara biasa. Sesetengah orang berasa risau setiap kali tarikh pemeriksaan semakin hampir. Perasaan ini biasanya berkurang sedikit demi sedikit, tetapi jika ia berlarutan sehingga mengganggu tidur, selera makan, atau kehidupan harian anda, dapatkan bantuan. Jika anda berasa sangat sedih, putus asa, atau terfikir untuk mencederakan diri sendiri, dapatkan bantuan segera — hubungi talian bantuan krisis tempatan yang tersenarai di laman ini atau perkhidmatan kecemasan dengan segera.

Pencegahan

Tidak semua kes boleh dicegah, tetapi anda boleh mengurangkan risiko. Langkah yang paling berkesan ialah berhenti merokok dan mengelakkan pendedahan berpanjangan kepada bahan kimia industri tanpa perlindungan. Minum air secukupnya, rawat jangkitan saluran kencing dengan betul, dan jaga kesihatan buah pinggang anda juga membantu.

Vaksin

Tiada vaksin khusus untuk mencegah kanser saluran kencing ini. Namun, pastikan imunisasi rutin anda lengkap dan dapatkan vaksin yang disyorkan oleh doktor, terutamanya jika anda mempunyai masalah buah pinggang kronik atau selepas menjalani pembedahan.

Program saringan

Malaysia tidak mempunyai program saringan kebangsaan khusus untuk kanser saluran atas. Jika anda pernah didiagnosis dengan kanser pundi kencing, atau mempunyai faktor risiko yang kuat, doktor mungkin mencadangkan pemeriksaan berkala. Berbincang dengan doktor tentang saringan yang sesuai untuk anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kanser boleh merebak ke bahagian lain badan, seperti nodus limfa, paru-paru, atau tulang.
• Buah pinggang yang terlibat boleh rosak dan berhenti berfungsi.
• Pendarahan berulang melalui air kencing boleh menyebabkan kurang darah (anemia).
• Sumbatan saluran kencing boleh menyebabkan jangkitan dan sakit berterusan.
• Ketumbuhan boleh menyekat pengaliran air kencing dan merosakkan fungsi buah pinggang.

Pandangan jangka panjang

Hasil jangka panjang bergantung kepada peringkat penyakit semasa pembedahan dan kesihatan keseluruhan anda. Apabila kanser dikesan awal dan dibuang sepenuhnya, ramai pesakit menjalani kehidupan yang baik selepas itu. Walaupun kanser jenis ini boleh berulang, terutamanya di pundi kencing, pemantauan berkala membolehkan sebarang perubahan dikesan lebih awal dan dirawat dengan lebih berkesan. Kekal berhubung dengan pasukan perubatan anda dan jangan ragu untuk bertanya tentang pilihan rawatan yang tersedia.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.