Pembedahan Toraks Berbantukan Video (VATS)

Gambaran keseluruhan

VATS ialah sejenis pembedahan dada yang menggunakan kamera kecil dan alat nipis yang dimasukkan melalui beberapa lubang kecil di dada, bukan melalui satu potongan besar. Doktor bedah melihat bahagian dalam dada pada skrin dan melakukan kerja yang sama seperti pembedahan terbuka, tetapi dengan luka yang jauh lebih kecil. Ia juga dipanggil pembedahan 'lubang kunci' (keyhole surgery) pada dada. VATS boleh digunakan untuk mengambil sampel tisu supaya puncanya dapat dikenal pasti, atau untuk merawat masalah di dalam rongga dada.

Semakin biasa. VATS kini digunakan secara meluas di hospital besar di Malaysia untuk banyak keadaan dada kerana luka yang kecil, kurang sakit selepas pembedahan, dan tempoh tinggal di hospital yang lebih singkat.

Ia boleh dilakukan pada orang dewasa yang memerlukan pemeriksaan atau rawatan di dalam rongga dada — contohnya mereka yang mempunyai nodul paru-paru, cecair di sekeliling paru-paru, paru-paru kempis berulang, atau jangkitan dalam rongga dada. Kanak-kanak juga boleh menjalaninya dalam kes tertentu, dengan perancangan yang teliti oleh pasukan doktor.

Gejala

Gejala biasa

• Sesak nafas atau nafas menjadi pendek, terutamanya semasa bergerak atau menaiki tangga
• Sakit dada, terutama bila menarik nafas dalam atau batuk
• Batuk berterusan yang tidak surut, atau batuk berdarah
• Nodul atau bayang-bayang yang ditemui pada X-ray atau CT scan dada dan perlu disiasat
• Cecair di sekeliling paru-paru yang berulang walaupun telah dikeluarkan
• Paru-paru kempis secara tiba-tiba (pneumotoraks) yang berulang
• Jangkitan atau nanah di dalam rongga dada yang tidak reda dengan rawatan biasa
• Rasa berat atau tidak selesa di dada yang berpanjangan

Gejala pada kanak-kanak

• Jarang diperlukan, tetapi VATS boleh digunakan untuk jangkitan bernanah dalam rongga dada, masalah paru-paru sejak lahir dalam kes terpilih, atau mengambil sampel tisu.
• Tanda yang perlu diberi perhatian termasuk nafas cepat, tarikan di bawah tulang rusuk, kurang bermaya, tidak mahu menyusu atau makan, dan demam berterusan.
• Kanak-kanak selalunya pulih dengan baik, tetapi saiz badan yang kecil bermakna pasukan doktor merancang setiap langkah dengan lebih teliti.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Lebih kerap memerlukan VATS kerana keadaan seperti nodul paru-paru, cecair dalam rongga dada dan jangkitan paru-paru lebih biasa pada usia lanjut.
• Gejala mungkin kurang jelas — kadangkala hanya keletihan, kurang selera makan atau sesak nafas ketika melakukan kerja harian.
• Umur bukan penghalang mutlak, tetapi doktor akan menilai kesihatan jantung, paru-paru dan buah pinggang terlebih dahulu untuk memastikan pembedahan selamat.
• Pemulihan mungkin mengambil masa lebih lama, dan sokongan keluarga amat penting.

Punca

Punca utama

• Mengambil sampel tisu (biopsi) daripada paru-paru, selaput paru-paru atau kelenjar di dalam dada untuk mengetahui puncanya
• Merawat paru-paru yang kempis (pneumotoraks) yang tidak pulih dengan rawatan biasa atau berulang
• Mengeluarkan cecair atau nanah di sekeliling paru-paru
• Membuang sebahagian kecil paru-paru yang mengandungi nodul, tumor kecil atau bahagian yang telah rosak
• Mengeluarkan tumor kecil di ruang tengah dada
• Rawatan peluh berlebihan di tapak tangan dalam kes terpilih, selepas rawatan lain tidak berkesan

Faktor risiko

• Merokok atau pendedahan lama kepada asap rokok
• Pendedahan kepada asbestos, habuk atau bahan kimia di tempat kerja
• Umur lanjut serta penyakit paru-paru atau jantung yang sedia ada
• Sejarah keluarga penyakit paru-paru atau kanser paru-paru
• Jangkitan paru-paru yang berulang
• Faktor berkaitan pembedahan yang boleh meningkatkan risiko komplikasi: diabetes yang tidak terkawal, obesiti, masalah pembekuan darah, dan merokok ketika pembedahan

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Nafas pendek yang bertambah teruk dengan cepat
• Sakit dada yang kuat atau berterusan
• Batuk berdarah
• Demam tinggi yang disertai menggigil
• Bengkak, kemerahan atau nanah di sekitar luka pembedahan

Buat temujanji rutin jika:

• Anda mempunyai nodul atau bayang-bayang pada X-ray atau CT scan dada dan belum membincangkannya dengan doktor
• Batuk berterusan lebih daripada tiga minggu atau berulang
• Sesak nafas yang beransur-ansur, terutama ketika melakukan aktiviti harian
• Cecair di sekeliling paru-paru yang berulang
• Anda telah dirujuk untuk menilai sama ada VATS sesuai untuk anda

Diagnosis

Doktor biasanya bermula dengan bertanya tentang gejala dan sejarah kesihatan anda, kemudian memeriksa dada dan paru-paru. Ujian pengimejan seperti X-ray atau CT scan membantu menunjukkan apa yang berlaku di dalam dada. Jika sesuatu ditemui dan perlu disahkan atau dirawat, doktor bedah dada akan menilai sama ada VATS sesuai untuk anda, dengan mengambil kira keadaan kesihatan keseluruhan dan pilihan anda.

Ujian yang mungkin dilakukan

• X-ray dada — gambar ringkas untuk melihat paru-paru dan rongga dada
• CT scan dada — imbasan terperinci yang menunjukkan saiz dan kedudukan masalah dengan lebih jelas
• Ujian darah, termasuk kiraan darah dan ujian pembekuan darah
• Ujian fungsi paru-paru (spirometri) — anda meniup ke dalam alat untuk mengukur keupayaan paru-paru
• Ujian jantung seperti ECG, terutamanya jika anda berumur atau mempunyai masalah jantung
• Bronkoskopi — tiub halus dengan kamera dimasukkan melalui mulut untuk melihat saluran pernafasan
• Biopsi — sampel kecil tisu diambil dan diperiksa di makmal, kadangkala melalui VATS itu sendiri

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Sebelum pembedahan, anda akan berjumpa doktor bius untuk membincangkan keselamatan dan pilihan melegakan sakit. Anda akan diminta berpuasa selama tempoh tertentu dan mungkin perlu menghentikan sesetengah ubat — ikut arahan doktor anda dengan tepat. Selepas prosedur, anda akan dijaga di wad pemulihan dan mungkin mempunyai tiub kecil (tiub dada) untuk mengalirkan cecair atau udara. Ia mungkin terasa tidak selesa, tetapi ia membantu paru-paru anda mengembang semula dan biasanya dikeluarkan apabila tidak diperlukan lagi.

Rawatan

VATS adalah sebahagian daripada pelan rawatan, bukan rawatan tunggal. Ia membantu doktor mendapatkan jawapan yang tepat atau merawat masalah tertentu dengan lebih pantas dan dengan luka yang kecil. Selepas itu, pemulihan anda bergantung pada penjagaan luka, senaman pernafasan, kawalan sakit dan pemantauan oleh pasukan penjagaan anda.

Penjagaan diri di rumah

• Berhenti merokok sebelum dan selepas pembedahan — ini antara langkah paling berkesan untuk membantu pemulihan dan mengurangkan komplikasi
• Ikut arahan puasa dan arahan ubat sebelum pembedahan dengan tepat
• Amalkan senaman pernafasan dan cara batuk berkesan yang diajar oleh ahli fisioterapi
• Bergerak dan berjalan sedikit-sedikit sebaik sahaja dibenarkan, untuk membantu paru-paru dan mengurangkan risiko gumpalan darah
• Jaga kebersihan luka dan ikut arahan tentang bila boleh mandi
• Ambil ubat tahan sakit seperti yang diarahkan doktor, dan beritahu doktor jika sakit tidak terkawal
• Elakkan mengangkat barang berat atau melakukan pergerakan yang menarik luka sehingga doktor membenarkan
• Hadiri semua temu janji susulan

Rawatan perubatan

Rawatan bergantung kepada keadaan yang mendasari. Ia mungkin termasuk pemantauan berkala, fisioterapi dada untuk membantu paru-paru mengembang, ubat tahan sakit dan ubat lain yang dipilih serta dipantau oleh doktor anda, serta rawatan jangkitan jika ada. Pasukan penjagaan anda akan menyesuaikan pelan mengikut keadaan anda, dan pelan itu mungkin berubah mengikut perkembangan. Tiada satu rawatan yang sesuai untuk semua orang — jangan mula, berhenti atau menukar sebarang ubat tanpa berbincang dengan doktor atau ahli farmasi anda.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

VATS biasanya dicadangkan apabila doktor perlu mendapatkan sampel tisu untuk pengesahan, mengeluarkan cecair atau nanah yang tidak reda, merawat paru-paru kempis yang berulang, atau membuang sebahagian kecil paru-paru yang bermasalah. Doktor akan menerangkan faedah dan risikonya, serta pilihan pembedahan terbuka jika VATS tidak sesuai untuk keadaan anda. Keputusan dibuat bersama anda, bukan untuk anda.

Hidup dengan keadaan ini

Pada hari-hari pertama selepas pembedahan, anda akan berada di hospital untuk pemantauan dan kawalan sakit. Apabila dibenarkan pulang, jangkakan rasa sakit, letih dan kadangkala sesak nafas ketika bergerak — ini biasa dan biasanya beransur reda. Ramai orang mula berjalan dengan selesa dalam minggu pertama atau kedua, dan kembali kepada kebanyakan aktiviti harian dalam beberapa minggu. Setiap orang berbeza, jadi jangan bandingkan pemulihan anda dengan orang lain.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok dan elakkan sepenuhnya asap rokok di rumah
• Lakukan senaman pernafasan seperti yang diajar, walaupun anda berasa lebih baik
• Rehat yang cukup, tetapi jangan berbaring sepanjang hari — bergerak ringan membantu pemulihan
• Elakkan tempat sesak dan orang yang sedang selesema pada minggu-minggu awal
• Ikut jadual temu janji susulan dan ujian yang diminta
• Beritahu doktor atau ahli farmasi tentang semua ubat dan suplemen yang anda ambil

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang dengan cukup protein — seperti ikan, telur, kekacang, daging tanpa lemak dan produk tenusu — kerana ia membantu badan menyembuhkan luka. Minum air yang cukup sepanjang hari. Berjalan adalah bentuk senaman terbaik pada peringkat awal; mulakan dengan jarak pendek dan tambah sedikit demi sedikit. Elakkan angkat berat, berenang dan sukan lasak sehingga doktor membenarkan. Jika anda berasa sangat sesak nafas atau sakit semasa bergerak, berhenti dan rehat, dan beritahu doktor jika ia berterusan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Berasa bimbang, cepat marah atau sedih sebelum dan selepas pembedahan adalah sangat biasa. Anda mungkin risau tentang keputusan ujian, tentang kesakitan, atau tentang kembali bekerja dan menjaga keluarga. Perasaan ini biasanya reda apabila anda pulih. Bercakap dengan pasangan, keluarga, rakan atau doktor boleh membantu. Jika rasa sedih, cemas atau susah tidur berlarutan sehingga mengganggu kehidupan harian anda, beritahu doktor anda — sokongan kesihatan mental adalah bahagian penting dalam penjagaan. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan kecemasan dengan segera melalui nombor kecemasan yang tersenarai di laman web ini atau perkhidmatan kecemasan hospital terdekat.

Pencegahan

Anda tidak boleh mengawal sepenuhnya sama ada anda memerlukan VATS, kerana ia bergantung kepada keadaan yang mendasari. Namun, anda boleh mengurangkan risiko masalah paru-paru dan risiko komplikasi pembedahan: berhenti merokok, elakkan pendedahan kepada asbestos dan habuk di tempat kerja, dapatkan rawatan awal untuk jangkitan paru-paru, kawal penyakit kronik seperti diabetes dan tekanan darah tinggi, serta berbincang dengan doktor sebelum pembedahan jika anda merokok atau mempunyai masalah kesihatan lain.

Vaksin

Vaksin seperti vaksin influenza dan vaksin pneumokokal boleh membantu melindungi paru-paru daripada jangkitan. Tanya doktor atau ahli farmasi sama ada ia sesuai untuk anda dan bila masa yang terbaik untuk mengambilnya, terutamanya jika anda mempunyai penyakit paru-paru kronik.

Program saringan

Tiada ujian saringan khusus untuk VATS. Tetapi bagi mereka yang berisiko tinggi — contohnya perokok berat atau bekas perokok yang lebih berumur — doktor mungkin membincangkan saringan kanser paru-paru. Ikut nasihat Kementerian Kesihatan Malaysia dan klinik kesihatan anda tentang saringan yang sesuai untuk anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan atau cecair dalam rongga dada boleh bertambah teruk dan menyebabkan sesak nafas yang berpanjangan
• Paru-paru yang kempis berulang boleh mengganggu pernafasan dan aktiviti harian
• Nodul atau tumor yang tidak disiasat mungkin lambat dikesan, dan pilihan rawatan menjadi lebih terhad kemudian
• Sakit atau masalah yang berterusan boleh menjejaskan tidur, selera makan dan mood

Pandangan jangka panjang

Kebanyakan orang pulih dengan baik selepas VATS. Sakit biasanya paling kuat pada hari-hari pertama dan berkurangan dengan beransur-ansur, dan ramai pesakit kembali kepada kebanyakan aktiviti harian dalam beberapa minggu. Ada kalanya pemulihan mengambil masa lebih lama, dan setiap orang berbeza. Yang penting, anda mempunyai pasukan penjagaan yang akan memantau kemajuan anda dan membantu anda melalui setiap peringkat — jangan ragu untuk bertanya tentang apa jua kebimbangan.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.