Terapi Arka Termodulat Volumetrik (VMAT): Apa yang Pesakit Perlu Tahu

Gambaran keseluruhan

VMAT ialah sejenis cara menyampaikan radioterapi, iaitu rawatan menggunakan sinaran bertenaga tinggi untuk membunuh sel kanser. Dalam VMAT, mesin sinaran bergerak mengelilingi badan pesakit dalam lengkok separuh bulatan sambil bentuk dan kekuatan pancaran sinaran berubah secara berterusan. Ini membolehkan doktor memberi dos sinaran yang tepat kepada ketumbuhan, sementara tisu sihat di sekelilingnya menerima sinaran yang lebih sedikit. Setiap sesi biasanya singkat dan pesakit tidak akan rasa sakit semasa sinaran diberikan.

Ya. VMAT kini digunakan secara meluas di pusat rawatan kanser moden di Malaysia dan di seluruh dunia, dan ia menjadi pilihan biasa untuk banyak jenis kanser.

Sesiapa sahaja yang menghidap kanser dan disyorkan radioterapi oleh doktor pakar onkologi. Ia kerap digunakan untuk kanser prostat, kanser kepala dan leher, kanser paru-paru, kanser otak, kanser payudara, kanser hati dan kanser rektum, serta untuk meredakan kesakitan apabila kanser telah merebak ke tulang.

Gejala

Gejala biasa

• VMAT sendiri tidak menyebabkan simptom. Simptom biasanya datang daripada kanser itu sendiri atau daripada kesan sinaran pada kawasan yang dirawat.
• Rasa letih yang berpanjangan (fatigue) — biasa dialami semasa beberapa minggu rawatan dan selepas rawatan tamat.
• Kulit di kawasan rawatan menjadi kemerahan, kering, gatal atau gelap, seperti selaran matahari ringan.
• Rasa loya atau kurang selera makan jika kawasan perut atau pelvis dirawat.
• Mulut kering, rasa logam atau luka kecil dalam mulut jika kawasan kepala dan leher dirawat.
• Kerap membuang air kecil atau rasa tidak selesa di kawasan pelvis jika rawatan tertumpu di situ.
• Rambut gugur hanya di kawasan yang disinari, bukan di seluruh badan.
• Sesetengah pesakit langsung tidak mengalami kesan sampingan yang ketara kerana sinaran sangat tertumpu pada ketumbuhan.

Punca

Punca utama

• VMAT bukan penyakit dan tidak mempunyai punca. Ia adalah satu cara menyampaikan radioterapi.
• Doktor menyaran VMAT apabila ketumbuhan terletak dekat dengan organ penting seperti saraf penglihatan, saraf tunjang, kelenjar air liur atau usus, dan sinaran perlu disasarkan dengan sangat tepat.
• Ia juga digunakan apabila bentuk ketumbuhan tidak sekata atau bergerak mengikut pernafasan dan pergerakan badan.
• Kadangkala ia dipilih kerana sesi rawatan lebih singkat, sekali gus mengurangkan ketidakselesaan dan masa menunggu di hospital.
• Keputusan menggunakan VMAT dibuat oleh pasukan doktor berdasarkan jenis kanser, lokasi ketumbuhan dan keadaan kesihatan anda.

Faktor risiko

• Ketumbuhan yang terletak berhampiran organ kritikal yang perlu dilindungi.
• Ketumbuhan yang besar atau berbentuk tidak sekata.
• Keperluan untuk rawatan semula di kawasan yang pernah menerima sinaran sebelum ini.
• Keadaan kesihatan lain seperti penyakit jantung atau paru-paru yang membuatkan jumlah sinaran pada tisu sihat perlu dikawal rapi.
• Usia muda, terutamanya kanak-kanak, bagi mengurangkan sinaran pada tisu yang masih membesar.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Demam 38 darjah Celsius atau lebih, terutamanya dengan menggigil.
• Sesak nafas, sakit dada atau degupan jantung yang sangat laju.
• Muntah atau cirit-birit berterusan dan tidak mampu minum.
• Kulit melepuh atau luka terbuka di kawasan rawatan.
• Sakit teruk yang tidak reda dengan ubat yang diberikan.
• Pendarahan yang tidak berhenti.
• Perubahan mendadak pada penglihatan, pertuturan atau kekuatan badan.

Buat temujanji rutin jika:

• Sebelum rawatan bermula, untuk membincangkan pilihan rawatan, manfaat dan kemungkinan kesan sampingan.
• Jika kesan sampingan bertambah teruk walaupun anda sudah mengikuti langkah penjagaan diri.
• Jika rasa letih mengganggu kerja, tidur atau kehidupan harian anda.
• Jika berat badan turun dengan banyak atau anda sukar makan dan minum.
• Jika anda berasa sedih, cemas atau tertekan secara berterusan.
• Untuk temujanji susulan dan imbasan pemantauan seperti yang dijadualkan oleh pasukan rawatan.

Diagnosis

VMAT bukan sesuatu yang 'didiagnosis'. Sebaliknya, ia adalah pilihan cara merawat kanser yang telah disahkan. Doktor pakar onkologi akan mengesahkan jenis dan peringkat kanser terlebih dahulu melalui imbasan dan ujian tisu. Jika radioterapi sesuai untuk anda, pasukan rawatan akan membuat perancangan terperinci menggunakan imbasan untuk memetakan kedudukan ketumbuhan dan organ sihat di sekelilingnya. Perancangan ini biasanya mengambil masa beberapa hari hingga seminggu sebelum rawatan pertama.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Imbasan CT khas untuk perancangan rawatan (imbasan simulasi) bagi melihat kedudukan dan bentuk ketumbuhan.
• Imbasan MRI atau PET-CT untuk gambaran yang lebih jelas.
• Biopsi — sampel kecil tisu diambil untuk mengesahkan jenis kanser.
• Ujian darah, termasuk kiraan sel darah serta fungsi buah pinggang dan hati.
• Pemeriksaan pergigian jika kawasan kepala dan leher akan dirawat.
• Penilaian pemakanan dan kadangkala temu bual dengan ahli fisioterapi atau kaunselor.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda akan diminta berbaring di atas meja rawatan, dan mungkin disokong dengan bantal atau acuan khas serta ditanda kecil pada kulit. Mesin akan bergerak mengelilingi anda tetapi tidak menyentuh anda. Anda akan bersendirian di dalam bilik rawatan, tetapi staf memantau melalui kamera dan pembesar suara, dan anda boleh bercakap dengan mereka pada bila-bila masa. Satu sesi biasanya mengambil masa 10 hingga 30 minit termasuk persediaan. Anda tidak akan rasa sakit semasa sinaran diberikan.

Rawatan

Rawatan ini dijalankan oleh satu pasukan, bukan satu ubat. Ia melibatkan beberapa sesi radioterapi yang dirancang khas untuk anda, biasanya lima hari seminggu selama beberapa minggu. Bilangan sesi bergantung kepada jenis dan saiz kanser. VMAT boleh diberikan bersendirian atau digabungkan dengan pembedahan, kemoterapi, terapi sasaran atau imunoterapi mengikut keperluan kes anda.

Penjagaan diri di rumah

• Dapatkan rehat yang cukup, tetapi kekalkan aktiviti ringan seperti berjalan kaki pendek apabila anda mampu.
• Jaga kulit di kawasan rawatan: basuh dengan air suam dan sabun lembut, keringkan dengan lembut tanpa menggosok, dan gunakan hanya krim yang diluluskan oleh pasukan rawatan anda.
• Elakkan pendedahan matahari terus pada kawasan rawatan dan pakai pakaian longgar daripada kain lembut.
• Minum air yang cukup dan makan dalam kuantiti kecil tetapi kerap jika selera makan menurun.
• Beritahu pasukan rawatan tentang sebarang ubat, suplemen atau produk kulit yang anda gunakan, termasuk yang dibeli sendiri.
• Simpan nombor hubungan pasukan rawatan dan ketahui waktu serta lokasi perkhidmatan kecemasan hospital anda.
• Catat soalan atau kesan sampingan dalam buku nota kecil supaya mudah dibincangkan semasa temujanji.

Rawatan perubatan

Rawatan utama ialah radioterapi itu sendiri, yang dirancang bersama oleh doktor onkologi dan pakar fizik perubatan. Di samping itu, pasukan akan menawarkan langkah sokongan untuk mengurangkan kesan sampingan, seperti penjagaan kulit, ubat untuk mengawal rasa loya, penjagaan kebersihan mulut, nasihat pemakanan dan fisioterapi. Semua ubat dan dos akan ditentukan oleh doktor anda; jangan mula, hentikan atau ubah sebarang ubat sendiri tanpa berbincang dengan mereka.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

VMAT boleh digunakan sebelum pembedahan untuk mengecilkan ketumbuhan, selepas pembedahan untuk mengurangkan risiko kanser berulang, atau sebagai rawatan utama jika pembedahan tidak sesuai. Keputusan ini bergantung pada jenis, saiz dan lokasi kanser serta kesihatan keseluruhan anda, dan akan dibincangkan bersama pasukan doktor.

Hidup dengan keadaan ini

Kebanyakan pesakit boleh meneruskan kehidupan harian dengan beberapa penyesuaian. Cuba jadualkan rehat selepas sesi rawatan, minta bantuan keluarga untuk urusan rumah dan pengangkutan, dan utamakan tugasan yang paling penting sahaja. Perubahan pada kulit dan rasa letih biasanya sementara. Tanya pasukan rawatan sama ada anda boleh bekerja semasa rawatan — jawapannya berbeza mengikut jenis kerja dan jenis rawatan.

Tip gaya hidup

• Kekalkan tabiat tidur yang teratur dan elakkan berjaga lewat malam.
• Elakkan alkohol dan merokok kerana ia boleh melambatkan penyembuhan dan menambah risiko komplikasi.
• Lakukan aktiviti ringan seperti berjalan atau regangan lembut mengikut saranan pasukan rawatan.
• Jaga kebersihan tangan dan elakkan orang yang sedang sakit, terutamanya jika daya tahan badan anda rendah.
• Hadkan pendedahan matahari dan gunakan pelindung jika keluar rumah.
• Teruskan temu janji susulan dan ujian pemantauan walaupun anda berasa sihat.

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang dalam kuantiti kecil tetapi kerap jika selera makan berkurang. Pastikan anda mendapat protein yang cukup daripada sumber seperti ikan, ayam, telur, tauhu, kekacang dan susu untuk membantu badan membaiki tisu. Minum air secukupnya kecuali doktor menasihatkan had tertentu. Untuk senaman, mulakan dengan berjalan kaki perlahan dan tingkatkan sedikit demi sedikit mengikut toleransi anda. Jika anda mengalami penurunan berat badan atau sukar menelan, minta rujukan kepada ahli diet di hospital anda.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Mendengar diagnosis kanser dan menjalani rawatan boleh menimbulkan rasa takut, sedih, marah atau cemas — dan itu sangat normal. Rasa letih dan perubahan pada rupa badan juga boleh menjejaskan keyakinan diri. Jika anda berasa sangat sedih, putus asa, tidak bermaya untuk beberapa minggu, atau terfikir untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan segera. Hubungi perkhidmatan kesihatan mental kecemasan tempatan atau nombor kecemasan yang tersenarai di laman ini, atau pergi ke jabatan kecemasan hospital terdekat. Anda tidak perlu menghadapinya seorang diri.

Pencegahan

VMAT sendiri tidak boleh dicegah kerana ia adalah satu bentuk rawatan, bukan penyakit. Yang boleh dicegah ialah sebahagian risiko kanser melalui gaya hidup sihat seperti tidak merokok, mengurangkan alkohol, kekal aktif dan menjaga berat badan sihat. Pengesanan awal juga penting kerana kanser yang dikesan lebih awal biasanya memberi lebih banyak pilihan rawatan.

Vaksin

Sesetengah vaksin boleh mengurangkan risiko jenis kanser tertentu. Vaksin hepatitis B melindungi daripada jangkitan hepatitis B yang berkaitan dengan kanser hati, manakala vaksin HPV melindungi daripada kanser pangkal rahim dan beberapa kanser lain. Tanya doktor atau klinik kesihatan anda tentang jadual vaksin yang sesuai untuk anda atau anak anda.

Program saringan

Kementerian Kesihatan Malaysia menyediakan program saringan kanser melalui klinik-klinik kesihatan, termasuk saringan kanser pangkal rahim, kanser payudara dan kanser usus besar untuk kumpulan yang layak. Saringan awal membantu kanser dikesan pada peringkat yang lebih mudah dirawat. Tanya doktor keluarga anda sama ada anda layak untuk saringan dan bila ia patut dilakukan.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jika kanser tidak dirawat, ketumbuhan boleh terus membesar dan menekan organ di sekelilingnya, menyebabkan kesakitan, pendarahan atau masalah fungsi organ.
• Kanser boleh merebak ke bahagian lain badan, yang menyukarkan rawatan kemudian.
• Simptom seperti sakit, sesak nafas atau sukar menelan boleh bertambah teruk dari semasa ke semasa.
• Kesan sampingan yang tidak diuruskan dengan baik, seperti kurang makan atau jangkitan, boleh melemahkan badan dan mengganggu rawatan.
• Risiko kanser berulang di kawasan yang sama lebih tinggi jika rawatan tidak diteruskan seperti yang dirancang.

Pandangan jangka panjang

Ramai pesakit mendapat manfaat besar daripada VMAT, dengan kawalan kanser yang baik dan kesan sampingan yang lebih terkawal berbanding teknik lama. Hasil rawatan bergantung pada jenis dan peringkat kanser, kesihatan keseluruhan anda serta rawatan lain yang digabungkan. Pasukan rawatan anda akan menerangkan apa yang dijangka dalam kes anda dengan jujur, dan sentiasa ada langkah sokongan untuk membantu anda melalui setiap peringkat rawatan.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.