Terapi Proton untuk Kanser

Gambaran keseluruhan

Terapi proton ialah sejenis rawatan radiasi, juga dipanggil radioterapi, yang menggunakan zarah kecil bernama proton untuk menyasarkan tumor. Berbeza dengan radioterapi biasa yang menggunakan sinar-X, terapi proton boleh memberi dos radiasi lebih tepat pada tumor dan mengurangkan dos ke tisu sihat di sekelilingnya. Ia bukan ubat dan bukan pembedahan. Ia hanya satu pilihan rawatan untuk sesetengah pesakit kanser selepas penilaian doktor.

Terapi proton semakin digunakan di banyak negara, tetapi ia belum menjadi pilihan biasa untuk semua jenis kanser. Di Malaysia, ketersediaan dan kesesuaian rawatan ini bergantung kepada pusat rawatan dan penilaian pasukan doktor.

Pesakit kanser yang dinilai sesuai oleh doktor, terutamanya kanak-kanak dengan kanser atau pesakit dengan tumor berhampiran organ sensitif seperti otak, mata, saraf tunjang, jantung atau rektum. Ia juga boleh dipertimbangkan untuk tumor yang sukar dirawat dengan radioterapi biasa.

Gejala

Gejala biasa

• Rasa letih yang berpanjangan semasa tempoh rawatan.
• Kulit di kawasan yang disinari boleh menjadi merah, kering, gatal atau sedikit sakit.
• Rasa tidak selesa ringan atau bengkak di kawasan rawatan.
• Perubahan selera makan atau rasa logam dalam mulut jika rawatan dekat kepala atau leher.
• Kerap rasa mengantuk atau perlu rehat lebih banyak.

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak mungkin lebih mudah letih dan perlu banyak rehat.
• Kulit kanak-kanak boleh lebih sensitif; jururawat akan ajar cara penjagaan.
• Kanak-kanak kecil mungkin perlu bantuan untuk kekal diam semasa rawatan; pasukan doktor akan membincangkan pilihan yang selamat.
• Perubahan mood, takut atau risau pada prosedur adalah biasa; sokongan ibu bapa dan penjaga penting.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Letih dan lemah badan boleh lebih ketara, terutama jika ada penyakit lain.
• Kulit mungkin lebih mudah teriritasi.
• Risiko jangkitan atau dehidrasi perlu dipantau.
• Doktor akan pertimbangkan kesihatan keseluruhan sebelum merancang rawatan.

Punca

Punca utama

• Terapi proton bukan penyakit dan tidak berpunca daripada jangkitan. Ia adalah pilihan rawatan untuk sesetengah kanser.
• Keputusan menggunakan terapi proton dibuat selepas diagnosis kanser disahkan dan pasukan rawatan menilai lokasi, saiz dan jenis tumor.
• Ia bertujuan memberi dos radiasi tepat pada tumor sambil mengurangkan dos ke tisu sihat di sekeliling.

Faktor risiko

• Kanser yang terletak dekat organ sensitif seperti mata, otak, saraf tunjang, jantung atau rektum.
• Kanser kanak-kanak, kerana tisu yang sedang membesar lebih sensitif kepada radiasi.
• Tumor yang berbentuk kompleks atau sukar dicapai dengan pembedahan.
• Pernah menerima radioterapi sebelum ini dan perlu mengurangkan risiko kesan sampingan.
• Keperluan untuk memelihara fungsi organ penting selepas rawatan.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mengalami demam, sesak nafas, sakit dada, muntah berterusan atau kulit di kawasan rawatan menunjukkan tanda jangkitan.
• Jika kesan sampingan mengganggu makan, minum atau tidur.
• Jika anda rasa lemah sangat atau tidak boleh bangun seperti biasa.

Buat temujanji rutin jika:

• Sebelum mula rawatan untuk membincangkan pilihan, manfaat dan risiko.
• Semasa tempoh rawatan jika ada soalan tentang penjagaan kulit, pemakanan atau aktiviti.
• Selepas rawatan untuk susulan dan pemantauan.

Diagnosis

Terapi proton tidak didiagnosis seperti penyakit. Ia dipilih selepas kanser disahkan dan pasukan pelbagai disiplin menilai sama ada ia lebih sesuai daripada radioterapi biasa untuk keadaan anda.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan fizikal dan sejarah kesihatan.
• Imbasan seperti CT, MRI atau PET untuk melihat lokasi dan saiz tumor.
• Biopsi untuk mengesahkan jenis kanser.
• Ujian darah untuk menilai kesihatan umum.
• Imbasan perancangan radioterapi untuk merancang sudut dan dos sinaran.
• Perbincangan pasukan pakar onkologi, radiologi dan pembedahan.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin perlu beberapa lawatan untuk perancangan. Pasukan akan menerangkan langkah, masa dan apa yang boleh dilakukan untuk mengurangkan ketidakselesaan. Anda digalakkan bertanya tentang manfaat, risiko dan pilihan lain sebelum membuat keputusan.

Rawatan

Terapi proton ialah rawatan radiasi dari luar badan. Mesin akan mengarahkan proton ke tumor mengikut bentuk dan kedalaman yang dirancang. Setiap sesi biasanya singkat dan tidak menyakitkan; anda perlu berbaring diam supaya rawatan tepat.

Penjagaan diri di rumah

• Ikut arahan penjagaan kulit: basuh lembut, keringkan dengan menepuk dan elakkan sapuan yang tidak diluluskan doktor.
• Rehat secukupnya dan atur aktiviti mengikut tahap tenaga.
• Minum air secukupnya dan makan makanan seimbang; minta nasihat dietitian jika selera makan berubah.
• Catat kesan sampingan dan bawa senarai semasa temu janji.
• Elakkan pendedahan matahari berlebihan pada kulit yang dirawat dan jangan gosok kulit dengan kasar.
• Jangan mula mengambil suplemen atau ubat tanpa berbincang dengan ahli farmasi atau doktor.

Rawatan perubatan

Rawatan dirancang oleh pasukan onkologi. Terapi proton boleh digunakan sendiri atau bersama pembedahan, kemoterapi, terapi sasaran atau imunoterapi, bergantung kepada jenis dan peringkat kanser. Doktor akan memantau kesan sampingan dan menyesuaikan pelan jika perlu.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Jika pembedahan sebahagian daripada pelan rawatan, terapi proton mungkin diberi sebelum atau selepas pembedahan. Pasukan doktor akan menentukan urutan yang paling sesuai untuk keadaan anda.

Hidup dengan keadaan ini

Anda mungkin perlu datang ke pusat rawatan setiap hari untuk beberapa minggu. Jika pusat jauh, rancang pengangkutan, tempat tinggal dan sokongan keluarga. Bawa buku catatan untuk soalan dan kesan sampingan supaya mudah dibincangkan dengan pasukan rawatan.

Tip gaya hidup

• Kekalkan rutin tidur yang teratur.
• Lakukan aktiviti ringan seperti berjalan jika doktor membenarkan.
• Elakkan merokok dan hadkan alkohol.
• Minta bantuan keluarga atau rakan untuk tugas harian semasa letih.
• Simpan nombor pasukan rawatan dan tahu bila perlu menghubungi mereka.

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang dengan protein, buah-buahan, sayur-sayuran dan bijirin penuh. Minum air cukup. Senaman ringan seperti berjalan boleh membantu tenaga dan mood, tetapi ikut nasihat doktor. Jika sukar makan, minta rujukan kepada dietitian.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Rawatan kanser boleh membawa rasa takut, sedih, marah atau sunyi. Ini normal. Bercakap dengan pasangan, keluarga, kaunselor atau pasukan rawatan boleh membantu. Jika anda berasa tertekan berterusan, tidak boleh tidur atau ada fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan segera daripada perkhidmatan kesihatan mental atau talian kecemasan yang disenaraikan di laman ini.

Pencegahan

Terapi proton tidak boleh dicegah kerana ia bukan penyakit. Namun, risiko kanser yang memerlukan rawatan boleh dikurangkan dengan gaya hidup sihat, mengelakkan tembakau, mengekalkan berat badan sihat dan mengikuti saringan kanser yang disyorkan.

Vaksin

Beberapa vaksin boleh mengurangkan risiko kanser berkaitan jangkitan, contohnya vaksin HPV dan hepatitis B. Tanya doktor atau klinik kesihatan tentang jadual yang sesuai mengikut usia dan keadaan kesihatan anda.

Program saringan

Saringan kanser mengikut umur dan faktor risiko boleh membantu pengesanan awal. Ikut panduan Kementerian Kesihatan Malaysia dan berbincang dengan doktor tentang saringan yang sesuai untuk anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kanser yang tidak dirawat boleh terus membesar dan merebak ke organ lain.
• Gejala seperti sakit, sesak nafas, gangguan makan atau kelemahan boleh bertambah teruk.
• Pilihan rawatan mungkin menjadi lebih terhad jika kanser dikesan lewat.

Pandangan jangka panjang

Ramai pesakit kanser boleh dirawat dengan baik, dan terapi proton ialah satu pilihan yang boleh mengurangkan kesan pada tisu sihat untuk kes tertentu. Ia tidak sesuai untuk semua orang. Pasukan rawatan akan membincangkan manfaat, risiko dan pilihan lain supaya keputusan dibuat bersama. Ada harapan, dan sokongan tersedia sepanjang perjalanan rawatan anda.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.