Menderma Darah: Panduan untuk Penderma

Gambaran keseluruhan

Menderma darah ialah proses memberikan sedikit darah anda secara sukarela supaya ia boleh disimpan dan diberikan kepada pesakit yang memerlukan. Darah ini dipindahkan (transfusi) kepada pesakit yang kehilangan banyak darah akibat kemalangan, pembedahan besar, pendarahan selepas bersalin, atau yang memerlukan darah kerana rawatan kanser dan penyakit darah seperti talasemia. Darah yang anda derma boleh membantu lebih daripada seorang pesakit.

Ya, menderma darah ialah amalan biasa di seluruh dunia. Di Malaysia, ribuan beg darah diperlukan setiap hari oleh hospital, tetapi bekalan sering tidak mencukupi kerana bilangan penderma tetap masih kurang. Semakin ramai penderma yang sihat dan tetap, semakin selamat bekalan darah untuk semua pesakit.

Menderma darah terbuka kepada orang dewasa yang sihat. Di Malaysia, penderma biasanya berumur antara 18 hingga 65 tahun dan mempunyai berat badan sekurang-kurangnya 45 kg. Penderma baharu lazimnya berumur 18 hingga 60 tahun, manakala penderma tetap boleh terus menderma melebihi umur 65 tahun jika mendapat kebenaran doktor. Remaja berumur 17 tahun mungkin dibenarkan di sesetengah pusat darah dengan kebenaran bertulis ibu bapa atau penjaga. Setiap pusat darah mempunyai garis panduan tersendiri, jadi tanyakan kepada kakitangan pusat darah berhampiran anda.

Gejala

Gejala biasa

• Rasa pening atau ringan di kepala sejurus selepas bangun dari kerusi pendermaan
• Rasa letih sedikit pada hari yang sama
• Lebam kecil atau rasa sakit di tempat jarum dimasukkan
• Rasa sejuk atau kebas sekejap pada lengan yang digunakan
• Rasa lapar atau dahaga selepas selesai menderma

Punca

Punca utama

• Menderma darah bukan sejenis penyakit, jadi ia tidak mempunyai punca dalam erti kata perubatan. Sebaliknya, darah diperlukan kerana keadaan berikut.
• Kecederaan teruk dan kemalangan yang menyebabkan kehilangan darah banyak
• Pembedahan besar, termasuk pembedahan jantung dan ortopedik
• Pendarahan selepas bersalin dan komplikasi semasa kehamilan
• Rawatan kanser seperti kemoterapi yang menjejaskan penghasilan sel darah
• Penyakit darah seperti talasemia dan anemia sel sabit yang memerlukan transfusi berkala
• Pesakit buah pinggang kronik yang menjalani dialisis

Faktor risiko

• Paras hemoglobin (sel darah merah) yang rendah pada hari pendermaan
• Berat badan kurang daripada 45 kg
• Demam, selesema, atau jangkitan dalam dua minggu kebelakangan ini
• Tatu, tindik badan, atau akupunktur dalam tempoh beberapa bulan kebelakangan ini
• Sedang mengambil ubat tertentu, contohnya antibiotik atau ubat pencair darah
• Sedang hamil, baru bersalin, atau sedang menyusukan anak
• Pembedahan atau menerima pemindahan darah baru-baru ini
• Sejarah penyakit jantung, hati, atau jangkitan tertentu
• Pengambilan alkohol yang banyak atau penggunaan dadah

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Rasa pening berterusan, hampir pengsan, atau benar-benar pengsan selepas menderma
• Tempat jarum bengkak, merah, panas, atau bernanah
• Pendarahan yang tidak berhenti walaupun selepas ditekan
• Rasa kebas berterusan pada lengan atau tangan
• Jantung berdebar kuat atau sesak nafas selepas menderma

Buat temujanji rutin jika:

• Anda ingin tahu sama ada anda layak menderma darah
• Anda menderma dengan kerap dan ingin memantau simpanan zat besi dalam badan
• Pusat darah menghubungi anda kerana keputusan saringan darah tidak normal
• Anda mempunyai penyakit kronik dan ingin tahu sama ada anda boleh menderma
• Anda berasa sangat letih atau sesak nafas berpanjangan selepas beberapa kali menderma

Diagnosis

Dalam menderma darah, tiada 'diagnosis' seperti penyakit. Sebaliknya, pusat darah menjalankan saringan ringkas untuk memastikan anda cukup sihat untuk menderma dan darah anda selamat untuk pesakit. Saringan ini mengambil masa yang singkat dan dilakukan secara sulit.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Soal selidik kesihatan dan sejarah perubatan
• Pemeriksaan berat badan
• Bacaan tekanan darah dan kadar nadi
• Ujian cucuk jari untuk menyemak paras hemoglobin (sel darah merah)
• Pemeriksaan suhu badan dan keadaan umum
• Saringan makmal ke atas beg darah untuk jangkitan tertentu seperti HIV, hepatitis B, hepatitis C, dan sifilis

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses saringan mengambil masa kira-kira 10 hingga 15 minit dan maklumat anda dirahsiakan. Jika keputusan saringan darah anda tidak normal, pusat darah akan menghubungi anda dan menasihatkan anda berjumpa doktor untuk pemeriksaan lanjut. Keputusan saringan pusat darah bukan pengganti pemeriksaan oleh doktor anda sendiri.

Rawatan

Selepas menderma, anda tidak memerlukan rawatan khas. Badan anda akan menggantikan darah dengan sendirinya. Yang penting ialah berehat sebentar di pusat darah, makan dan minum dengan baik, dan mengelakkan aktiviti berat pada hari tersebut.

Penjagaan diri di rumah

• Berehat di ruang menunggu selama 10 hingga 15 minit dan ambil snek ringan sebelum beredar
• Minum lebih banyak air sepanjang hari selepas menderma
• Kekalkan pembalut di tempat jarum selama beberapa jam
• Elakkan mengangkat benda berat atau bersenam berat pada hari tersebut
• Jangan merokok sekurang-kurangnya 30 minit selepas menderma
• Bangun perlahan-lahan dari tempat duduk untuk mengelakkan rasa pening
• Makan makanan kaya zat besi seperti daging tanpa lemak, kekacang, sayur berdaun hijau, dan bijirin
• Jika berasa pening, duduk atau baring dengan kaki ditinggikan

Rawatan perubatan

Kebanyakan penderma tidak memerlukan sebarang ubat. Jika anda berasa pening, kakitangan pusat darah akan membantu anda berbaring dengan kaki ditinggikan dan memberikan minuman. Jika simptom berterusan, atau jika doktor mengesyaki kekurangan zat besi akibat menderma terlalu kerap, doktor atau ahli farmasi anda akan memeriksa anda dan membincangkan pilihan yang sesuai. Jangan mengambil sebarang suplemen sendiri tanpa nasihat daripada doktor atau ahli farmasi.

Hidup dengan keadaan ini

Di Malaysia, penderma darah penuh biasanya boleh menderma semula selepas kira-kira tiga bulan, tetapi jadual sebenar bergantung kepada nasihat pusat darah dan keadaan kesihatan anda. Ramai penderma tetap menjadikan menderma sebahagian daripada rutin hidup mereka, contohnya pada hujung minggu tertentu setiap beberapa bulan. Pastikan anda makan dan minum dengan baik sebelum keluar menderma, dan bawa bersama kad penderma jika ada.

Tip gaya hidup

• Kekalkan berat badan yang sihat
• Makan makanan seimbang yang kaya zat besi dan vitamin C
• Minum air yang cukup setiap hari
• Tidur yang cukup pada malam sebelum menderma
• Elakkan alkohol sebelum dan selepas menderma
• Bersenam secara teratur, tetapi bukan pada hari anda menderma
• Beritahu kakitangan pusat darah tentang sebarang ubat atau suplemen yang anda ambil

Diet dan senaman

Makan makanan kaya zat besi seperti daging tanpa lemak, hati, ikan, telur, kekacang, tauhu, bayam, dan bijirin yang diperkaya. Vitamin C membantu badan menyerap zat besi, jadi elok makan buah sitrus atau sayur bersama hidangan utama. Elakkan minum teh atau kopi bersama hidangan utama kerana ia boleh mengurangkan penyerapan zat besi. Selepas menderma, berehat pada hari tersebut dan tunggu sekurang-kurangnya sehari sebelum melakukan senaman berat. Berjalan kaki ringan biasanya selamat jika anda berasa sihat.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Ramai penderma berasa bangga dan gembira selepas menderma kerana dapat membantu orang lain. Namun, ada juga yang berasa cemas tentang jarum atau melihat darah, dan ini sangat biasa. Beritahu kakitangan pusat darah jika anda takut atau pernah pening semasa menderma; mereka biasa dengan keadaan ini dan boleh membantu anda berasa lebih tenang. Jika keresahan anda berterusan atau menjejaskan kehidupan harian, sila dapatkan bantuan daripada doktor atau kaunselor. Jika anda berada dalam krisis atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan segera dengan menghubungi talian sokongan krisis tempatan atau perkhidmatan kecemasan yang tersenarai di laman ini.

Pencegahan

Menderma darah bukan penyakit, jadi ia tidak boleh 'dicegah'. Namun, anda boleh mengurangkan rasa pening dan ketidakselesaan selepas menderma dengan makan dan minum secukupnya sebelum menderma, tidur yang cukup, mengelakkan alkohol, dan berehat selepas menderma. Jika anda menderma secara kerap, jaga pengambilan makanan kaya zat besi dan beri jarak yang disyorkan antara dua pendermaan.

Vaksin

Pastikan vaksinasi anda lengkap mengikut jadual. Sesetengah vaksin, terutamanya vaksin hidup, mungkin memerlukan tempoh tangguh sebelum anda boleh menderma. Beritahu kakitangan pusat darah tentang sebarang vaksin yang anda terima baru-baru ini supaya mereka dapat menasihatkan anda dengan tepat.

Program saringan

Setiap kali menderma, kesihatan anda disaring dan darah anda diuji di makmal. Ini membantu memastikan darah yang diberikan kepada pesakit adalah selamat. Jika keputusan saringan anda tidak normal, pusat darah akan menghubungi anda untuk nasihat lanjut.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Rasa pening atau pengsan selepas menderma, yang boleh menyebabkan terjatuh dan kecederaan
• Lebam atau pendarahan kecil di bawah kulit di tempat jarum
• Jangkitan di tempat jarum jika kebersihan tidak dijaga
• Kekurangan zat besi jika menderma terlalu kerap tanpa jarak yang cukup
• Rasa kebas sementara pada lengan jika saraf kecil terjejas semasa jarum dimasukkan

Pandangan jangka panjang

Bagi kebanyakan penderma, kesan sampingan adalah ringan dan hilang dalam masa beberapa jam hingga beberapa hari, dan badan pulih sepenuhnya. Komplikasi serius sangat jarang berlaku. Yang paling penting, sumbangan anda boleh menyelamatkan nyawa dan membantu pesakit menjalani rawatan yang mereka perlukan. Jika anda mempunyai sebarang kebimbangan sebelum atau selepas menderma, hubungi pusat darah atau doktor anda.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.