Terapi Kelasi (Chelation Therapy)

Gambaran keseluruhan

Terapi kelasi ialah rawatan perubatan yang diberikan oleh doktor untuk membantu membuang logam tertentu daripada badan, contohnya plumbum atau lebihan zat besi. 'Kelasi' bermaksud 'mengikat': ubat khas bergabung dengan logam tersebut di dalam badan, kemudian logam itu dikeluarkan melalui air kencing atau najis. Rawatan ini bukan untuk 'detoks' umum, bukan untuk melangsingkan badan, dan bukan rawatan untuk autisme, penyakit jantung atau penuaan. Ia hanya digunakan apabila ujian mengesahkan terdapat lebihan logam yang benar-benar memudaratkan, dan apabila faedahnya jelas melebihi risikonya.

Keracunan logam berat yang memerlukan terapi kelasi agak jarang berlaku di Malaysia, tetapi ia masih berlaku dalam kalangan pekerja industri tertentu dan kanak-kanak yang terdedah kepada cat atau habuk lama. Sebaliknya, 'terapi kelasi' yang diiklankan untuk tujuan detoks, awet muda atau rawatan autisme agak kerap ditawarkan secara komersial, walaupun bukti saintifiknya tidak menyokong penggunaan tersebut.

Ia paling berkaitan dengan kanak-kanak kecil yang terdedah kepada plumbum (contohnya di rumah lama dengan cat berplumbum atau berhampiran kilang), pekerja dalam industri bateri, peleburan logam, pembinaan dan percetakan, serta pesakit yang menerima transfusi darah berulang (seperti talasemia) atau mempunyai keadaan genetik yang menyebabkan pengumpulan zat besi atau tembaga. Orang dewasa yang membeli produk 'detoks' dalam talian juga berisiko mengalami kesan sampingan.

Gejala

Gejala biasa

• Rasa letih dan lemah yang berpanjangan
• Sakit kepala dan rasa pening
• Sakit perut, loya atau sembelit
• Rasa kebas atau kesemutan pada tangan dan kaki
• Sukar memberi tumpuan atau mudah lupa
• Rasa logam dalam mulut
• Kurang selera makan dan penurunan berat badan
• Pucat atau tanda kurang darah (anemia)

Gejala pada kanak-kanak

• Mudah meradang, menangis atau tidak bermaya
• Perkembangan bercakap atau berjalan lebih lambat daripada rakan sebaya
• Masalah pembelajaran atau tumpuan di sekolah
• Sakit perut dan sembelit yang berulang
• Tabiat makan benda bukan makanan (seperti tanah atau serpihan cat)
• Kurang darah dan pertumbuhan yang perlahan

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Keliru, mudah lupa atau perubahan tingkah laku
• Letih dan kurang bertenaga walaupun selepas berehat
• Sakit sendi atau gout yang berulang
• Kebas pada kaki atau tangan
• Masalah buah pinggang yang tidak dijelaskan puncanya
• Kurang darah yang tidak bertambah baik dengan rawatan biasa

Punca

Punca utama

• Pendedahan kepada plumbum, contohnya daripada cat lama yang mengelupas, habuk pembinaan, paip air lama atau bateri terpakai
• Pendedahan kepada logam lain seperti merkuri atau arsenik daripada makanan laut yang tercemar, air minuman atau bahan kimia di tempat kerja
• Lebihan zat besi akibat transfusi darah berulang, contohnya pada pesakit talasemia
• Keadaan genetik yang menyebabkan badan menyimpan terlalu banyak zat besi atau tembaga
• Penggunaan produk kosmetik, herba atau ubat tradisional tidak berdaftar yang mengandungi logam berat
• Penggunaan terapi kelasi sendiri tanpa pengawasan doktor, yang boleh menyebabkan kekurangan mineral penting dan kerosakan organ

Faktor risiko

• Bekerja di kilang bateri, peleburan logam, pembinaan, percetakan atau tempat pengumpulan sampah elektronik
• Tinggal atau bermain berhampiran kawasan perlombongan, kilang atau tempat pembuangan sampah
• Kanak-kanak kecil yang suka memasukkan tangan atau barang ke dalam mulut
• Rumah atau sekolah lama yang masih mempunyai cat berplumbum
• Menggunakan air paip daripada saluran paip lama yang berkarat
• Membeli produk kesihatan atau kosmetik dalam talian tanpa kelulusan pihak berkuasa
• Menerima transfusi darah kerap seumur hidup
• Mempunyai penyakit buah pinggang atau hati yang kronik

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Anda mengesyaki anak atau diri anda terdedah kepada cat, habuk atau air yang mungkin tercemar plumbum
• Muncul gejala seperti sakit perut berterusan, muntah, kebas atau kekeliruan selepas terdedah kepada bahan kimia
• Seseorang mengalami ruam, sesak nafas atau bengkak selepas mengambil produk 'detoks' atau rawatan kelasi
• Kanak-kanak kelihatan sangat lemah, tidak bermaya atau mengalami sawan

Buat temujanji rutin jika:

• Anda sedang mempertimbangkan terapi kelasi untuk tujuan detoks, awet muda atau rawatan autisme
• Anda bekerja dalam industri berisiko dan ingin membuat pemeriksaan kesihatan berkala
• Anda menerima transfusi darah berulang dan ingin berbincang tentang pemantauan zat besi
• Terdapat tanda kurang darah atau masalah buah pinggang yang berterusan tanpa sebab yang jelas

Diagnosis

Doktor akan bermula dengan bertanya tentang pekerjaan, tempat tinggal, makanan, ubat-ubatan, produk herba dan sejarah perubatan anda, kemudian menjalankan pemeriksaan fizikal. Jika ada sebab yang munasabah untuk mengesyaki pendedahan logam berat atau lebihan zat besi, doktor akan menyarankan ujian makmal. Keputusan ujian ditafsirkan dengan teliti kerana tahap logam boleh dipengaruhi oleh makanan dan masa pengambilan sampel. Rawatan kelasi tidak dimulakan semata-mata berdasarkan gejala atau hasil ujian di rumah.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk mengukur tahap logam tertentu, seperti plumbum
• Ujian air kencing untuk melihat jumlah logam yang dibuang oleh badan
• Ujian darah untuk zat besi, termasuk feritin dan ketepuan transferin
• Kiraan darah lengkap untuk melihat tanda kurang darah
• Ujian fungsi buah pinggang dan hati
• Ujian darah atau pemeriksaan tambahan jika disyaki keadaan genetik tertentu
• Dalam sesetengah kes, pengimejan atau ujian khusus yang diminta oleh pakar

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin perlu menjalani ujian lebih daripada sekali kerana satu keputusan sahaja tidak cukup untuk membuat kesimpulan. Jika keputusan menunjukkan masalah, doktor mungkin merujuk anda kepada pakar, contohnya pakar perubatan dalaman, pakar kanak-kanak, pakar hematologi atau pakar kesihatan pekerjaan. Jika tahap logam normal, doktor akan menerangkan sebabnya dan mungkin mencadangkan langkah pencegahan sahaja, tanpa sebarang rawatan kelasi.

Rawatan

Terapi kelasi hanya diberikan apabila diagnosis disahkan dan faedahnya jelas melebihi risiko. Rawatan ini bertujuan mengurangkan jumlah logam dalam badan secara perlahan-lahan sambil memantau kesihatan anda dengan rapat. Ia bukan rawatan segera dan bukan rawatan untuk semua jenis masalah kesihatan. Langkah pertama yang paling penting ialah menghentikan punca pendedahan, kerana tanpa itu logam akan terus masuk ke dalam badan.

Penjagaan diri di rumah

• Kenal pasti dan jauhkan punca pendedahan, contohnya baiki cat yang mengelupas atau tukar saluran paip lama dengan bantuan pihak berkuasa tempatan
• Basuh tangan dan mainan kanak-kanak dengan kerap, terutama sebelum makan
• Cuci sayur dan buah dengan bersih, dan minum air daripada sumber yang selamat
• Elakkan membeli produk kesihatan, kosmetik atau 'detoks' yang tidak berdaftar atau diiklankan secara melampau
• Hadiri semua temu janji susulan dan ujian darah yang diminta doktor
• Simpan senarai ubat, suplemen dan produk herba yang anda ambil untuk ditunjukkan kepada doktor

Rawatan perubatan

Rawatan perubatan untuk lebihan logam menggunakan ubat khas yang bertindak mengikat logam supaya ia boleh keluar dari badan melalui air kencing atau najis. Ubat ini boleh diberikan melalui mulut atau melalui titisan ke dalam vena, bergantung kepada jenis logam, tahap pencemaran dan keadaan kesihatan anda. Rawatan biasanya diberikan secara berperingkat, bukan sekali gus, dan anda akan dipantau dengan ujian darah serta air kencing untuk memastikan mineral penting dalam badan tidak terjejas. Doktor juga akan memantau fungsi buah pinggang, hati dan jantung. Kerana risiko kesan sampingan, rawatan ini hanya diberikan oleh pasukan perubatan bertauliah di fasiliti kesihatan yang sesuai, dan tidak boleh dibeli sendiri dalam talian atau dilakukan di pusat yang tidak berlesen.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan bukan bahagian biasa dalam terapi kelasi. Dalam kes yang sangat jarang, doktor mungkin membincangkan prosedur lain jika terdapat punca tertentu yang perlu dirawat, tetapi keputusan itu dibuat oleh pakar selepas penilaian menyeluruh.

Hidup dengan keadaan ini

Jika anda atau anak anda menjalani terapi kelasi, kehidupan harian akan melibatkan lawatan susulan ke klinik atau hospital, ujian darah berkala dan pemantauan gejala. Cuba kekalkan rutin biasa, catat sebarang perubahan kesihatan dan bawa senarai soalan ke setiap temu janji. Jika anda sedang menunggu keputusan ujian, elakkan membuat kesimpulan sendiri atau membeli produk dalam talian.

Tip gaya hidup

• Amalkan keselamatan di tempat kerja, termasuk memakai pelindung diri dan mematuhi prosedur keselamatan industri
• Pastikan rumah bebas daripada habuk pembinaan dan cat lama yang mengelupas
• Hadkan pengambilan makanan laut bersaiz besar yang mungkin mengandungi merkuri tinggi, mengikut nasihat doktor
• Jangan ambil suplemen zat besi atau mineral lain tanpa nasihat doktor
• Dapatkan tidur yang cukup dan uruskan tekanan dengan baik
• Berhenti merokok dan hadkan pengambilan alkohol

Diet dan senaman

Makan secara seimbang dengan banyak sayur, buah, bijirin penuh dan sumber protein yang selamat. Jika anda mempunyai lebihan zat besi, doktor mungkin menasihatkan anda mengurangkan makanan yang sangat kaya zat besi dan mengelakkan suplemen zat besi serta vitamin C dos tinggi yang diambil tanpa nasihat. Elakkan alkohol berlebihan kerana ia membebankan hati. Senaman sederhana seperti berjalan kaki, berbasikal atau berenang adalah baik untuk kesihatan umum, tetapi mulakan perlahan-lahan jika anda berasa lemah atau letih, dan ikut nasihat doktor.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Mengetahui bahawa anda atau anak anda terdedah kepada logam berat boleh menimbulkan rasa bimbang, bersalah atau takut. Ini adalah reaksi yang normal. Rasa tertekan juga boleh timbul jika anda ditawarkan rawatan yang mahal dan tidak jelas buktinya. Bercakap dengan doktor yang anda percaya, dan jangan ragu untuk mendapatkan pendapat kedua. Jika rasa bimbang, sedih atau tertekan berterusan sehingga mengganggu kehidupan harian, dapatkan bantuan profesional kesihatan mental. Jika anda berada dalam krisis atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, hubungi perkhidmatan bantuan krisis yang tersenarai di laman ini atau pergi ke jabatan kecemasan hospital terdekat dengan segera.

Pencegahan

Banyak kes pendedahan logam berat boleh dicegah. Langkah pencegahan termasuk memastikan rumah bebas daripada cat berplumbum, mengelakkan habuk pembinaan tanpa pelindung, mematuhi keselamatan di tempat kerja, dan berhati-hati dengan produk kosmetik atau herba yang tidak berdaftar. Bagi pesakit yang menerima transfusi berulang, pemantauan zat besi secara berkala dapat mengelakkan pengumpulan yang berbahaya. Yang paling penting, elakkan terapi kelasi yang tidak disahkan kerana ia sendiri boleh memudaratkan.

Program saringan

Pemeriksaan tahap plumbum dalam darah boleh disyorkan untuk kanak-kanak yang tinggal atau bermain di kawasan berisiko, serta pekerja dalam industri tertentu mengikut keperluan keselamatan pekerjaan. Pesakit yang menerima transfusi darah kerap perlu menjalani ujian zat besi secara berkala. Tanya doktor anda sama ada pemeriksaan sesuai untuk keadaan anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jika punca pendedahan tidak ditangani, logam boleh terus terkumpul dan menjejaskan otak, buah pinggang, hati dan saraf
• Kanak-kanak boleh mengalami masalah pembelajaran, tingkah laku atau perkembangan
• Orang dewasa boleh mengalami kurang darah, sakit sendi, masalah buah pinggang atau kerosakan saraf yang berpanjangan
• Terapi kelasi yang tidak perlu atau tidak dipantau boleh menyebabkan kekurangan kalsium dan mineral penting, kerosakan buah pinggang, reaksi alahan serius atau masalah jantung

Pandangan jangka panjang

Harapan untuk pulih adalah baik apabila pendedahan dikenal pasti lebih awal, punca dihentikan dan rawatan yang bersesuaian diberikan di bawah pengawasan doktor. Kebanyakan orang tidak memerlukan terapi kelasi sama sekali. Jika anda risau, langkah terbaik ialah berbincang dengan doktor dan membuat ujian yang disyorkan, bukan membeli rawatan dalam talian. Dengan pemantauan yang betul dan sokongan keluarga, kebanyakan pesakit dapat meneruskan kehidupan harian dengan baik.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.