Sakit Mata: Panduan Pesakit

Gambaran keseluruhan

Sakit mata ialah rasa sakit, perit, terbakar atau tidak selesa pada mata atau di sekelilingnya. Ia bukan satu penyakit tertentu, tetapi tanda kepada banyak keadaan — daripada yang ringan seperti mata kering hingga yang perlu rawatan segera. Jika sakit mata disertai perubahan penglihatan, kecederaan atau rasa sangat teruk, dapatkan bantuan perubatan dengan segera.

Ya, sakit mata sangat biasa. Ramai orang pernah mengalami rasa tidak selesa pada mata disebabkan skrin, habuk, alergi, jangkitan ringan atau mata kering.

Gejala

Gejala biasa

• Rasa sakit, perit, terbakar atau seperti ada pasir dalam mata
• Mata merah atau bengkak
• Berair atau keluar lendir dan kotoran
• Sensitif kepada cahaya
• Penglihatan kabur sementara
• Rasa gatal atau tidak selesa di sekeliling mata
• Sakit kepala yang berkaitan dengan ketegangan mata

Gejala pada kanak-kanak

• Selalu menggosok mata atau menangis tanpa sebab jelas
• Tidak mahu membuka mata atau mengelak cahaya
• Mata merah, berair atau keluar kotoran
• Mengadu sakit kepala atau rasa tidak selesa
• Sukar memberitahu dengan tepat di mana atau bagaimana sakitnya
• Jika disertai demam, sangat mengantuk atau mata bengkak teruk, dapatkan bantuan perubatan segera

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Sakit mata mendadak yang teruk, terutamanya jika penglihatan berubah
• Melihat cahaya berlingar atau halo di sekeliling lampu
• Sakit mata bersama loya atau muntah
• Mata kering dan rasa berpasir yang berterusan
• Perubahan penglihatan yang tidak dijangka
• Perlu lebih berhati-hati kerana sesetengah masalah mata lebih biasa pada usia lanjut

Punca

Punca utama

• Jangkitan ringan pada mata atau kelopak mata
• Alergi kepada habuk, debunga, bulu haiwan atau bahan lain
• Mata kering akibat skrin, penghawa dingin, usia atau ubat tertentu
• Kecederaan kecil, calar pada permukaan mata atau bendasing
• Penggunaan lensa kontak yang tidak betul atau tidak bersih
• Tekanan mata yang tinggi secara mendadak, yang perlu rawatan segera
• Keradangan dalam mata
• Sinusitis atau sakit kepala/migrain
• Masalah kelopak mata seperti bengkak kelenjar atau radang kelopak

Faktor risiko

• Memakai lensa kontak, terutamanya jika jarang dibersihkan atau dipakai terlalu lama
• Banyak menggunakan skrin tanpa rehat
• Persekitaran berhabuk, berasap atau kering
• Mempunyai alergi atau mata kering
• Pernah mengalami kecederaan atau pembedahan mata
• Mempunyai penyakit autoimun atau diabetes
• Usia lanjut
• Menggunakan ubat tertentu tanpa nasihat doktor atau ahli farmasi

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Sakit mata teruk atau bertambah teruk dengan cepat
• Perubahan penglihatan, kabur atau hilang penglihatan
• Mata merah dengan sensitiviti cahaya atau keluar nanah
• Sakit mata selepas kecederaan atau bendasing masuk
• Sakit mata pada pengguna lensa kontak
• Mata bengkak teruk atau kelopak mata tidak boleh dibuka
• Sakit mata bersama demam atau rasa tidak sihat

Buat temujanji rutin jika:

• Sakit mata ringan yang berterusan lebih daripada beberapa hari
• Mata kering atau rasa berpasir yang sering berulang
• Kerap mendapat jangkitan mata atau bengkak kelopak mata
• Penglihatan kabur yang berulang atau perlu pemeriksaan mata
• Mempunyai diabetes atau risiko glaucoma dan perlu saringan mata

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang simptom, bila ia bermula, apa yang mungkin mencetuskan, dan sejarah kesihatan mata anda. Mereka akan memeriksa mata, kelopak mata dan kadangkala penglihatan. Pemeriksaan ini membantu mengetahui sama ada masalahnya ringan atau perlu perhatian segera.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian ketajaman penglihatan
• Pemeriksaan mata dengan alat khas
• Ujian tekanan mata jika perlu
• Pewarna khas pada permukaan mata untuk melihat calar atau kecederaan
• Swab jika ada jangkitan yang perlu disiasat
• Imbasan atau ujian lanjutan dalam kes tertentu sahaja

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Kebanyakan pemeriksaan mata tidak menyakitkan dan mengambil masa yang singkat. Doktor mungkin menitikkan ubat khas ke mata untuk pemeriksaan. Beritahu doktor jika anda hamil, mempunyai alergi, atau sedang menggunakan sebarang ubat, titisan mata atau lensa kontak.

Rawatan

Rawatan bergantung kepada punca sakit mata. Tujuannya ialah mengurangkan rasa tidak selesa, merawat punca dan melindungi penglihatan. Sesetengah kes hanya perlu penjagaan sendiri, manakala yang lain memerlukan ubat atau rawatan segera.

Penjagaan diri di rumah

• Rehatkan mata dan hadkan penggunaan skrin buat sementara waktu
• Jangan gosok mata
• Basuh tangan sebelum menyentuh kawasan mata
• Tanggalkan lensa kontak jika mata merah, sakit atau berair, dan jangan pakai semula sehingga dibenarkan oleh profesional kesihatan
• Gunakan kompres suam atau sejuk mengikut nasihat doktor atau ahli farmasi
• Elakkan solekan mata, krim mata atau bahan kimia berhampiran mata sehingga pulih
• Tanya ahli farmasi tentang titisan pelincir mata yang sesuai jika mata kering
• Elakkan persekitaran berasap, berhabuk atau terlalu kering

Rawatan perubatan

Doktor akan merawat punca. Ini mungkin termasuk ubat titis atau ubat makan untuk jangkitan atau keradangan, ubat untuk melegakan sakit, atau rawatan segera jika tekanan mata tinggi atau ada kecederaan. Jangan gunakan ubat mata tanpa nasihat kerana sesetengah titisan mata boleh memburukkan keadaan jika digunakan secara salah.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan untuk sakit mata biasa. Ia mungkin dipertimbangkan dalam kes tertentu seperti kecederaan mata serius, tekanan mata yang sangat tinggi atau masalah struktur mata. Doktor akan menerangkan pilihan dan risiko jika pembedahan perlu.

Hidup dengan keadaan ini

Semasa pulih, utamakan kebersihan mata dan beri rehat kepada mata. Gunakan cahaya yang mencukupi semasa membaca atau bekerja, dan rehatkan mata secara berkala jika menggunakan skrin. Jika anda memakai lensa kontak, ikut nasihat profesional kesihatan sebelum memakainya semula.

Tip gaya hidup

• Tidur yang cukup
• Minum air yang mencukupi
• Rehat mata setiap 20 minit semasa menggunakan skrin
• Elakkan merokok dan asap
• Jaga kebersihan tangan dan alat solek mata
• Amalkan penjagaan lensa kontak yang betul
• Gunakan pelindung mata semasa kerja atau sukan berisiko
• Uruskan alergi dan mata kering dengan nasihat profesional kesihatan

Diet dan senaman

Makan secara seimbang dan minum air yang cukup untuk kesihatan mata dan badan. Senaman biasa menyokong kesihatan keseluruhan, termasuk aliran darah. Jika anda mempunyai masalah mata tertentu, tanya doktor sama ada ada senaman atau aktiviti yang perlu dielakkan sementara.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Sakit mata yang berterusan boleh membuatkan seseorang rasa cemas, letih atau terganggu kerana sukar fokus atau tidur. Ini normal, tetapi anda tidak perlu hadapi sendiri. Jika rasa cemas atau tertekan berterusan, dapatkan sokongan profesional. Jika anda mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, hubungi perkhidmatan kecemasan atau sokongan krisis tempatan dengan segera.

Pencegahan

Tidak semua sakit mata boleh dicegah, tetapi banyak punca biasa boleh dikurangkan dengan kebersihan yang baik, penjagaan lensa kontak yang betul, rehat mata dan perlindungan daripada kecederaan.

Vaksin

Tiada vaksin khusus untuk sakit mata secara umum. Namun, vaksin mengikut jadual yang disyorkan Kementerian Kesihatan Malaysia boleh membantu mencegah sesetengah jangkitan yang boleh menjejaskan mata atau kesihatan keseluruhan.

Program saringan

Saringan mata penting bagi orang yang mempunyai diabetes, risiko glaucoma, usia lanjut, atau sejarah masalah mata dalam keluarga. Di Malaysia, ikut nasihat Kementerian Kesihatan Malaysia dan profesional kesihatan tentang jadual pemeriksaan yang sesuai.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Sesetengah jangkitan boleh merebak atau menyebabkan kerosakan pada permukaan mata
• Kecederaan atau bendasing yang tidak dirawat boleh meninggalkan parut dan menjejaskan penglihatan
• Tekanan mata yang sangat tinggi boleh merosakkan saraf mata jika lambat dirawat
• Keradangan dalam mata boleh menyebabkan komplikasi jika tidak dipantau
• Sakit mata yang berterusan boleh mengganggu tidur, kerja dan kualiti hidup

Pandangan jangka panjang

Harapan untuk pulih biasanya baik, terutamanya jika punca dikenal pasti dan dirawat awal. Kebanyakan sakit mata ringan sembuh dalam beberapa hari. Jika anda mempunyai masalah mata serius atau jangka panjang, rawatan susulan yang teratur boleh membantu melindungi penglihatan dan kualiti hidup anda.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.