Mulut Berbuih: Punca, Tanda Bahaya dan Bila Perlu Dapatkan Bantuan

Gambaran keseluruhan

Mulut berbuih bermaksud air liur bercampur udara sehingga membentuk buih di sekeliling mulut, bibir atau kadang-kadang hidung. Ia bukan sejenis penyakit, tetapi satu tanda yang boleh disebabkan oleh banyak perkara berbeza — daripada perkara biasa seperti bayi yang menangis kuat atau sedang tumbuh gigi, sehinggalah keadaan kecemasan seperti sawan, lemas atau keracunan. Oleh sebab puncanya sangat berbeza, cara menanganinya juga bergantung sepenuhnya kepada apa yang menyebabkan buih itu keluar.

Sedikit buih air liur pada bayi dan kanak-kanak kecil memang biasa. Namun mulut berbuih yang datang bersama sawan, sesak nafas atau selepas kejadian lemas agak jarang, dan itulah yang paling perlu diberi perhatian.

Ia boleh berlaku pada sesiapa sahaja. Kanak-kanak kecil paling kerap mengalaminya akibat demam tinggi atau air liur yang banyak. Orang dewasa dengan epilepsi, penyakit jantung atau masalah pernafasan juga boleh mengalaminya, begitu juga sesiapa yang mengalami lemas, keracunan atau digigit haiwan yang dijangkiti rabies.

Gejala

Gejala biasa

• Buih putih atau berbuih di sekeliling mulut, bibir atau hidung
• Air liur yang kelihatan berbuih dan banyak
• Buih bercampur darah atau berwarna merah jambu, yang boleh menandakan cecair dalam paru-paru
• Batuk atau bunyi berdehit semasa bernafas
• Sesak nafas atau nafas yang cepat dan cetek
• Bibir atau hujung jari kebiruan
• Menggigil, kejang atau badan menjadi tegang
• Keliru, mengantuk atau tidak sedarkan diri

Gejala pada kanak-kanak

• Bayi yang sihat memang kerap mengeluarkan sedikit buih air liur, terutamanya ketika menangis, meniup liur atau sedang tumbuh gigi — ini normal
• Sawan demam (sawan akibat demam tinggi) boleh menyebabkan mulut berbuih dan badan kejang, biasanya pada kanak-kanak berusia enam bulan hingga lima tahun
• Buih yang banyak dan berterusan pada bayi baru lahir perlu diperiksa doktor kerana kadang-kadang berkaitan dengan masalah saluran makanan
• Buih bersama demam tinggi, leher kaku atau anak sangat lemah perlu dilihat segera oleh doktor

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Buih berwarna merah jambu bersama sesak nafas boleh berkaitan dengan masalah jantung atau paru-paru
• Masalah menelan selepas strok boleh menyebabkan air liur terkumpul dan berbuih
• Kesan sampingan ubat-ubatan atau masalah buah pinggang boleh mengubah keadaan air liur
• Buih bersama batuk dan demam pada warga emas boleh menandakan jangkitan paru-paru

Punca

Punca utama

• Sawan, termasuk sawan akibat epilepsi dan sawan demam pada kanak-kanak
• Lemas atau hampir lemas di dalam air
• Kekurangan oksigen akibat tersedak atau saluran pernafasan tersekat
• Cecair terkumpul dalam paru-paru akibat masalah jantung atau paru-paru, yang menghasilkan buih berwarna merah jambu
• Keracunan, termasuk bahan kimia pertanian, racun serangga atau bahan pencuci
• Pengambilan bahan berbahaya atau dos berlebihan
• Jangkitan teruk pada otak atau selaput otak
• Kadar gula darah yang sangat rendah
• Gigitan haiwan yang dijangkiti rabies
• Air liur yang banyak dan berbuih secara normal pada bayi dan kanak-kanak kecil

Faktor risiko

• Menghidap epilepsi atau pernah mengalami sawan
• Penyakit jantung, paru-paru atau buah pinggang
• Bekerja atau tinggal berhampiran bahan kimia dan racun serangga
• Menggunakan bahan berbahaya tanpa pengawasan perubatan
• Tinggal di kawasan yang diketahui ada kes rabies, dan memelihara haiwan tanpa vaksin
• Kecederaan kepala sebelum ini
• Demam tinggi pada kanak-kanak kecil
• Aktiviti berhampiran air tanpa pengawasan, terutamanya kanak-kanak

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Buih di mulut berlaku buat kali pertama tanpa sebab yang jelas
• Buih berulang, walaupun setiap episod pendek
• Buih disertai batuk, sesak nafas atau nafas berbunyi
• Anda mengambil ubat yang mungkin menyebabkan air liur berlebihan
• Kanak-kanak yang mengalami sawan demam untuk kali pertama

Buat temujanji rutin jika:

• Sedikit buih air liur pada bayi yang sihat dan aktif, untuk pemeriksaan rutin
• Kebimbangan tentang air liur yang banyak semasa tumbuh gigi
• Ingin mengetahui cara pertolongan cemas yang betul jika sawan berlaku lagi

Diagnosis

Doktor akan bermula dengan bertanya apa yang berlaku sebelum, semasa dan selepas buih keluar — contohnya sama ada ada sawan, demam, kejadian lemas, gigitan haiwan atau bahan kimia yang terdedah. Pemeriksaan fizikal menumpukan kepada pernafasan, denyutan jantung, kesedaran dan tanda-tanda kecemasan. Ujian dipilih mengikut keadaan, bukan semuanya perlu untuk setiap pesakit.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan tanda-tanda vital: kadar nafas, denyutan jantung, tekanan darah dan tahap oksigen
• Ujian darah, termasuk gula darah, elektrolit, fungsi buah pinggang dan tanda jangkitan
• Sinar-X atau imbasan paru-paru jika ada tanda cecair dalam paru-paru
• Imbasan otak seperti CT atau MRI jika sawan atau kecederaan kepala disyaki
• Ujian gelombang otak (EEG) jika sawan berulang atau disyaki epilepsi
• Ujian cecair tulang belakang jika jangkitan otak disyaki
• Saringan bahan berbahaya dalam darah atau air kencing jika keracunan disyaki

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Jika keadaan stabil, doktor akan berbual dengan anda dan ahli keluarga yang menyaksikan kejadian. Jika keadaannya kecemasan, rawatan menyelamatkan nyawa akan diberikan dahulu dan soalan akan ditanya kemudian. Cuba ingat butiran penting seperti berapa lama ia berlaku, apa yang berlaku sebelum itu dan ubat apa yang sedang diambil — maklumat ini sangat membantu doktor.

Rawatan

Rawatan bergantung sepenuhnya kepada punca. Jika puncanya biasa seperti air liur pada bayi, tiada rawatan khas diperlukan. Jika puncanya kecemasan, keutamaan doktor adalah memastikan saluran pernafasan terbuka, oksigen mencukupi dan badan pesakit stabil sebelum merawat punca sebenar.

Penjagaan diri di rumah

• Jangan letak apa-apa ke dalam mulut semasa seseorang sedang sawan — tiada sudu, jari atau kain
• Longgarkan pakaian di sekitar leher dan alihkan objek keras daripada sekelilingnya
• Kira masa sawan berlaku dan hubungi perkhidmatan kecemasan jika ia melebihi lima minit
• Selepas sawan berhenti, baringkan orang itu mengiring untuk melancarkan air liur keluar
• Untuk bayi yang sihat, lap buih dengan kain lembut dan pastikan dia bernafas dengan selesa
• Rehatkan badan dan elakkan aktiviti berat sehingga disahkan selamat oleh doktor

Rawatan perubatan

Doktor akan merawat punca yang ditemui. Contohnya, jika sawan berpanjangan, ubat diberikan melalui urat nadi untuk menghentikannya. Jika berkaitan dengan cecair dalam paru-paru, oksigen dan rawatan untuk jantung atau paru-paru akan diberikan. Jika keracunan disyaki, doktor di hospital mungkin memberikan penawar khusus. Jika jangkitan disyaki, rawatan untuk jangkitan akan dimulakan. Dalam semua kes, pemantauan rapi di hospital mungkin diperlukan. Ubat-ubatan hanya diberikan oleh doktor selepas penilaian, jadi jangan mengambil atau mengubah ubat sendiri.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan untuk mulut berbuih. Ia hanya dipertimbangkan dalam kes khas, contohnya jika sawan berulang tidak terkawal dan ada masalah struktur dalam otak, atau jika ada masalah menelan yang berterusan selepas strok. Doktor akan membincangkan pilihan ini dengan teliti jika berkaitan dengan keadaan anda.

Hidup dengan keadaan ini

Jika punca sudah dikenal pasti, kebanyakan orang boleh menjalani kehidupan normal dengan langkah berjaga-jaga yang sesuai. Bagi penghidap epilepsi, ini bermaksud mengambil ubat mengikut jadual, cukup tidur dan mengelakkan pencetus sawan. Bagi keluarga kanak-kanak yang pernah mengalami sawan demam, penting untuk tahu cara mengukur suhu dan bila perlu ke klinik.

Tip gaya hidup

• Tidur yang cukup dan elakkan keletihan melampau
• Elakkan pengambilan alkohol berlebihan dan bahan berbahaya
• Sentiasa gunakan peralatan pelindung diri apabila mengendalikan bahan kimia atau racun serangga
• Pastikan haiwan peliharaan mendapat vaksin mengikut jadual dan elakkan haiwan liar
• Awasi kanak-kanak berhampiran air dan ajarkan mereka berenang dengan selamat
• Simpan nombor kecemasan di tempat mudah dilihat
• Beritahu ahli keluarga atau rakan sekerja tentang cara membantu jika sawan berlaku

Diet dan senaman

Tiada diet khas untuk mulut berbuih, kerana ia bergantung kepada punca. Namun, makan secara seimbang dan minum air yang cukup membantu kesihatan keseluruhan. Bersenam secara sederhana biasanya digalakkan, tetapi dapatkan nasihat doktor dahulu jika anda menghidap epilepsi, penyakit jantung atau pernah mengalami sawan semasa bersenam. Elakkan aktiviti seperti berenang bersendirian sehingga doktor mengesahkan ia selamat.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Melihat seseorang berbuih di mulut, terutamanya anak sendiri, boleh sangat menakutkan dan meninggalkan rasa bimbang yang berpanjangan. Rasa cemas, bersalah atau takut sawan berulang adalah perkara biasa. Berbincang dengan doktor tentang kebimbangan anda, dan dapatkan sokongan daripada keluarga, kumpulan pesakit atau kaunselor jika perlu. Jika perasaan sedih atau cemas berterusan sehingga mengganggu kehidupan harian, dapatkan bantuan profesional — anda tidak perlu menghadapinya sendiri. Jika terlintas fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan kecemasan dengan segera.

Pencegahan

Sebahagian puncanya boleh dicegah, sebahagian lagi tidak. Anda boleh mengurangkan risiko dengan mengawal demam kanak-kanak lebih awal, berhati-hati di kawasan air, mengendalikan bahan kimia dengan selamat dan memastikan haiwan peliharaan divaksin. Jika anda menghidap epilepsi, mengambil ubat secara konsisten dan mengenal pasti pencetus sawan dapat mengurangkan episod.

Vaksin

Pastikan kanak-kanak menerima imunisasi mengikut jadual yang disyorkan Kementerian Kesihatan Malaysia. Jika anda tinggal atau melancong ke kawasan yang mempunyai kes rabies, tanya doktor atau klinik kesihatan tentang vaksin rabies, terutamanya jika anda terdedah kepada haiwan. Luka gigitan haiwan juga perlu dinilai untuk keperluan vaksin tetanus.

Program saringan

Tiada ujian saringan khusus untuk mulut berbuih. Namun, jika anda menghidap epilepsi atau penyakit jantung, pemeriksaan berkala mengikut nasihat doktor membantu mengawal keadaan dan mengurangkan risiko episod berulang.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kekurangan oksigen ke otak jika sawan atau halangan pernafasan berpanjangan
• Kecederaan semasa sawan akibat terjatuh atau terhempas
• Jangkitan paru-paru jika air liur atau cecair masuk ke saluran pernafasan
• Kerosakan organ jika keracunan tidak dirawat segera
• Jangkitan serius seperti rabies jika gigitan haiwan tidak dinilai dengan segera
• Beban emosi dan kebimbangan berpanjangan kepada pesakit dan keluarga

Pandangan jangka panjang

Kebanyakan orang yang mulut berbuih akibat punca ringan pulih sepenuhnya tanpa kesan sampingan. Bagi punca yang lebih serius, hasil rawatan bergantung kepada seberapa cepat bantuan diberikan dan keadaan kesihatan keseluruhan pesakit. Dengan rawatan yang tepat dan pemantauan yang baik, ramai pesakit dapat menjalani kehidupan yang aktif dan normal. Kunci utamanya ialah mengenal pasti punca lebih awal dan mendapatkan bantuan dengan segera apabila perlu.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.