Saringan Kanser Paru-Paru

Gambaran keseluruhan

Saringan kanser paru-paru ialah ujian untuk mengesan tanda awal kanser paru-paru pada orang yang belum mempunyai gejala. Ia bukan ujian diagnosis dan bukan untuk semua orang. Biasanya doktor menilai faktor risiko dahulu, kemudian mencadangkan imbasan CT dos rendah jika sesuai.

Kanser paru-paru ialah antara kanser yang lazim di Malaysia dan sering dikesan lewat. Saringan boleh membantu dalam kalangan orang berisiko tinggi, tetapi ia bukan pengganti berhenti merokok.

Saringan ini biasanya relevan untuk orang dewasa lebih tua yang mempunyai sejarah merokok berat, sama ada masih merokok atau sudah berhenti. Ia juga boleh dibincangkan jika ada pendedahan kuat kepada asap rokok atau bahan berbahaya di tempat kerja. Kelayakan sebenar perlu dinilai oleh doktor.

Gejala

Gejala biasa

• Pada peringkat awal, kanser paru-paru selalunya tidak menyebabkan gejala.
• Batuk berterusan yang tidak hilang atau berubah.
• Darah dalam kahak.
• Sesak nafas.
• Sakit dada.
• Suara serak.
• Penurunan berat badan tanpa sebab.
• Rasa letih berterusan.
• Jangkitan paru-paru berulang.

Gejala pada kanak-kanak

• Saringan kanser paru-paru tidak dilakukan secara rutin pada kanak-kanak kerana keadaan ini jarang berlaku.
• Jika kanak-kanak mempunyai batuk berterusan, sesak nafas atau gejala lain, dapatkan nasihat doktor.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Risiko kanser paru-paru meningkat dengan umur, terutamanya jika pernah merokok.
• Orang dewasa lebih tua mungkin perlu berbincang tentang manfaat dan risiko saringan dengan doktor.
• Saringan perlu mengambil kira kesihatan keseluruhan dan penyakit lain.

Punca

Punca utama

• Merokok tembakau adalah punca utama kanser paru-paru.
• Asap rokok orang lain atau perokok pasif juga meningkatkan risiko.
• Pendedahan kepada bahan seperti asbestos, radon dan bahan kimia tertentu di tempat kerja boleh menyumbang.
• Pencemaran udara dan asap pembakaran boleh menambah risiko, walaupun kesannya lebih kecil daripada merokok.

Faktor risiko

• Umur lebih tua.
• Sejarah merokok yang banyak dan lama.
• Masih merokok atau berhenti baru-baru ini.
• Ahli keluarga terdekat pernah menghidap kanser paru-paru.
• Penyakit paru-paru kronik seperti penyakit paru-paru obstruktif kronik.
• Pendedahan berterusan kepada asap rokok atau bahan berbahaya di tempat kerja.
• Pernah menghidap kanser lain atau menerima rawatan radiasi ke dada.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Dapatkan rawatan segera jika anda batuk berdarah, sesak nafas baru, sakit dada atau penurunan berat badan tanpa sebab.
• Jika gejala menjadi teruk dengan cepat, jangan tunggu; hubungi perkhidmatan kecemasan melalui nombor kecemasan yang disenaraikan di laman ini.

Buat temujanji rutin jika:

• Bincang tentang saringan jika anda berumur lebih 50 tahun dan mempunyai sejarah merokok berat.
• Bincang jika anda pernah merokok dan berhenti dalam tempoh beberapa tahun kebelakangan ini.
• Bincang jika anda terdedah kepada asbestos atau asap rokok di tempat kerja.
• Bincang jika anda ingin berhenti merokok dan perlukan bantuan.

Diagnosis

Saringan dimulakan dengan perbualan tentang sejarah kesihatan dan tabiat merokok. Jika risiko tinggi, doktor mungkin mencadangkan imbasan CT dos rendah, iaitu sejenis imbasan paru-paru menggunakan sinar-X dengan dos radiasi lebih rendah daripada CT biasa. Saringan bukan diagnosis; jika ada penemuan mencurigakan, ujian lanjut diperlukan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Penilaian risiko dan sejarah perubatan.
• Imbasan CT dos rendah.
• Imbasan susulan untuk melihat perubahan dari semasa ke semasa.
• Ujian darah atau ujian paru-paru lain jika perlu.
• Biopsi, iaitu mengambil sedikit tisu, jika doktor perlu memastikan sama ada kanser.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Imbasan biasanya cepat dan tidak menyakitkan; anda berbaring dan menahan nafas sekejap. Keputusan mungkin normal, memerlukan imbasan ulang, atau memerlukan ujian lanjut. Doktor akan menerangkan langkah seterusnya dan membantu anda membuat keputusan.

Rawatan

Jika saringan menunjukkan perubahan, ia tidak bermakna anda menghidap kanser. Doktor akan membuat ujian lanjut. Jika kanser dikesan, rawatan bergantung kepada peringkat, saiz dan lokasi tumor, serta kesihatan keseluruhan anda. Pasukan pakar akan membincangkan pilihan bersama anda.

Penjagaan diri di rumah

• Berhenti merokok dan elakkan asap rokok; minta bantuan jika sukar berhenti.
• Hadiri semua temu janji susulan dan saringan ulang mengikut nasihat.
• Amalkan pemakanan seimbang, aktiviti fizikal dan tidur yang cukup.
• Catat gejala atau kebimbangan untuk dibincangkan dengan doktor.
• Dapatkan sokongan keluarga atau kumpulan sokongan jika rasa cemas.

Rawatan perubatan

Pilihan rawatan kanser paru-paru mungkin termasuk pembedahan, radioterapi, kemoterapi, rawatan bersasar dan imunoterapi. Doktor akan memilih berdasarkan jenis kanser, peringkat dan kesihatan anda, serta menjelaskan manfaat dan kesan sampingan. Tiada satu rawatan yang sesuai untuk semua orang.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Jika kanser dikesan pada peringkat awal dan terhad, pembedahan untuk membuang bahagian paru-paru yang terlibat mungkin menjadi pilihan. Keputusan bergantung kepada saiz dan lokasi tumor, fungsi paru-paru dan keadaan kesihatan anda.

Hidup dengan keadaan ini

Jika keputusan saringan normal, anda boleh meneruskan aktiviti harian dan berbincang tentang jadual saringan seterusnya. Jika perlu ujian susulan, cuba hadiri temu janji dan bawa senarai soalan. Rehat dan sokongan emosi juga penting.

Tip gaya hidup

• Jangan merokok dan jauhkan diri daripada asap rokok.
• Amalkan aktiviti fizikal yang sesuai dengan keupayaan.
• Makan makanan seimbang dan kekal hidrat.
• Elakkan pendedahan kepada bahan berbahaya di tempat kerja tanpa perlindungan.
• Dapatkan tidur yang cukup dan uruskan stres.

Diet dan senaman

Tiada diet khas yang terbukti mencegah kanser paru-paru. Makan pelbagai buah, sayur, bijirin penuh dan protein sihat; kekalkan berat badan yang sesuai. Senaman sederhana seperti berjalan kaki boleh membantu kesihatan paru-paru dan kesejahteraan. Tanya doktor sebelum memulakan senaman baharu jika anda mempunyai masalah kesihatan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menunggu keputusan saringan atau ujian susulan boleh membuatkan sesiapa rasa cemas. Rasa takut atau sedih adalah normal. Bercakap dengan doktor, ahli keluarga atau kaunselor boleh membantu. Jika anda rasa cemas berterusan, murung, atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan segera melalui perkhidmatan kecemasan atau sokongan krisis yang disenaraikan di laman ini.

Pencegahan

Tidak semua kanser paru-paru boleh dicegah, tetapi risiko boleh dikurangkan. Cara paling berkesan ialah tidak merokok, berhenti merokok, dan mengelakkan asap rokok. Elakkan pendedahan kepada asbestos dan bahan berbahaya lain di tempat kerja dengan mematuhi langkah keselamatan.

Vaksin

Tiada vaksin untuk mencegah kanser paru-paru. Vaksin lain, seperti vaksin influenza, boleh membantu melindungi kesihatan paru-paru daripada jangkitan. Tanya doktor vaksin yang sesuai untuk anda.

Program saringan

Saringan kanser paru-paru dengan imbasan CT dos rendah boleh membantu mengesan kanser lebih awal pada orang berisiko tinggi. Bincang dengan doktor sama ada anda layak; di Malaysia, ikut nasihat Kementerian Kesihatan Malaysia dan fasiliti kesihatan anda. Saringan bukan pengganti berhenti merokok.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jika kanser paru-paru tidak dirawat, ia boleh membesar dan menekan saluran pernafasan, menyebabkan sesak nafas atau batuk berdarah.
• Kanser boleh merebak ke kelenjar limfa atau organ lain seperti otak, tulang atau hati.
• Komplikasi seperti jangkitan paru-paru, cecair di sekeliling paru-paru dan sakit boleh berlaku.
• Namun, saringan bertujuan mengesan lebih awal sebelum komplikasi ini berlaku.

Pandangan jangka panjang

Saringan memberi peluang untuk mengesan kanser lebih awal, apabila rawatan mungkin lebih berkesan. Tidak semua penemuan adalah kanser, dan setiap orang berbeza. Bincang dengan doktor tentang pilihan dan jangkaan anda.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.