Ujian DLCO: Apa Yang Perlu Anda Tahu

Gambaran keseluruhan

DLCO ialah singkatan daripada istilah Inggeris 'diffusing capacity of the lungs for carbon monoxide'. Dalam bahasa mudah, ia adalah ujian pernafasan yang mengukur sejauh mana paru-paru anda dapat menyerap oksigen ke dalam darah. Ia bukan sejenis penyakit dan bukan diagnosis. Semasa ujian, anda bernafas melalui tiub, menyedut sedikit campuran gas, menahan nafas sekejap, kemudian menghembus keluar. Mesin akan mengira berapa banyak gas yang diserap masuk ke dalam darah anda. Keputusan ujian ini membantu doktor memahami sama ada bahagian paru-paru yang bertukar gas (pundi udara kecil yang dipanggil alveoli) berfungsi dengan baik.

Ya. DLCO adalah sebahagian daripada ujian fungsi paru-paru yang biasa dilakukan di hospital dan klinik pakar di Malaysia. Ia sering dilakukan bersama ujian spirometri dalam satu sesi yang sama.

Gejala

Gejala biasa

• Sesak nafas, terutama semasa berjalan jauh, menaiki tangga atau membawa barang.
• Batuk yang berpanjangan, sama ada kering atau berdahak.
• Rasa letih atau cepat penat semasa melakukan aktiviti harian.
• Nafas berbunyi atau mengi.
• Rasa tidak selesa di dada semasa bernafas.
• Sukar mengambil nafas dalam-dalam.
• Jari atau kuku kebiruan dalam kes yang lebih serius.

Punca

Punca utama

• Kerosakan pada tisu paru-paru, contohnya akibat merokok berpanjangan (emfisema).
• Parut pada paru-paru (fibrosis) yang menyebabkan lapisan pertukaran gas menjadi lebih tebal dan kurang cekap.
• Kurang sel darah merah atau kurang hemoglobin dalam darah (anemia), kerana sel darah merah yang membawa oksigen berkurangan.
• Masalah pada saluran darah di paru-paru, seperti bekuan darah.
• Penyakit paru-paru lain seperti asma yang teruk, jangkitan paru-paru yang lama, atau masalah hati.
• Kadang-kadang keputusan DLCO menjadi lebih tinggi daripada biasa, contohnya semasa bersenam, ketika berbaring, atau dalam keadaan tertentu seperti pendarahan kecil di dalam paru-paru. Ini bukan sesuatu yang perlu ditakutkan dan akan dinilai oleh doktor.

Faktor risiko

• Merokok, atau pernah merokok pada masa lalu.
• Terdedah kepada habuk, asbestos, silika, asap atau bahan kimia di tempat kerja.
• Mempunyai ahli keluarga dengan penyakit paru-paru.
• Penyakit jantung atau penyakit autoimun (apabila sistem pertahanan badan menyerang tisu sendiri).
• Tinggal atau bekerja di kawasan dengan pencemaran udara yang tinggi.
• Sejarah jangkitan paru-paru yang serius pada masa lalu.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Sesak nafas yang bertambah teruk dengan cepat, walaupun semasa berehat.
• Sakit dada atau rasa menekan di dada.
• Batuk berdarah.
• Demam tinggi bersama sesak nafas atau kahak berwarna.
• Bibir atau hujung jari bertukar kebiruan.

Buat temujanji rutin jika:

• Sesak nafas yang berterusan atau berulang tanpa sebab yang jelas.
• Batuk lebih daripada tiga minggu.
• Nafas berbunyi atau mengi yang kerap.
• Rasa letih yang tidak hilang walaupun selepas berehat.
• Doktor anda mencadangkan ujian DLCO dan anda ingin memahami keputusannya.

Diagnosis

DLCO bukan diagnosis, tetapi satu ujian yang membantu proses diagnosis. Doktor akan bermula dengan bertanya tentang gejala, sejarah merokok, pekerjaan dan ubat-ubatan anda, kemudian memeriksa pernafasan anda. Selepas itu, doktor mungkin mencadangkan ujian DLCO bersama ujian paru-paru yang lain. Keputusan DLCO biasanya dilaporkan sebagai peratusan berbanding nilai jangkaan untuk orang yang sama umur, jantina dan tinggi. Doktor akan mentafsir angka itu bersama semua maklumat lain.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian DLCO: anda bernafas melalui corong, menyedut campuran gas, menahan nafas kira-kira 10 saat, kemudian menghembus keluar. Ia mungkin diulang dua atau tiga kali.
• Spirometri: mengukur jumlah udara dan kelajuan anda menghembus nafas.
• Ujian darah: untuk memeriksa jumlah sel darah merah dan hemoglobin, serta tanda-tanda lain.
• X-ray atau CT scan dada: untuk melihat gambaran paru-paru.
• Ujian berjalan enam minit atau ujian senaman: untuk melihat bagaimana paru-paru dan jantung bekerja semasa aktiviti.
• Ujian tambahan mengikut keadaan, seperti ujian jantung atau ujian alahan.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Ujian DLCO biasanya cepat dan tidak menyakitkan. Anda mungkin berasa sedikit letih atau pening sekejap kerana perlu menahan nafas dan mengulang beberapa kali — ini normal dan akan hilang. Anda akan diminta berhenti merokok sekurang-kurangnya 24 jam sebelum ujian, elakkan senaman berat dan makan terlalu berat sebelum ujian. Bawa senarai ubat anda bersama. Keputusan mungkin mengambil masa beberapa hari untuk diproses, dan doktor akan menerangkannya kepada anda dalam sesi susulan.

Rawatan

Oleh kerana DLCO adalah ujian dan bukan penyakit, tiada rawatan khusus untuk 'ujian' itu sendiri. Rawatan tertumpu kepada punca yang ditemui oleh doktor. Jika keputusan DLCO anda normal, doktor mungkin akan meneliti sebab lain bagi gejala anda. Jika keputusan menunjukkan sesuatu, doktor akan merancang langkah seterusnya bersama anda.

Penjagaan diri di rumah

• Berhenti merokok, dan elakkan asap rokok orang lain. Ini langkah paling berkesan untuk menjaga paru-paru.
• Patuhi arahan persediaan sebelum ujian: jangan merokok sekurang-kurangnya 24 jam sebelum, elakkan senaman berat, dan jangan makan terlalu berat.
• Bawa senarai penuh ubat anda, termasuk ubat herba dan suplemen, kerana sesetengahnya boleh mempengaruhi keputusan ujian.
• Catat gejala anda — bila ia berlaku, apa yang mencetuskannya, dan berapa lama ia berlarutan. Maklumat ini sangat membantu doktor.
• Rehat yang cukup dan kekalkan aktiviti ringan seperti berjalan, mengikut kemampuan anda.
• Elakkan terdedah kepada habuk, asap dan bahan kimia di rumah atau tempat kerja.

Rawatan perubatan

Jika punca ditemui, doktor akan merancang rawatan yang bersesuaian. Ini mungkin termasuk ubat penyedut atau ubat untuk membuka saluran pernafasan, program pemulihan paru-paru, terapi oksigen di rumah, rawatan untuk jangkitan, atau rawatan bagi penyakit autoimun. Doktor anda akan memilih pendekatan yang paling sesuai untuk keadaan anda dan menerangkan faedah serta risikonya. Jangan mula, henti atau ubah sebarang ubat tanpa berbincang dengan doktor atau ahli farmasi anda.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Ujian DLCO kadang-kadang dilakukan sebelum pembedahan paru-paru untuk membantu doktor menilai risiko dan merancang penjagaan. Pembedahan untuk penyakit paru-paru tertentu wujud, tetapi ia hanya sesuai untuk sebahagian kecil pesakit. Doktor pakar akan berbincang dengan anda sekiranya pilihan ini relevan.

Hidup dengan keadaan ini

Menjalani ujian DLCO atau menunggu keputusannya boleh membuatkan anda berasa cemas. Cuba ingat bahawa ujian ini hanyalah satu langkah dalam memahami kesihatan anda, bukan keputusan muktamad. Teruskan rutin harian anda, catat sebarang perubahan pada pernafasan anda, dan hadiri temujanji susulan. Jika anda mempunyai penyakit paru-paru, belajar mengenali tanda-tanda awal apabila keadaan anda bertambah teruk supaya anda boleh bertindak awal.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok dan jauhkan diri daripada asap rokok.
• Gunakan topeng atau alat pelindung pernafasan jika bekerja dengan habuk atau bahan kimia.
• Pastikan rumah mempunyai pengudaraan yang baik dan bersihkan penapis penghawa dingin secara berkala.
• Tidur yang cukup dan uruskan tekanan dengan baik.
• Hadiri temujanji dan ujian susulan seperti yang dicadangkan doktor.

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang dengan banyak buah-buahan, sayur-sayuran dan protein untuk menyokong kesihatan badan. Jika anda anemia, doktor akan menasihatkan cara menambah zat besi melalui makanan atau rawatan yang sesuai. Untuk senaman, mulakan dengan perlahan — berjalan kaki ringan, bernafas dalam dan senaman regangan. Jika anda mempunyai penyakit paru-paru, program pemulihan paru-paru yang diselia oleh pasukan kesihatan boleh membantu anda bersenam dengan selamat. Berhenti dan berehat jika anda berasa sesak nafas atau pening.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Sesak nafas dan menunggu keputusan ujian boleh menimbulkan rasa risau, sedih atau hilang kawalan. Perasaan ini normal dan tidak perlu dipendam. Bercakap dengan doktor, ahli keluarga atau kawan rapat boleh membantu. Jika anda berasa tertekan secara berterusan, atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, dapatkan bantuan profesional dengan segera — hubungi perkhidmatan kesihatan tempatan anda atau talian sokongan kesihatan mental yang disahkan di laman ini. Anda tidak keseorangan.

Pencegahan

Anda tidak boleh 'mencegah' ujian DLCO, kerana ia adalah prosedur pemeriksaan. Namun begitu, anda boleh mengurangkan risiko penyakit paru-paru yang menyebabkan keputusan DLCO yang tidak normal. Langkah paling penting ialah tidak merokok dan mengelakkan asap rokok. Lindungi diri daripada habuk dan bahan kimia di tempat kerja, dan dapatkan rawatan awal untuk jangkitan paru-paru.

Vaksin

Vaksin influenza tahunan dan vaksin pneumokokus (untuk melindungi daripada jangkitan paru-paru tertentu) disyorkan untuk ramai pesakit paru-paru dan warga emas. Tanya doktor, klinik kesihatan atau ahli farmasi anda tentang jadual yang sesuai untuk keadaan anda.

Program saringan

Tiada saringan rutin menggunakan DLCO untuk orang yang sihat tanpa gejala. Ujian ini biasanya dilakukan apabila ada gejala atau faktor risiko. Jika anda seorang perokok atau pernah terdedah kepada bahan berbahaya di tempat kerja, berbincang dengan doktor tentang sama ada pemeriksaan paru-paru sesuai untuk anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Penyakit paru-paru yang mendasari mungkin terus merebak tanpa rawatan.
• Sesak nafas boleh menjadi lebih teruk dan menjejaskan aktiviti harian.
• Tahap oksigen dalam darah boleh menurun, menyebabkan rasa letih dan keliru.
• Risiko jangkitan paru-paru dan komplikasi lain boleh meningkat.
• Kebimbangan yang berpanjangan tanpa penjelasan boleh menjejaskan kualiti hidup.

Pandangan jangka panjang

Kebanyakan orang yang menjalani ujian DLCO mendapat penjelasan yang berguna tentang kesihatan paru-paru mereka. Banyak masalah paru-paru boleh diuruskan dengan baik, terutama jika dikesan awal dan dengan kerjasama yang baik antara anda dan pasukan kesihatan. Berhenti merokok dan menjaga kesihatan secara keseluruhan memberi perbezaan besar. Ikuti nasihat doktor anda dan jangan ragu untuk bertanya jika ada sesuatu yang kurang jelas.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.